Iran obali reżim? Książe znów w grze

Jest on najstarszym synem obalonego szacha, większość dorosłego życia spędził na emigracji w Stanach Zjednoczonych i od lat publicznie opowiada się za odejściem od rządów duchowieństwa oraz za świeckim modelem państwa. Pomimo swojej rozpoznawalności, nie posiada on jasnego, instytucjonalnego zaplecza politycznego w kraju, co od początku budzi pytania o realny zakres jego wpływu. Ten rozdźwięk między symboliczną rozpoznawalnością a praktyczną sprawczością jest kluczowy dla zrozumienia roli Pahlaviego. Z jednej strony, jego nazwisko jest nierozerwalnie związane z okresem sprzed teokracji i funkcjonuje w świadomości Irańczyków jako znak innej epoki. Z drugiej strony, brak struktur organizacyjnych w kraju i brak stałej obecności w Iranie powodują, że jego wpływ ma charakter głównie medialny i pośredni.

Protesty wzbierają na sile

Obecna fala protestów, która nasiliła się pod koniec 2025 roku, ponownie wyniosła Pahlaviego na pierwszy plan debaty. Według Reuters Iran’s rulers face legitimacy crisis amid spreading unrest, protesty objęły wszystkie prowincje Iranu i szybko przestały mieć charakter wyłącznie ekonomiczny. Początkowy impuls związany z inflacją, spadkiem wartości riala i pogarszającymi się warunkami życia przerodził się w szerokie zakwestionowanie legitymizacji systemu. Zdaniem Reutersa, szczególnie widoczny jest komponent generacyjny – młodzi Irańczycy w coraz większym stopniu odrzucają zarówno ideologię państwową, jak i autorytet instytucji. W tym kontekście Reza Pahlavi zaczął aktywnie próbować wpisać się w dynamikę wydarzeń. Jak pisze The Washington Post Reza Pahlavi: Iran Is Ready for a Democratic Transition, Pahlavi przedstawia siebie jako rzecznika pokojowej transformacji ustrojowej i przekonuje, że irańskie społeczeństwo jest gotowe na demokratyczne przejście. Zdaniem The Washington Post, jego narracja opiera się na idei referendum i oddania decyzji o przyszłym ustroju w ręce obywateli.

Równolegle według The Jerusalem Post Reza Pahlavi calls for united protests in Iran Pahlavi wystosował bezpośredni apel do Irańczyków o zjednoczone i skoordynowane protesty. Było to jedno z jego najbardziej jednoznacznych wystąpień mobilizacyjnych, w którym wezwał do wspólnego działania ponad podziałami ideologicznymi. Zdaniem tego źródła, Pahlavi próbował w ten sposób zaznaczyć swoją gotowość do roli koordynatora opozycji.

Reakcja władz była szybka. Jak podaje Associated Press Internet and phones cut in Iran as protesters heed exiled prince’s call for mass demonstration, w odpowiedzi na wezwania Pahlaviego irańskie władze ograniczyły dostęp do internetu i połączeń telefonicznych. Zdaniem Associated Press, sama skala reakcji sugeruje, że przekaz Pahlaviego został uznany przez reżim za potencjalnie mobilizujący. Jednocześnie AP podkreśla, że protesty pozostają w dużej mierze zdecentralizowane i pozbawione jednego ośrodka dowodzenia.

Ten obraz potwierdza The Media Line Who Is Leading the Revolt Against Iran’s Crumbling Regime? pisząc, że obecna fala buntu nie jest sterowana przez jednego lidera ani jedną organizację, lecz wynika z kumulacji kryzysów: gospodarczych, społecznych, pokoleniowych i ideologicznych. Z tej racji znane postacie z diaspory – w tym Reza Pahlavi – mogą wpływać na narrację, ale nie kontrolują realnej dynamiki protestów w kraju.

Równolegle problemem pozostaje fragmentacja opozycji. Według Reuters Iran’s divided opposition senses its moment but activists remain wary, choć wielu działaczy ma poczucie historycznego momentu, środowiska opozycyjne pozostają podzielone i nieufne wobec prób narzucenia jednego lidera. Powoduje to, że część aktywistów obawia się powtórzenia scenariuszy z przeszłości, w których silna osobowość zdominowała ruch kosztem pluralizmu.

W tym kontekście Iran International (Prince Reza Pahlavi says he is ready to lead Iran’s transition relacjonuje, że sam Pahlavi deklaruje gotowość do odegrania roli w procesie przejściowym. On sam podkreśla znaczenie referendum i zgromadzenia konstytucyjnego jako narzędzi demokratycznej zmiany. Zdaniem tego medium, deklaracje te są odbierane ambiwalentnie – jako wyraz odpowiedzialności, ale też jako próba przejęcia inicjatywy. Dodatkowym źródłem kontrowersji są relacje Pahlaviego z Zachodem. Według Al Jazeera Trump will not meet Iran’s »crown prince« Pahlavi as protests intensify,Prezydent USA daje do zrozumienia, że nie jest gotowy poprzeć popierającego Izrael polityka opozycji na stanowisku przywódcy Iranu w przypadku zmiany reżimu.

