Wojska Pancerne Ajatollahów [ANALIZA]

Organizacja

Zacząć należy od omówienia liczebności oraz struktur organizacyjnych niestety brak jest jakichkolwiek wiarygodnych źródeł na temat struktur organizacyjnych sił zbrojnych Iranu jako takich musimy więc polegać głównie na estymacjach oraz domniemywać, jak struktura organizacyjna wygląda.

Pewne informacje można znaleźć w raporcie Center for Strategic & International Studies z roku 2012 pt. Iran and The Gulf Military Balance - 1 The Conventional and Asymmetric Dimensions, którego autorami są Anthony H. Cordesman i Alexander Wilner. Regularne wojska lądowe Iranu mają liczyć 350 tysięcy żołnierzy, w tym 220 tysięcy żołnierzy zasadniczej służby wojskowej.

Wojska Lądowe Iranu mają posiadać w swoich strukturach organizacyjnych cztery dywizje pancerne, dwie dywizje zmechanizowane, cztery dywizje piechoty, sześć grup artylerii, dwie dywizje sił specjalnych, dywizję powietrznodesantową, grupę awiacji wojsk lądowych oraz wiele mniejszych, samodzielnych formacji.

Według autorów raportu, problemem jest fakt, że różne dywizje (w ramach jednego typu) mogą mieć różne struktury organizacyjne, a do tego dochodzą możliwe braki sprzętowe, które mają sprawiać, że jedynie dwie dywizje pancerne mogą być faktycznie klasyfikowane jako dywizje pancerne.

Domniemana struktura organizacyjna dywizji jest następująca: dla dywizji pancernej jest to:

• 1x batalion rozpoznawczy,
• 2x bataliony czołgów,
• 1x batalion zmechanizowany,
• 1x batalion artylerii samobieżnej,
• 1x batalion saperów,
• 1x batalion logistyczny.

Dla dywizji zmechanizowanej struktura organizacyjna jest następująca:

• 1x batalion rozpoznawczy,
• 1x batalion czołgów,
• 2-3x bataliony zmechanizowany,
• 1x batalion artylerii samobieżnej,
• 1x batalion saperów,
• 1x batalion logistyczny.

Lekkie dywizje piechoty są zorganizowane w następujący sposób:

• 3-4x bataliony piechoty,
• 1x batalion artylerii,
• 1x batalion logistyczny.

Oprócz regularnych wojsk lądowych jest jeszcze Korpus Strażników Rewolucji Islamskiej, który liczyć ma około 125-150 tysięcy żołnierzy formacja ta posiada jednostki pancerne natomiast dokładna struktura organizacyjna nie jest znana.

Sprzęt Pancerny

Jeżeli chodzi o sprzęt pancerny jest to eklektyczna mieszanka sprzętu zachodniego, kupowanego za czasów panowania monarchii Szacha Rezy Pahlawiego jak również sprzętu pochodzącego z byłego ZSRR, Chin oraz lokalnych modyfikacji i modernizacji.

Podstawowym typem czołgu, który eksploatowany jest przez wojska lądowe Iranu jest rodzina czołgów T-72 w wersjach T-72M, T-72M1 oraz T-72S, czyli eksportową wersję czołgu T-72B, produkowaną w Iranie na licencji, która została kupiona w Rosji w roku 1993.

Źródła nie podają dokładnie, ile czołgów rodziny T-72 Iran posiada liczbę czołgów T-72S ocenia się na od 300 do 480 egzemplarzy do tego dochodzić ma jeszcze około 104 czołgów T-72M1 kupionych od Polski w latach 1994-1995 oraz 37 T-72A kupionych od Białorusi około roku 2000.

Dawałoby to łącznie flotę czołgów T-72 liczącą między 441 a 621 egzemplarzy, choć źródła i podawane przez nie liczby należy bardziej traktować jako orientacyjne estymacje a nie pewne liczby bazujące na solidnych danych.

T-72S w zasadzie nie różni się specjalnie od czołgu T-72B masa to około 44,5 ton metrycznych wóz napędza silnik wysokoprężny W-84-1 o mocy 840 KM uzbrojenie stanowi armata gładkolufowa 2A46M kalibru 125 mm, karabin maszynowy PKT kalibru 7,62 mm i wielkokalibrowy karabin maszynowy NSWT kalibru 12,7 mm. Wozy wyposażone są w wybuchowy pancerz reaktywny Kontakt-1.

