Koniec „zielonej masy”. Wojsko frontem do żołnierza

W środę 26 sierpnia przedstawiciele Defence24.pl udali się na spotkanie w Sztabie Generalnym Wojska Polskiego. Briefing, któremu przewodniczył Szef Sztabu Generalnego WP gen. Wiesław Kukuła, poświęcono Wojskowemu Kwestionariuszowi Kompetencji, w skrócie WKK. Zapytany przez Defence24.pl o zbieżność skrótowca „WKK” z inicjałami wicepremiera, Ministra Obrony Narodowej Władysława Kosiniaka-Kamysza, Pierwszy Żołnierz Rzeczypospolitej z uśmiechem odparł, że jest to całkowity przypadek.

Inspiracją generała Kukuły przy uruchamianiu projektu WKK była postać podpułkownika Adama Borysa ps. Pług, organizatora i pierwszego dowódcy batalionu Armii Krajowej „Parasol”. W reakcji na nadchodzący kryzys demograficzny oraz długotrwałe zmiany na polskim rynku pracy Sztab Generalny postanowił opracować i wdrożyć system, który umożliwi kandydatowi na żołnierza Wojska Polskiego planowanie kariery, objęcie stanowiska zgodnego z indywidualnymi predyspozycjami i kwalifikacjami, a także wybór optymalnej lokalizacji służby.

Rusza „armia talentów”

Celem WKK jest transformacja wojska z „zielonej masy”, która kandydata na żołnierza traktuje jako zasób niczym w czasach napoleońskich lub za Układu Warszawskiego, do „armii talentów” rodem z XXI w. Dodatkowym zamiarem jest premiowanie i rozwijanie indywidualnych predyspozycji żołnierza, ale też uszanowanie jego woli oraz celów. W oczach SG WP projekt stanowi też sposób na wyrównanie szans, pełną transparentność promocji oraz zwiększenie jakości wyszkolenia. Innymi słowy, armia zamierza odejść od zarządzania anonimową masą na rzecz zarządzania talentami.

Sztab Generalny doskonale rozumie, że w warunkach długotrwałego spadku liczby urodzeń oraz niskiego bezrobocia Wojsko Polskie musi zmienić podejście do rekrutacji. Generał Kukuła poinformował, że pułap 300 tys. żołnierzy służby czynnej stanowi obecny sufit możliwości finansowych i organizacyjnych państwa. Z tej liczby 200 tys. będą stanowili żołnierze zawodowi, a po 50 tys. żołnierze terytorialnej i dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej. Dalsze skalowanie zasobu osobowego będzie musiało oprzeć się na nowym modelu aktywnej rezerwy, któremu nadano roboczą nazwę R21.

Na początku bardzo prowokacyjnie nazywaliśmy to inteligentną masą (...) W rzeczywistości za tym hasłem stoi jakość zwielokrotniona ilością.
generał Wiesław Kukuła, Szef Sztabu Generalnego Wojska Polskiego

Część reformy strukturalnej

Szef Sztabu Generalnego podkreślił, że projekt WKK wpisuje się w założenia tzw. „wielkiej siódemki”, czyli priorytetów reformy strukturalnej Wojska Polskiego. Jak zaznacza gen. Kukuła, celem długoterminowym jest wypracowanie jakości zwielokrotnionej ilością, by uzyskać dominację w wielodomenowym środowisku. Generał wskazał na znaczenie, które na współczesnym polu walki ma uzyskanie przewagi w powietrzu i zdolność do precyzyjnego rażenia celów na zapleczu przeciwnika. Chodzi o to, by potencjalnego przeciwnika trapiły, cytując Szefa Sztabu, „trudne do zaakceptowania dylematy”.

Generał poinformował, że w projekt od początku zaangażowani są przedstawiciele uczelni wojskowych, w tym Akademii Sztuki Wojennej, Akademii Wojsk Lądowych czy Wojskowej Akademii Technicznej. Celem jest opracowanie zestawu kilkunastu tysięcy pytań, by móc obiektywnie i powtarzalnie zweryfikować predyspozycje żołnierza w szeregu obszarów kompetencyjnych. Jak podkreślił Szef Sztabu Generalnego, niegdyś 80% zadań w wojsku można było określić jako niewymagające szczególnych kwalifikacji, a 20% powierzano specjalistom. Dziś te proporcje są dokładnie odwrotne.

Trzy etapy wdrożenia

Gen. broni dr inż. Karol Dymanowski, I zastępca Szefa Sztabu Generalnego, przekazał dodatkowe informacje o architekturze systemu WKK. Wśród celów nadrzędnych generał wymienił: stworzenie systemu obiektywnej diagnozy i weryfikacji kompetencji kandydatów i żołnierzy, personalizację rozwoju, by uelastycznić ścieżkę kariery, a także wsparcie procesu decyzji kadrowych. Choć WKK będzie pełnił istotną funkcję w wojskowym systemie rekrutacji, to jego rola będzie jedynie wspomagająca – kluczowe decyzje o wyznaczaniu na nowe stanowiska służbowe zawsze będą podejmowali przełożeni.

Proces wdrażania WKK podzielono na trzy etapy. W pierwszym określono standardy stanowiskowe (tzw. księgi kompetencji) oraz opracowano wstępną wersję badania. Obecnie program znajduje się na drugim etapie, który potrwa do czerwca przyszłego roku. Odbywa się faza pilotażowa, w której nowe narzędzia są badane na większą skalę, księgi kompetencji są rozszerzane, a algorytmy i przeliczniki są kalibrowane pod wpływem informacji zwrotnych od żołnierzy. W czerwcu przyszłego roku WKK wejdzie w trzeci etap. Wówczas Ministrowi Obrony Narodowej zostanie przedstawiona rekomendacja dotycząca wniosków z projektu, a także docelowego zakresu oraz czasu wdrożenia.

Sprawdzian nie tylko na start

Obecnie przewiduje się trzy rodzaje testów w ramach WKK. Pierwszy („na start”) zweryfikuje wiedzę kandydata z 12 przedmiotów szkolnych, a także wiedzę ogólną i techniczną. Baza pytań będzie liczyła ponad 15 tys. pozycji. Kolejnym testem będzie weryfikacja stanu psychofizycznego kandydata, a ostatnim – badanie kompetencyjne, które umożliwi żołnierzowi w trakcie służby weryfikację nowych umiejętności. Przewidziana jest możliwość powtórzenia testu. Warto dodać, że testu nie da się „nie zdać”. Celem nie jest „zaliczenie” według określonych kryteriów, lecz weryfikacja umiejętności kandydata lub żołnierza.

Wśród inspiracji dla Sztabu Generalnego wymieniono amerykański system Armed Services Vocational Aptitude Battery (ASVAB), a także model fiński. Choć WKK może wzbudzić naturalny sceptycyzm, to przedstawiciele Sztabu Generalnego zapewniają, że zawsze ostateczną decyzję o wdrożeniu (lub nie) każdej podpowiedzi systemu podejmie człowiek. Z początku programem objęci zostaną kandydaci na żołnierzy, lecz z czasem zostanie on rozszerzony na całe Siły Zbrojne RP.

Oceniajmy rzeczywistość, a nie nasze wyobrażenie o tej rzeczywistości. (...) Musimy to skodyfikować, skwantyfikować najlepszymi narzędziami, jakie ludzkość wymyśliła. Innych nie mamy.
gen. broni dr inż. Karol Dymanowski, I zastępca Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego