Z czego wystrzelimy Tomahawki? Jedna opcja góruje

We wtorek, 10 listopada, wicepremier, Minister Obrony Narodowej Władysław Kosiniak-Kamysz spotkał się w Waszyngtonie z amerykańskim Sekretarzem Obrony Petem Hegsethem. Jednym z tematów rozmów było zainteresowanie MON zakupem pocisków manewrujących Tomahawk wraz z wyrzutniami. 11 listopada, w Święto Niepodległości, Kosiniak-Kamysz poinformował, że kilka miesięcy temu polski rząd skierował do USA zapytanie w tej sprawie. Według wicepremiera rozmowy „idą bardzo dobrze”. Do sprawy odniósł się też Paweł Bejda, sekretarz stanu w MON, który ocenił, że na początku przyszłego roku w Kongresie może zapaść decyzja o udzieleniu zgody na sprzedaż systemu Tomahawk dla Polski.

Należy podkreślić, że zainteresowanie MON oraz przychylny stosunek amerykańskich organów władzy wykonawczej i Pentagonu do potencjalnej transakcji nie oznacza, że Kongres automatycznie udzieli Polsce zgody na zakup Tomahawków. Nie wiadomo, jaka liczba pocisków oraz wyrzutni stanowi przedmiot zainteresowania polskiego resortu obrony. Nie sposób spekulować także o koszcie takiej transakcji ani o czasie realizacji zamówienia. Z tych powodów jedynym racjonalnym obszarem rozważań są systemy przenoszenia, którymi może być zainteresowana Polska. Warto zaznaczyć, że obok U.S. Army i U.S. Navy użytkownikami systemu Tomahawk są wyłącznie marynarki wojenne bliskich sojuszników USA: Australii, Japonii, Niderlandów i Wielkiej Brytanii.

Sprawdzony w boju

Tomahawk jest poddźwiękowym pociskiem manewrującym z napędem odrzutowym i zaawansowanymi układami nawigacji oraz naprowadzania. Producentem jest przedsiębiorstwo Raytheon, część koncernu RTX. Obecny wariant Block V z silnikiem Williams F415 dysponuje zasięgiem około 1600 km. Masa podstawowej głowicy bojowej WDU-36/B wynosi 313 kg, z czego 120 kg stanowi ładunek wybuchowy. W USA Tomahawk jest przenoszony przez okręty nawodne (w tym niszczyciele typu Arleigh Burke) i podwodne (choćby myśliwskie jednostki typu Virginia). USA zakupiły też pocisk bazowania lądowego do wyrzutni Mk 70 Mod 1 Payload Delivery System (PDS), które są stosowane w U.S. Navy, a także Typhon Mid-Range Capability (MRC), czyli odmianę Mk 70 dla U.S. Army.

W przeszłości w USA opracowano wariant Tomahawka przenoszonego przez samoloty bojowe, lecz nie wdrożono go do służby. Dziś w U.S. Air Force te zadania wypełnia pocisk manewrujący AGM-158 Joint Air-to-Surface Standoff Missile (JASSM), produkt Lockheed Martin. To uzbrojenie znajduje się także w wyposażeniu polskich Sił Powietrznych (przenoszą je F-16C/D Jastrząb i F-35A Husarz). W latach 90. amerykańscy lotnicy dysponowali wyrzutniami BGM-109G Gryphon, które zintegrowano z wariantem Tomahawka wyposażonym w głowicę termojądrową W84 o regulowanej mocy. Ten sprzęt spisano ze stanu kilka lat po podpisaniu przez USA i ZSRR traktatu INF.

Tylko dla sojuszników

Amerykańskie okręty nawodne, w tym wspomniane niszczyciele typu Arleigh Burke, przenoszą pociski Tomahawk w wyrzutniach pionowych Mk 41 Vertical Launch System (VLS) w wariancie Strike, czyli o długości około 7,7 m. Wymienione wyżej lądowe systemy Mk 70 i Typhon stanowią wariant wyrzutni Mk 41 VLS z czterema komorami Strike, które umieszczono w 40-stopowym kontenerze ISO. Pociski są przewożone w poziomie. Dopiero po rozwinięciu na stanowisku ogniowym wyrzutnia wraz z pociskami jest podnoszona do pionu. Okręty podwodne, w tym myśliwskie jednostki typów Los Angeles i Virginia, a także „boomery” typu Ohio, mogą strzelać Tomahawkami spod wody, zarówno z pionowych wyrzutni kilku typów, jak i aparatów torpedowych kalibru 533 mm.

Królewska Australijska Marynarka Wojenna (ang. Royal Australian Navy, RAN) stosuje Tomahawki Block IV i Block V na niszczycielach typu Hobart. Jednostki te posiadają wyrzutnie Mk 41, a także amerykański okrętowy system walki Aegis. Podobnie podeszły do tego zagadnienia Japońskie Morskie Siły Samoobrony (jap. Kaijō Jieitai), lecz tam nosicielami są duże niszczyciele typu Kongō, które także wyposażono w system Aegis oraz wyrzutnie Mk 41. Z kolei Królewska Niderlandzka Marynarka Wojenna (nid. Koninklijke Marine) zintegrowała Tomahawki z fregatami typu De Zeven Provinciën, które co prawda posiadają wyrzutnie Mk 41, lecz system walki to produkt holenderski. Brytyjska Królewska Marynarka Wojenna (ang. Royal Navy) korzysta z Tomahawków wystrzeliwanych z wyrzutni torped kalibru 533 mm myśliwskich okrętów podwodnych typu Astute.

