Jak Litwa szykuje się do wojny?

Dr Aleksander Olech: Litwa jest jednym z państw frontowych wobec Rosji i Białorusi. Jak obecnie ocenia Pan sytuację bezpieczeństwa na wschodniej flance NATO?

Minister Tomas Godliauskas: Bezpieczeństwo Litwy w dużej mierze zależy od działań naszych sąsiadów, a kluczowym czynnikiem pozostaje długoterminowa determinacja Rosji do zwiększania i — w razie potrzeby — użycia siły militarnej. Obecnie większość rosyjskich zdolności wojskowych jest skoncentrowana na froncie w Ukrainie. Rosja nadal jednak realizuje reformę sił zbrojnych oraz wzmacnia swoje zdolności w obwodzie kaliningradzkim i w pobliżu wschodnich granic NATO.

W rezultacie prawdopodobieństwo bezpośredniego ataku militarnego na Litwę w krótkim okresie pozostaje niskie. Niemniej Rosja nadal stwarza zagrożenie poprzez działania hybrydowe, takie jak sabotaż, cyberataki, kampanie dezinformacyjne oraz operacje wywiadowcze. Istotnym wyzwaniem pozostają również zagrożenia w cyberprzestrzeni i aktywność obcych służb.

Białoruś pozostaje ściśle zintegrowana z Rosją w sferze wojskowej i przemysłowo-obronnej, choć takie działania jak rozmieszczenie rosyjskich systemów rakietowych są oceniane głównie jako sygnalizacja strategiczna, a nie zasadnicza zmiana równowagi sił w regionie.

Ogólnie rzecz biorąc, mimo ograniczonego ryzyka konwencjonalnego konfliktu w krótkim okresie, środowisko bezpieczeństwa na wschodniej flance NATO pozostaje napięte. Kluczowe znaczenie mają dalsza czujność, silna obrona narodowa, odporność społeczeństwa oraz ścisła współpraca z sojusznikami.

Rozmieszczenie niemieckiej brygady na Litwie to istotny krok dla wysuniętej obrony NATO. Jak wpłynie to na równowagę sił i odstraszanie w regionie bałtyckim?

Rozmieszczenie niemieckiej 45. Brygady Pancernej na Litwie stanowi istotne wzmocnienie wysuniętej obecności NATO na wschodniej flance. Integruje ono Wielonarodową Grupę Bojową NATO na Litwie w większą, brygadową strukturę, znacząco zwiększając skalę, gotowość i siłę bojową wojsk Sojuszu w regionie.

Jest to bezpośrednia realizacja decyzji podjętych na szczycie NATO w Madrycie, gdzie uzgodniono wzmocnienie wschodniej flanki poprzez rozwinięcie grup bojowych do poziomu brygad. Niemiecka brygada na Litwie jest jednym z najbardziej wyrazistych przykładów przejścia od obecności „tripwire” do modelu realnej wysuniętej obrony. Jako siła stała zwiększa interoperacyjność z litewskimi siłami zbrojnymi oraz zdolność NATO do szybkiego wzmocnienia regionu, m.in. przez jednostki z Niemiec, takie jak 10. Dywizja Pancerna.

Litwa rozwija koncepcję „total defence” i odporności społecznej. Jakie są kluczowe priorytety w nadchodzących latach?

Choć wojsko odgrywa kluczową rolę w obronie państwa, współczesna wojna staje się coraz bardziej zjawiskiem obejmującym całe społeczeństwo. Potrzebne są narzędzia pozwalające mobilizować społeczeństwo i wykorzystywać zasoby całego państwa. Oprócz obrony zbrojnej, obrona cywilna stała się jednym z filarów total defence.

Naszym celem jest sprawić, by total defence działało w praktyce. Jest to ciągły proces istotnych zmian w sposobie, w jaki postrzegamy obronę, w jaki organizujemy i integrujemy nasze siły, technologie, przemysł, instytucje państwowe, organizacje pozarządowe i społeczeństwo z systemem bezpieczeństwa narodowego już teraz, gdy wciąż żyjemy w czasie pokoju. Mamy trzy główne zadania.

Po pierwsze, musimy więcej inwestować w ludzi, tak aby każdy był gotowy wnieść wkład w obronę państwa. Oprócz wojska to silne społeczeństwo stanowi naszą pierwszą linię obrony. Wysoki poziom przygotowania cywilnego, odporności społecznej i woli walki to cele, do których dążymy. Zmodernizowaliśmy szkolenia z zakresu przygotowania cywilnego, wprowadzając moduły kluczowych umiejętności, uruchomiliśmy program szkolenia z zakresu bezzałogowych systemów powietrznych oraz rozpoczęliśmy szkolenia w szkołach.

