Turecka flota podwodna rośnie w siłę

Pod koniec kwietnia br. dowództwo tureckiej marynarki wojennej (Türk Deniz Kuvvetleri) poinformowało o rozpoczęciu prób morskich przez okręt podwodny Muratreis (S 332) – trzeci z sześciu jednostek typu 214TN budowanych w lokalnej stoczni Gölcük Naval Shipyard w Gölcük na podstawie licencji i w oparciu o transfer technologii dostarczonych przez niemiecki koncern stoczniowy ThyssenKrupp Marine Systems (TKMS).

Tym samym budowa serii nowoczesnych okrętów podwodnych zbliża się do półmetka. Należy podkreślić, że Muratreis jest pierwszą jednostką tego typu, której sekcja dziobowa mieszcząca wyrzutnie torped, została wyprodukowana w Turcji przez firmę Gürdesan Gemi Makinaları Sanayii Ticaret A.Ş. Jest to kolejny przykład determinacji tego kraju w dążeniu do opanowania technologii budowy nowoczesnych okrętów podwodnych. 

Wszystko wskazuje na to, że Turcja jako drugi kraj, po Republice Korei, dzięki współpracy z Republiką Federalną Niemiec wejdzie do wąskiego grona państw samodzielnie budujących konwencjonalne okręty podwodne. Należy przypomnieć, że wszystkie tureckie okręty podwodne starszego pokolenia (po cztery typu 209/1200 –  Atılay, 209T1/1400 –  Preveze, 209T2/1400 – Gür) zostały zaprojektowane w Niemczech, ale powstały w stoczni Gölcük Naval Shipyard. Niedługo dołączy do nich sześć nowocześniejszych jednostek typu 214TN – Reis, budowanych również na podstawie transferu technologii, jednak z dużo większym udziałem rodzimego przemysłu. 

Tureckie okręty podwodne typu 214

Historia jednostek typu 214TN sięga 2 lipca 2009 r., kiedy stocznia HDW z Kilonii (wchodząca obecnie w skład TKMS) i tureckie Ministerstwo Obrony zawarły umowę dotyczącą licencyjnej produkcji w Turcji okrętów tego typu. Po wpłaceniu przez stronę turecką zaliczki, co nastąpiło 1 lipca 2011 r., zamówienie o wartości 2,06 mld EUR na dostawę sześciu zestawów materiałów do budowy tych jednostek weszło w życie. Umożliwiło to rozpoczęcie przez stronę niemiecką realizacji wzmiankowanego kontraktu.  

W tym celu w Kilonii wstępnie montowane są elementy konstrukcyjne i mechanizmy okrętów typu 214TN, które następnie wysyłane są do Turcji. W Niemczech powstają również kluczowe elementy platformy, takie jak ogniwa paliwowe oraz inne elementy układu napędowego. Natomiast wszystkie systemy elektroniczne, w tym bojowy system dowodzenia, a także uzbrojenie są produkcji tureckiej. 

W budowę najnowszych tureckich okrętów podwodnych zaangażowanych jest wiele miejscowych przedsiębiorstw, takich jak: ASELSAN, HAVELSAN, MilSOFT, STM, Koç Information and Defense, TÜBİTAK czy AYESAŞ, które odpowiadają za dostarczenie tak ważnych elementów wyposażenia, jak systemy nawigacji i zarządzania danymi, łącza danych taktycznych, systemy przeciwtorpedowe itp. 

Właściwa budowa Pirireis (S 330) prototypowej jednostki typu 214TN rozpoczęła się w Gölcük w 2013 r., przy czym oficjalne położenie stępki odbyło się 10 października 2015 r. Okręt ten został zwodowany 22 grudnia 2019 r., ale dopiero 1 grudnia 2022 r. po raz pierwszy wyszedł w morze na próby, które trwały ponad półtora roku. 24 sierpnia 2024 r. w porcie wojennym Aksaz nad Morzem Śródziemnym, w obecności prezydenta Turcji Recepa Tayyipa Erdoğana, odbyła się uroczystość włączenia tej jednostki do służby. 