Orka bez Tomahawka

Stronę polską mogą interesować pociski Tomahawk Block IV lub Block V, a także dwa potencjalne systemy przenoszenia: fregaty typu Wicher oraz wyrzutnie lądowe. Wariant wystrzeliwany z okrętów podwodnych można z dużą dozą pewności wykluczyć, i to z kilku względów. Po pierwsze, według dostępnej wiedzy budowane w Szwecji polskie okręty podwodne projektu A26 nie będą posiadały hydropneumatycznego układu wystrzału uzbrojenia z wyrzutni torped kalibru 533 mm, który z angielska jest określany mianem systemu push-out. Po drugie, trzy jednostki zamówione w programie Orka nie otrzymają pionowych wyrzutni. Te czynniki sprawiają, że integracja pocisku Tomahawk z jednostkami projektu A26 jest niemożliwa, przynajmniej w obecnej formie tych okrętów.

Kolejnym problemem natury fundamentalnej jest dostępność pocisków Tomahawk w wariancie dla okrętów podwodnych. W ubiegłym roku rząd Królestwa Niderlandów (nid. Rijksoverheid) poinformował o rezygnacji z integracji tego uzbrojenia z okrętami podwodnymi typu Walrus oraz nowymi jednostkami typu Orka (zbieżność nazw z polskim programem jest przypadkowa), które Holendrzy zamówili we Francji. Przyczyną jest konieczność ponownego uruchomienia produkcji tego wariantu Tomahawka, co przełożyłoby się na wysoką cenę jednostkową i długi czas oczekiwania na uzbrojenie z USA. Nie jest też jasne, czy Amerykanie wyraziliby zgodę na integrację pocisków z francuskim okrętowym systemem zarządzania walką.

Strzał z powierzchni

Tak wracamy do punktu wyjścia, czyli potencjalnej możliwości integracji Tomahawków z fregatami typu Wicher, które otrzymają 32-komorowe wyrzutnie Mk 41 w wariancie Strike. Trzy jednostki projektu Miecznik będą fizycznie zdolne do przenoszenia i wystrzeliwania amerykańskich pocisków manewrujących. Osobnym zagadnieniem pozostaje zdolność do integracji Tomahawka z pokładową elektroniką. Nowe polskie okręty zostaną wyposażone w system walki Thales TACTICOS, który jest spokrewniony z holenderskim rozwiązaniem zastosowanym na wspomnianych fregatach typu De Zeven Provinciën. Nie jest jasne, czy integracja Tomahawka z jednostkami typu Wicher musiałaby zostać przeprowadzona „od zera”, a także ile wyniosłaby cena tej operacji.

Mniej komplikacji wiązałoby się z zakupem wyrzutni lądowych. Szczególną właściwością systemów Typhon oraz Mk 70 Mod 1 jest fakt, że obok Tomahawków mogą strzelać także pociskami przeciwlotniczymi RIM-174 Standard ERAM (inaczej Standard Missile 6, SM-6). Co więcej, trwają prace nad integracją SM-6 ze stacją radiolokacyjną Lower Tier Air and Missile Defense Sensor (LTAMDS), a także z Integrated Battle Command System (IBCS), czyli nowym amerykańskim systemem zarządzania obroną powietrzną. Polska zakupiła oba wymienione rozwiązania. Jeżeli obok pocisków manewrujących MON wystąpiłoby o zgodę na zakup pocisków SM-6, to lądowe wyrzutnie Tomahawków jednocześnie mogłyby stać się najwyższym piętrem polskiej obrony powietrznej.

Liczne znaki zapytania

Zakup przez Polskę Tomahawków dostosowanych do wystrzeliwania z okrętów podwodnych jest skrajnie mało prawdopodobny ze względu na ograniczenia konstrukcyjne jednostek projektu A26 oraz wstrzymanie produkcji tego wariantu pocisku. Wdrożenie tego uzbrojenia na fregatach typu Wicher byłoby technicznie możliwe, lecz mogłoby natrafić na szereg przeszkód natury formalnej (choćby konieczność uzyskania zgody na integrację amerykańskiego pocisku z europejskim systemem walki) i finansowej (bo strona polska z pewnością zostałaby obciążona kosztami takiej operacji). Z tych względów najbardziej prawdopodobne wydaje się, że MON będzie ubiegało się o zakup lądowych wyrzutni Typhon MRC lub Mk 70 Mod 1 PDS.

Powyższe rozważania należy traktować czysto teoretycznie, dopóki Kongres nie wyda formalnej zgody na zakup Tomahawków przez Polskę. Nie jest też jasne, ile ta transakcja kosztowałaby polskiego podatnika, a także co stanowiłoby źródło finansowania. Realizacja zamówienia potrwałaby długie lata. W kwietniu Bloomberg poinformował, że dostawy 400 Tomahawków do Japonii, które miały zakończyć się w marcu 2028 roku, zostaną opóźnione. Przyczyną jest opustoszenie amerykańskich magazynów uzbrojenia w wyniku wojny z Iranem. Podobnie byłoby, gdyby MON złożyło zamówienie na pociski przeciwlotnicze SM-6. Te czynniki sprawiają, że potencjalnemu zakupowi Tomahawków przez Polskę towarzyszy wiele znaków zapytania.