Po drugie, musimy skoncentrować się na zdolności społeczeństwa do wspierania sił zbrojnych. Dotyczy to także przejścia całego państwa na funkcjonowanie w warunkach wojny, jego przetrwania i zdolności do działania. Siły zbrojne będą korzystać ze wsparcia społeczeństwa, aby w pełni obsadzić jednostki wojskowe oraz uzyskać niezbędne dostawy materiałowe i usługi. Te zasoby będą również potrzebne dla przybywających wojsk sojuszniczych.

Po trzecie, musimy ustanowić ścisłą współpracę między wojskiem a społeczeństwem. Dlatego jednym z naszych priorytetów było zapewnienie już w czasie pokoju zdolności działania wojskowym komendantom i ich sztabom. Współpraca z samorządami wzmocni to kluczowe ogniwo.

Wojna w Ukrainie znacząco zmieniła sposób myślenia o wojskowości w Europie. Które lekcje z ukraińskiego pola walki są najbardziej istotne dla litewskiego planowania obronnego i decyzji zakupowych?

Wojna rosyjsko-ukraińska ujawniła istotne wnioski, które mogą mieć fundamentalne znaczenie dla strategii obronnej Litwy. Najważniejsza lekcja jest taka, że wielowarstwowa obrona powietrzna i przeciwrakietowa oraz systemy przeciwdronowe są warunkiem przetrwania państwa. Potrzebne są nie tylko kosztowne systemy obrony powietrznej średniego i dalekiego zasięgu, lecz także przechwytujące drony oraz mobilne systemy bardzo krótkiego i krótkiego zasięgu, w tym przenośne zestawy przeciwlotnicze.

Widoczna jest rewolucja związana z dronami. Bezzałogowce zaczynają zastępować artylerię i lotnictwo, a ich znaczenie w logistyce, ewakuacji i innych obszarach stale rośnie. Ponadto walka elektroniczna staje się jedną z głównych domen współczesnego konfliktu, dlatego rośnie znaczenie alternatywnych systemów nawigacji, odpornych środków łączności oraz odporności infrastruktury na zagrożenia cybernetyczne i hybrydowe. Przygotowane zawczasu pozycje obronne i fortyfikacje są kluczowym elementem skutecznego odstraszania, wymagając wcześniej przygotowanych stanowisk obronnych i jasno określonego podziału odpowiedzialności.

Wnioski z wojny pokazują również, że przeciwnika należy pozbawić możliwości koncentracji sił i logistyki na bezpiecznym zapleczu. Dlatego konieczne jest rozwijanie zdolności do głębokiego, precyzyjnego rażenia, wspieranego przez własne zdolności rozpoznania, obserwacji i wskazywania celów. Nie mniej istotny jest dalszy rozwój i wzmacnianie jednostek manewrowych. Długotrwała wojna wyczerpuje zasoby, dlatego potrzebne są rozproszone rezerwy, mobilne wysunięte bazy naprawcze i krajowy przemysł obronny. Jednak podstawą sukcesu jest zrozumienie, że broni się całe państwo. Aby w sytuacji kryzysowej móc działać skutecznie od razu, potrzebne są ćwiczenia i poważne podejście zarówno instytucji państwowych, jak i społeczeństwa.

Aby rozwijać zdolności w sposób możliwie racjonalny i w jak najkrótszym czasie, Litwa stara się korzystać z wyjątków umożliwiających uproszczone procedury zakupowe dla projektów o znaczeniu dla bezpieczeństwa narodowego. Dużą uwagę poświęca się również wzmacnianiu krajowego przemysłu obronnego, aby maksymalnie skracać łańcuchy dostaw i zapewnić jak najbardziej efektywne zaopatrywanie sił zbrojnych. Celem jest wykorzystanie możliwości współpracy przemysłowej we wszystkich największych projektach rozwojowych.

Zagrożenia hybrydowe, w tym operacje cybernetyczne i dezinformacja, nadal stanowią poważne wyzwanie dla regionu. Jak Litwa wzmacnia swoje zdolności do przeciwdziałania tym zagrożeniom?

Litwa konsekwentnie wzmacnia swoje zdolności do przeciwdziałania zagrożeniom hybrydowym, w tym operacjom cybernetycznym i dezinformacji. Odpowiedź opiera się na planowaniu strategicznym, współpracy międzyinstytucjonalnej i gotowości. Wysiłki Litwy na rzecz zwiększania odporności na zagrożenia hybrydowe znajdują odzwierciedlenie w szerokim zakresie praktycznych działań i inicjatyw instytucjonalnych. Kluczową rolę odgrywa tu Wydział Odporności na Zagrożenia Hybrydowe funkcjonujący w ramach Grupy ds. Total Defence i Zarządzania Kryzysowego w Ministerstwie Obrony Narodowej Litwy.

