Rosyjsko-białoruski Zapad 2025: Demonstracja czy realne zagrożenie?

Nowe realia „Zapad-2025”

Choć ćwiczenia „Zapad” były organizowane cyklicznie co cztery lata, to edycja w 2025 roku będzie miała miejsce w cieniu przedłużającej się wojny Rosji przeciwko Ukrainie, a także głębokich zmian strukturalnych w rosyjskich siłach zbrojnych.

Po rozwiązaniu Zachodniego Okręgu Wojskowego (ZOW) w 2023 roku, na jego bazie utworzono Leningradzki i Moskiewski Okręg Wojskowy, co jest powrotem do modelu dowodzenia z czasów ZSRR. Oznacza to nie tylko przebudowę struktur sztabowych, ale również konieczność testowania nowych schematów dowodzenia i synchronizacji sił w układzie rosyjsko-białoruskim.

Na tle wcześniejszych edycji „Zapad-2025” jawi się jako manewry o mniejszej skali deklarowanego zaangażowania – oficjalnie mówi się o około 13 tysiącach żołnierzy, co jest liczbą niemal dwukrotnie mniejszą, niż pierwotnie przewidywano. Doradca Ministerstwa Obrony Republiki Białorusi, Walery Rawienka, uzasadnił tę redukcję „działaniami deeskalacyjnymi” oraz „chęcią ograniczenia napięć w regionie”.

Władze Białorusi zapowiedziały także przesunięcie głównych epizodów ćwiczeń w głąb kraju, z dala od granic z państwami NATO. Oficjalne komunikaty podkreślają defensywny charakter manewrów i transparentność, czego wyrazem ma być dopuszczenie obserwatorów OBWE.

Pozorna deeskalacja — rzeczywista elastyczność operacyjna

Zmniejszenie liczby żołnierzy i przesunięcie ćwiczeń w głąb terytorium Białorusi ( z czego się później wycofano, tłumacząc to koniecznością reakcji na agresywne zachowania NATO- przyp. red). nie musi oznaczać realnej deeskalacji zagrożenia. Wręcz przeciwnie — w mojej ocenie taki zabieg może mieć charakter operacyjno-dezinformacyjny, ograniczający możliwość pełnego monitorowania ćwiczeń przez systemy wywiadowcze NATO, a także zapewniający większą swobodę manewru rosyjskim i białoruskim siłom.

Koncepcja ograniczenia skali „Zapadu” może służyć stworzeniu „efektu strategicznego zaskoczenia” — poprzez szybki przerzut sił i ich natychmiastową integrację w ramach RZW. Taki manewr był już ćwiczony podczas „Zapad-2017”, kiedy symulowano przemieszczenie rosyjskich sił na dystansach 800–1000 km w warunkach eskalacji kryzysowej, a wojska białoruskie zapewniały osłonę i zabezpieczenie ich rozlokowania.

W tym kontekście, „Zapad-2025” może posłużyć do przetestowania mechanizmów mobilizacji i logistyki przerzutu wojsk Federacji Rosyjskiej na kierunku zachodnim, z wykorzystaniem białoruskiej infrastruktury komunikacyjnej, a także do sprawdzenia efektywności nowego systemu dowodzenia wojskami Federacji Rosyjskiej po reformie z 2023 roku.

Scenariusze ćwiczeń — ewolucja od „kolorowych rewolucji” do wojny hybrydowej 2.0

Od 2009 do 2013 roku scenariusze „Zapadów” skupiały się na przeciwdziałaniu „kolorowym rewolucjom” i destabilizacji wewnętrznej pod pretekstem walki z terroryzmem. Jednak nawet wtedy ćwiczono w tle pełnoskalowy konflikt z NATO, czego najbardziej kontrowersyjnym elementem była symulacja użycia taktycznej broni jądrowej (według części źródeł — na Warszawę, co wpisuje się w rosyjską koncepcję izolacji teatru działań wojennych przez uderzenia atomowe na węzły komunikacyjne Odra-Łaba).