Budowa drugiej jednostki – Hizirreis (S 331) rozpoczęła się w 2017 r., zwodowano go 23 maja 2023 r., zaś w sierpniu 2024 r. rozpoczął on próby morskie. Uroczystość przekazania tureckiej flocie tego okrętu podwodnego odbyła się 27 listopada 2025 r. w stoczni Gölcük Naval Shipyard (GNSY) w Gölcük nad Morzem Marmara. 

Budowany od 2018 r. trzeci okręt podwodny tego typu – Muratreis (S 332), został zwodowany 29 maja 2025 r., rozpoczął próby morskie 20 kwietnia br., zaś jego dostawa ma nastąpić jeszcze w tym roku. Aktualnie w Gölcük trwają prace konstrukcyjne nad pozostałymi jednostkami serii: Aydinreis (S 333), Seydialireis (S 334) i Selmanreis (S 335), których budowa rozpoczęła się w latach 2019-2022. Planowane terminy dostarczenia ich Türk Deniz Kuvvetleri to lata 2027-2029 (po jednym rocznie). Wszystkie okręty typu 214TN zostały nazwane na cześć osmańskich admirałów z XVI wieku. 

Pozyskane przy budowie jednostek typu Reis technologie oraz doświadczenia na pewno zaprocentują przy realizacji programu MİLDEN, który ma zaowocować zaprojektowaniem i budową pierwszego w pełni tureckiego okrętu podwodnego. 

Program MİLDEN

Turcja konsekwentnie realizuje program mający na celu zaprojektowanie i budowę własnymi siłami okrętów podwodnych wyposażonych w napęd niezależny od powietrza (AIP), który nosi nazwę MİLDEN (akronim od tureckich słów Milli Denizalti – narodowy okręt podwodny). Założeniem programu jest to, że przedsiębiorstwa sektora obronnego zaprojektują na podstawie samodzielnie opracowanych  technologi pierwszy w pełni turecki okręt podwodny, który zostanie zbudowany w państwowej stoczni dzięki wykorzystaniu dotychczas zdobytej wiedzy. 

Wykorzystane tu zostaną doświadczenia stoczni Gölcük Naval Shipyard, w której od końca lat 70. ubiegłego wieku budowane są na podstawie niemieckiej licencji wszystkie okręty podwodne tureckiej floty. Dotychczas były to trzy serie jednostek typu 209, a obecnie okręty typu 214TN. I zapewne to te ostatnie będą dawcą inspiracji i niektórych rozwiązań technicznych dla nowych tureckich jednostek podwodnych. 

Program MİLDEN podzielony został na kilka faz i rozciągnięty w czasie. Pierwszy etap – obejmujący studium wykonalności – rozpoczął się w marcu 2012 r. i zakończył w 2015 r. Druga faza realizowana w latach 2015-18 dotyczyła opracowania technicznej i operacyjnej specyfikacji przyszłego okrętu podwodnego. Bezapelacyjnie największym wyzwaniem dla tureckiego przemysłu będzie opracowanie niezależnego od powietrza systemu napędowego (Atmosphere Independent Power - AIP), co realizowane miało być w latach 2017-23. Zaplanowano, że do testów tego systemu wykorzystywany będzie okręt podwodny Batiray (S 349) typu 209/1200. 

Kolejne fazy programu MİLDEN obejmowały dwuletni okres wstępnego projektowania (2023-2025), mający na celu opracowanie projektu kadłuba okrętu i zainstalowania w nim systemu AIP. Następnie rozpoczął się trzyletni okres szczegółowego projektowania (2025-2028), który obejmie wszystkie pozostałe systemy niezbędne do funkcjonowania jednostki. W międzyczasie 2 stycznia 2025 r. nastąpiło cięcie blach przeznaczonych do budowy prototypowej jednostki tego typu. Natomiast 4 grudnia 2025 r. w stoczni Gölcük Naval Shipyard rozpoczęto budowę pierwszego „testowego bloku” w ramach programu MİLDEN. Zgodnie z optymistycznymi zapowiedziami pierwszy zaprojektowany i zbudowany w Turcji okręt podwodny ma powstać do 2031 r.  