Grupa ta wspiera koordynację działań instytucjonalnych, ocenę pojawiających się zagrożeń oraz opracowywanie rozwiązań mających na celu zwiększenie odporności systemu obrony państwa na różne formy zagrożeń hybrydowych. Obecnie opracowywana jest narodowa koncepcja odporności na zagrożenia hybrydowe obejmująca cały system obrony państwa. Kolejnym kluczowym elementem jest skoordynowana współpraca międzyinstytucjonalna za pośrednictwem Komisji Bezpieczeństwa Narodowego, która umożliwia szybką wymianę informacji, ocenę ryzyka i jednolitą reakcję na zagrożenia hybrydowe.

Ponadto Litwa regularnie prowadzi ćwiczenia z zakresu cyberbezpieczeństwa z udziałem instytucji państwowych oraz operatorów infrastruktury krytycznej. Ćwiczenia te pomagają testować mechanizmy reagowania, wzmacniać współpracę i zwiększać ogólną odporność systemu bezpieczeństwa narodowego. Litwa wzmacnia również reakcję na zagrożenia informacyjne. Obecnie opracowywany jest specjalny plan działań przeciwko dezinformacji, który określi środki służące poprawie zdolności instytucji państwowych i społeczeństwa do identyfikowania, analizowania i przeciwdziałania kampaniom dezinformacyjnym.

Litwa pogłębia również współpracę międzynarodową w ramach NATO, Unii Europejskiej i Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju, jednocześnie rozwijając partnerstwa bilateralne i regionalne. Współpraca ta ma szczególne znaczenie w reagowaniu na takie wyzwania jak rosyjska „flota cieni” i ochrona krytycznej infrastruktury podmorskiej, instrumentalizacja nieregularnej migracji przez Białoruś oraz transgraniczne operacje przemytnicze z wykorzystaniem balonów meteorologicznych, które stanowią również zagrożenie dla bezpieczeństwa lotnictwa cywilnego.

Wyzwania te są potęgowane nie tylko przez zmiany w środowisku bezpieczeństwa i szersze turbulencje geopolityczne, lecz także przez szybką transformację technologiczną. Właśnie dlatego doświadczenie Litwy jest istotne: odporność jest tam budowana nie jako abstrakcyjny ideał, ale jako praktyczna odpowiedź na ciągłą niepewność i strategiczną ekspozycję na zagrożenia hybrydowe.

Polska i Litwa odgrywają kluczową rolę w zabezpieczeniu przesmyku suwalskiego i szerzej całego regionu bałtyckiego. Jak ocenia Pan obecny poziom współpracy obronnej między naszymi państwami?

Jeśli chodzi o obronność, współpraca między Litwą a Polską jest bardzo solidna. Oba kraje należą do największych wydających na obronność w NATO, intensywnie inwestują w twardą siłę i rozbudowują swoje siły zbrojne. Litwa obecnie rozwija gotową do walki dywizję piechoty, która ma osiągnąć gotowość operacyjną do 2030 roku. Dywizja ta będzie obejmować czołgi, gąsienicowe bojowe wozy piechoty, artylerię, mobilne systemy obrony powietrznej oraz wszystkie inne zdolności niezbędne do skutecznej obrony.

Wspólnie z Polską i pozostałymi państwami bałtyckimi wzmacniamy zewnętrzne granice NATO i UE. Pracujemy nad terminową realizacją inicjatywy Eastern Flank Watch, której celem jest zwiększenie naszych zdolności w takich obszarach jak obrona przed dronami i przeciwdziałanie mobilności przeciwnika. Jako uczestnicy Eastern Flank Watch Initiative blisko współpracujemy, aby zapewnić finansowanie w ramach European Defence Industry Programme (EDIP).

W obszarze zakupów obronnych współpracujemy obecnie z Polską, Estonią i Norwegią przy wspólnym pozyskaniu polskich systemów Piorun. Jesteśmy bardzo wdzięczni naszym partnerom za skuteczne negocjacje z producentem. Jednak biorąc pod uwagę obecną sytuację geopolityczną, musimy wzmacniać przemysł obronny w regionie, skracać łańcuchy dostaw i współpracować z wiarygodnymi partnerami, którzy mogą zagwarantować nieprzerwane dostawy nawet w czasie kryzysu. Dlatego musimy znaleźć sposoby na włączenie Litwy w ten proces. Nasi producenci mogą zaoferować bardzo udane produkty i wnosić wkład w niszowe obszary dzięki technologiom laserowym i innym rozwiązaniom.

Na poziomie wojskowym Litwa i Polska regularnie prowadzą wspólne ćwiczenia w regionie w ramach planu Orsha. W 2025 roku przeprowadzono cztery ćwiczenia, dwa na Litwie i dwa w Polsce. Na 2026 rok zaplanowano siedem ćwiczeń. Ćwiczenia te mają na celu zwiększenie odstraszania w rejonie przesmyku suwalskiego oraz poprawę interoperacyjności litewskich i polskich sił zbrojnych.