Lata 2017 i 2021 to już pełna symulacja konfliktu z NATO, z fikcyjnymi państwami agresorami (np. „Wejsnoria”), wsparciem sił sojuszniczych Zachodu i symulacją ofensywy na zachodnim kierunku operacyjnym.

Co ważne, „Zapad-2021” zawierał elementy walk miejskich oraz eskalacji konfliktu lokalnego do poziomu konwencjonalnej wojny, co w praktyce okazało się być prekursorem rosyjskiej inwazji na Ukrainę.

Tegoroczne ćwiczenia w oficjalnym przekazie mają charakter „defensywny i zarządzania kryzysowego”, a główny nacisk ma być położony na działania sztabowe, koordynację systemów dowodzenia i obronę terytorialną. Nie przewiduje się ćwiczeń z zakresu operacji ofensywnych, takich jak desanty powietrzne, głębokie przełamanie czy ataki rakietowe.

Ukryte cele „Zapad-2025” — moje przewidywania

Choć oficjalny scenariusz wydaje się ograniczony, uważam, że głównym celem wojskowym „Zapad-2025” będzie przetestowanie zdolności szybkiego rozwinięcia zgrupowań wojskowych FR i ich zintegrowania z siłami białoruskimi w warunkach zagrożenia asymetrycznego i konwencjonalnego.

Kluczowe znaczenie będą miały:

1. Testy gotowości bojowej i logistyki przerzutu wojsk rosyjskich do Białorusi.

2. Sprawdzenie nowego systemu dowodzenia SZ FR, szczególnie w warunkach „nagłej eskalacji regionalnej”.

3. Zgrywanie jednostek regularnych z białoruskimi formacjami paramilitarnymi (OT, Gwardia Białoruska) oraz rosyjskimi oddziałami najemnymi i siłami specjalnymi.

4. Prowadzenie działań z zakresu wojny elektronicznej (WRE), cyberataków oraz operacji informacyjnych wymierzonych w państwa NATO.

Istotnym elementem będzie również sprawdzenie gotowości do prowadzenia operacji w szarej strefie konfliktu, przy użyciu struktur paramilitarnych i nieregularnych, które mogą być aktywowane w razie potrzeby, w sytuacji strategicznego zaskoczenia.

Reakcja NATO i państw regionu

Państwa NATO — w szczególności Polska i kraje bałtyckie — traktują „Zapad-2025” jako istotny sygnał strategiczny. Choć oficjalnie brak jest przesłanek do uznania ćwiczeń za bezpośrednie zagrożenie, wszystkie działania monitorowane są z najwyższą uwagą.

Polska przygotowuje własne ćwiczenia o charakterze „proporcjonalnej odpowiedzi”, mające na celu przetestowanie mobilizacji sił oraz zdolności do operacji obronnych na kierunku wschodnim. Należy zakładać, że NATO w tym okresie zwiększy również aktywność ISR (rozpoznania, obserwacji i wywiadu), zarówno z powietrza, jak i poprzez działania cyberprzestrzenne.

Podsumowanie: „Zapad-2025” — realne zagrożenie czy operacja psychologiczna?

W obecnej formie „Zapad-2025” jawi się jako ćwiczenia o symbolicznie ograniczonej skali, z oficjalnie defensywnym scenariuszem i retoryką deeskalacyjną. Jednak w praktyce może to być sprytna operacja przygotowująca grunt pod bardziej dynamiczne i elastyczne scenariusze konfliktowe.

W mojej ocenie kluczowa dla oceny rzeczywistego zagrożenia będzie analiza ruchów wojsk rosyjskich w ostatnich tygodniach przed manewrami, a także sytuacja na froncie ukraińskim. To właśnie dostępność rezerw oraz zdolności mobilizacyjne Federacji Rosyjskiej będą wyznacznikiem rzeczywistego potencjału eskalacyjnego tych ćwiczeń.

Dopiero wrzesień 2025 roku przyniesie odpowiedź, czy „Zapad-2025” pozostanie polityczną demonstracją, czy stanie się operacyjnym poligonem przygotowawczym do kolejnych kroków destabilizacyjnych Moskwy wobec NATO.