Jak podaje Al Jazeera, Pahlavi bywa przedstawiany jako figura bliska Izraelowi i zachodnim kręgom politycznym, co zwiększa jego widoczność międzynarodową, ale jednocześnie dostarcza reżimowi argumentów propagandowych o „obcym sterowaniu”. W tym kontekście The Times of Israel Trump again threatens Iran with »hell« if it kills protesters amid violent crackdown cytuje słowa Trumpa: „Obserwowałem go i wydaje się miłym człowiekiem, ale nie jestem pewien, czy w tym momencie byłoby to właściwe” – powiedział Trump. „Myślę, że powinniśmy pozwolić każdemu wyjść na boisko i zobaczyć, kto z tego wyjdzie”.

Kluczowym tłem obecnych wydarzeń pozostaje sytuacja ekonomiczna. Według Reuters Iran’s government offers dialogue as protests spread, protesty objęły uniwersytety i studentów, a władze same przyznawały, że źródłem niezadowolenia jest presja inflacyjna i załamanie riala. Jak podaje Reuters, dialog oferowany przez rząd nie powstrzymał eskalacji. Podobnie Euronews Iran faces widest unrest since 2022 – what we know so far wskazuje, że hiperinflacja i spadek wartości waluty doprowadziły do zamykania sklepów, strajków i gwałtownej eskalacji napięć społecznych.

Zdaniem The Guardian (We want the mullahs gone«: economic crisis sparks biggest protests in Iran since 2022, choć impuls był ekonomiczny, protesty szybko przybrały wyraźnie antysystemowy charakter. Z tej racji hasła wprost wymierzone w fundamenty władzy pokazują, że frustracja ekonomiczna przerodziła się w polityczny bunt.

W tym klimacie należy umiejscowić stosunek części młodych Irańczyków do Pahlaviego. Według ABC News Australia Inside the massive protests sweeping Iran, na demonstracjach pojawiają się hasła odnoszące się do Pahlaviego, a niektórzy młodzi protestujący wskazują go jako najbardziej rozpoznawalną alternatywę wobec obecnego systemu. Z tym że nie oznacza to jednak masowego poparcia dla restauracji monarchii, lecz raczej poszukiwanie symbolu zmiany.

Ten wątek rozwija Atlantic Council Can Reza Pahlavi help unite the Iranian opposition? A hashtag is suggesting so pisząc, że kampanie w mediach społecznościowych traktują Pahlaviego jako potencjalną figurę przejściową, która mogłaby pomóc w skoordynowaniu zmiany i doprowadzeniu do demokratycznych procedur. Jak podaje Atlantic Council, wielu młodych podkreśla, że nie popiera monarchii, lecz widzi w Pahlavim narzędzie przejścia do nowego systemu.

Równolegle narasta bunt kulturowy. Według The Guardian Iran plunged into internet blackout as protests over economy spread nationwide, władze sięgały po masowe odcinanie internetu, co świadczy o skali zagrożenia, jakie widzą w ruchu społecznym. Jak podaje The Guardian, protesty mają wyraźnie generacyjny charakter. Zdaniem Reuters Iran’s rulers face legitimacy crisis amid spreading unrest, młode pokolenie traci wiarę w oficjalną ideologię i oczekuje większych swobód osobistych, co łączy się z odrzuceniem narracji religijnej.

W tym kontekście nazwisko Pahlavi zyskuje nowe znaczenie dla części Irańczyków symbolizuje ono Iran sprzed dominacji teokracji. Jak podaje ABC News Australia Inside the massive protests sweeping Iran oraz Atlantic Council Can Reza Pahlavi help unite the Iranian opposition? A hashtag is suggesting so, młodzi używają go często jako skrótu myślowego oznaczającego „inny Iran”, a nie jako realny projekt monarchiczny.

Podsumowanie

Reasumując, Reza Pahlavi funkcjonuje dziś jednocześnie jako symbol, medialny punkt odniesienia i polityczny aktor diaspory, pozostając postacią o nie do końca jasnym zapleczu w kraju. Jak podają The Jerusalem Post Reza Pahlavi calls for united protests in Iran i Associated Press [Internet and phones cut in Iran as protesters heed exiled prince’s call for mass demonstration](Reza Pahlavi calls for united protests in Iran)), aktywnie próbuje wpływać na dynamikę protestów. Jednocześnie, według Reuters Iran’s divided opposition senses its moment but activists remain wary, jego osoba pogłębia napięcia w podzielonej opozycji.

Zdaniem Atlantic Council Can Reza Pahlavi help unite the Iranian opposition? A hashtag is suggesting so oraz ABC News Australia (Inside the massive protests sweeping Iran, część młodych widzi w nim figurę przejściową, a nie przyszłego monarchę. Jak podaje Al Jazeera Trump will not meet Iran’s »crown prince« Pahlavi as protests intensify, dlatego jego relacje z Zachodem są dla jednych atutem, dla innych obciążeniem.

W efekcie, według Reuters Iran’s rulers face legitimacy crisis amid spreading unrest i The Media Line Who Is Leading the Revolt Against Iran’s Crumbling Regime, Reza Pahlavi może pełnić rolę symbolu i katalizatora debaty, ale obecnie nie jest jednoosobowym liderem ruchu w Iranie. Obecny kryzys ma przede wszystkim charakter systemowy i generacyjny, a Pahlavi jest jednym z aktorów próbujących wpisać się w ten proces, a nie jego architektem.