Wyporność nowych jednostek szacowana jest na 2700 t, a długość kadłuba na 80 m. Uzbrojenie tych okrętów stanowić ma osiem wyrzutni torpedowych kalibru 533 mm, z których wystrzeliwane będą ciężkie torpedy Roketsan Akya, pociski przeciwokrętowe Roketsan Atmaca, a także rakiety manewrujące TÜBİTAK-SAGE Gezgin. Trwają również prace nad przeznaczoną dla okrętów podwodnych wyrzutnią pionowego startu MIDLAS. Wystrzeliwane mają być z niej rakiety Roketsan Atmaca zarówno w wersji przeciwokrętowej, jak i służącej do zwalczania celów lądowych Atmaca UM, pociski manewrujące Gezgin, a nawet nowo opracowane rakiety balistyczne krótkiego zasięgu Roketsan Tayfun. 

Projekty innych tureckich okrętów podwodnych

Równolegle z pracami nad programem MİLDEN w Turcji trwają prace nad opracowaniem innych okrętów podwodnych. Biuro projektowe Savunma Teknolojileri Mühendislik ve Ticaret (STM) z Ankary opracowało dotychczas dwa projekty okrętów tej klasy: średniej jednostki wyposażonej w napęd niezależny od powietrza atmosferycznego (AIS) typu TS1700 oraz miniaturowy okręt podwodny typu STM500.  

Według informacji przekazanych przez projektantów okręt podwodny TS1700 ma mieć wyporność nawodną wynoszącą 1517 t i podwodną 1740 t. Długość jego kadłuba wynosić ma 60,14 m, zaś średnica kadłuba mocnego 6,5 m. Ma być on zdolny do zanurzania na głębokość ponad 300 m. Siłownia składać ma się z silnika elektrycznego, dwóch generatorów spalinowych wspomaganych przez system napędowy niezależny od powietrza atmosferycznego (AIP). Prędkość maksymalną obliczono na ponad 20 w., zaś marszową na 4 w.

Zasięg przy wykorzystaniu tylko generatorów spalinowych określono na 6000 Mm, na generatorach wspomaganych przez system AIP na 7250 Mm, zaś tylko na akumulatorach na 400 Mm. Okręt ten ma mieć autonomiczność 90 dni i załogę liczącą 25 ludzi oraz możliwość zaokrętowania 6 żołnierzy sił specjalnych. Uzbrojenie stanowić ma 8 wyrzutni torped, w tym 4 przystosowane do wystrzeliwania pocisków rakietowych. Łączny zapas środków bojowych (torped lub rakiet) wynosić ma 16 sztuk. 

Z kolei miniaturowy okręt podwodny STM500 ma być jednostką uderzeniową predysponowaną przede wszystkim do działań na wodach płytkich. Ma mieć on kadłub o długości 42 m, szerokości 8,5 m i średnicy 4,2 m. W położeniu nawodnym wypierać ma on 485 t, w położeniu podwodnym 530 t, zaś maksymalna głębokość zanurzenia wynosić ma 250 m. Siłownia składać ma się z silnika elektrycznego o mocy 1,5 MW, dwóch generatorów spalinowych oraz akumulatorów litowo-jonowych. Opcjonalnie przewidziano możliwość montażu systemu AIP.

Prędkość maksymalną określono na ponad 18 w., zaś marszową na 5 w. Przewidywany zasięg przy wykorzystaniu tylko generatorów spalinowych wynosić ma 3500 Mm przy prędkości 5 w., na generatorach wspomaganych przez system AIP 4000 Mm, zaś tylko na akumulatorach 75 Mm. Okręt ten ma mieć autonomiczność wynoszącą 30 dni i załogę liczącą 22 ludzi oraz możliwość zaokrętowania 8 żołnierzy sił specjalnych. Uzbrojenie stanowić mają cztery wyrzutnie torped. Łączny zapas środków bojowych (torped lub rakiet) wynosić ma 8 sztuk.