Jednym z najnowszych przedsięwzięć jest utworzenie nowego poligonu w Kapčiamiestis. Ze względu na jego bliskość do granicy z Polską poligon ten stworzy naszym siłom możliwość wspólnego szkolenia tam, gdzie w przyszłości mogą potencjalnie prowadzić działania.

Ostatnie pytanie. Litwa szybko zwiększa inwestycje obronne i zdolności wojskowe. Jakie są kluczowe priorytety modernizacji Litewskich Sił Zbrojnych w nadchodzącej dekadzie?

Modernizacja obronna Litwy w nadchodzącej dekadzie koncentruje się na wzmacnianiu siły bojowej, poprawie obrony powietrznej, integracji nowych technologii oraz rozbudowie infrastruktury wojskowej. Historyczny poziom finansowania, około 2 mld euro w budżecie obronnym na 2026 rok przeznaczonych na uzbrojenie i sprzęt wojskowy, stanowi podstawę tych działań i umożliwia znaczącą modernizację zdolności Litewskich Sił Zbrojnych.

Centralnym priorytetem jest rozwój Narodowej Dywizji Piechoty, która ma stanowić podstawową strukturę obrony lądowej Litwy. Aby wesprzeć ten cel, państwo przyspiesza wcześniej planowane zakupy i rozbudowuje kluczowe systemy bojowe. Do najważniejszych zakupów należą czołgi Leopard, armatohaubice samobieżne CAESAR oraz gąsienicowe bojowe wozy piechoty, a także dodatkowe przeciwpancerne systemy SPIKE i JAVELIN. Litwa wzmacnia również swoje zdolności rażenia dalekiego zasięgu poprzez wprowadzenie systemów artylerii rakietowej HIMARS, przy czym pierwsza bateria ma trafić do kraju już wkrótce. Litewski personel kończy szkolenie przy wsparciu sił amerykańskich już rozmieszczonych na Litwie, co ma zapewnić gotowość do skutecznej obsługi tych systemów.

Kolejnym ważnym priorytetem jest obrona powietrzna i ochrona przestrzeni powietrznej. Litwa intensywnie inwestuje w warstwową obronę powietrzną, w tym w dostawy baterii średniego zasięgu NASAMS oraz zakup mobilnych systemów obrony powietrznej krótkiego zasięgu (MSHORAD). Dodatkowe inwestycje kierowane są na zintegrowane systemy przeciwdronowe, radary artyleryjskie oraz inne technologie nadzoru. Siły zbrojne utrzymują również zdolności lotnicze, a z USA mają nadejść kolejne śmigłowce Black Hawk.

Technologie współczesnego pola walki, w szczególności bezzałogowe systemy powietrzne (UAS), stają się kluczowym elementem litewskiej strategii obronnej. Wyciągając wnioski z ostatnich konfliktów, zwłaszcza wojny w Ukrainie, Litwa szybko integruje drony na różnych poziomach operacyjnych, od rozpoznania po role bojowe. Jednocześnie wojsko wzmacnia zdolności przeciwdronowe, przeznaczając w 2026 roku ponad 200 mln euro na systemy antydronowe. Obejmuje to rozmieszczenie radarów krótkiego zasięgu Giraffe oraz pasywnych radarów TwinVis w celu poprawy wykrywania i ochrony przed zagrożeniami z powietrza.

Obok modernizacji sprzętowej, rozwój infrastruktury wojskowej pozostaje kolejnym strategicznym priorytetem. Oprócz największego projektu infrastrukturalnego w historii niepodległej Litwy, ukierunkowanego na przygotowanie infrastruktury dla niemieckiej brygady, Litwa planuje również utworzenie nowego poligonu w pobliżu Kapčiamiestis oraz rozbudowę poligonu Tauragė w rejonie jurborskim, aby lepiej wspierać potrzeby operacyjne Narodowej Dywizji Litewskich Sił Zbrojnych.

Ponadto nowa baza wojskowa w Kairiai, w rejonie kłajpedzkim, zostanie zrealizowana w formule partnerstwa publiczno-prywatnego. Rozpoczęcie budowy przewidywane jest na 2027 rok, a pełne ukończenie infrastruktury planowane jest do 2030 roku.

Ogół tych działań modernizacyjnych ma na celu wzmocnienie siły ognia, ochrony wojsk, zdolności manewrowych, skuteczności obrony powietrznej, rozpoznania, logistyki i odstraszania, tak aby Litewskie Siły Zbrojne były zdolne reagować na ewoluujące wyzwania bezpieczeństwa i skutecznie wnosić wkład w system kolektywnej obrony NATO.