Iran nie zatrzymał się na produkcji licencyjnej czołgu T-72S lecz inspirując się rosyjskim czołgiem T-90M irańscy inżynierowie opracowali własną wariację, bazującą na czołgu T-72S, której nadano nazwę Karrar (pol. Napastnik) wóz ten to zmodyfikowany kadłub czołgu T-72S z nową wieżą.

Wieża spawana jest z płyt walcowanych, z przodu zabudowane są moduły pancerza specjalnego, podobnie jak w przedniej płycie kadłuba. Całość dodatkowo chroniona jest modułami nowego wybuchowego pancerza reaktywnego, który chroni przód i burty wieży i kadłuba oraz strop wieży.

Wóz wyposażony jest w relatywnie nowoczesny system kierowania ogniem oraz elektronikę przynajmniej jak na możliwości irańskiego przemysłu. Uzbrojenie pozostało bez zmian jest to armata gładkolufowa 2A46M kalibru 125 mm, sprzężony z nią karabin maszynowy PKT kalibru 7,62 mm na wieży zainstalowano zdalnie sterowany moduł uzbrojenia z wielkokalibrowym karabinem maszynowym NSWT kalibru 12,7 mm.

Na wieży zainstalowano także wyrzutnie granatów dymnych kalibru 81 mm systemu 902 Chmura. Do tylnej ściany wieży wzorem czołgu T-90M doczepiono opancerzony pojemnik, w którym magazynowana jest zapasowa amunicja dla armaty tak aby wewnątrz kadłuba amunicja znajdowała się tylko w magazynie automatu ładowania pod wieżą.

Masa czołgu Karrar oceniana jest na 51 ton metrycznych, a więc oryginalny silnik zastosowany w czołgach T-72B i T-72S może nie zapewniać odpowiedniej mobilności, źródła irańskie twierdzą, że Karrar wykorzystuje silnik o mocy 1000 KM prawdopodobnie W-92S2, wcześniej wykorzystywany w Rosji w czołgu T-90A.

Rząd Iranu planuje wyprodukować 800 czołgów Karrar na potrzeby wojsk lądowych i Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej do dnia dzisiejszego ocenia się, że wyprodukowano ponad 200 maszyn w dwóch wariantach bogatszym, który produkowany jest prawdopodobnie na potrzeby korpusu oraz uboższym, który prawdopodobnie dominuje w wojskach lądowych.

Kolejną rodziną czołgów eksploatowanych przez wojska lądowe Iranu są wozy Zulfikar (jest to nazwa mitycznego miecza lub szabli Proroka Muhammada ibn Abd Allah ibn Abd al-Muttalib). Jest to ciekawa konstrukcja będąca hybrydą rozwiązań technicznych zaczerpniętych z eksploatowanych przez Iran amerykańskich czołgów takich jak M60A1 oraz rosyjskich T-72.

Powstały trzy warianty oznaczone kolejno jako Zulfikar-1, Zulfikar-2 i Zulfikar-3, nie wiadomo, ile pojazdów powstało i czy kiedykolwiek trafiły do produkcji seryjnej oraz służby operacyjnej. Czołgi te wykorzystują zawieszenie, a także zespoły napędowe bazujące na rozwiązaniach z czołgów amerykańskich natomiast armata to kopia 125 mm armaty 2A46 zasilanej automatem ładowania AZ-125, czyli zastosowano w tym wypadku rozwiązania z czołgu T-72. System kierowania ogniem to EFCS-3 firmy Fotona ze Słowenii.

Nie ma też pewności co do tego, czy czołgi te chronione są jedynie konwencjonalnym jednorodnym pancerzem stalowym, pancerzem przestrzennym czy kompozytowym. Można postawić tezę, że program czołgu Zulfikar nigdy nie osiągnął zakładanych celów a niewielka liczba zbudowanych prototypów wykorzystywana była jedynie do celów propagandowych.

Stare czołgi T-54, T-55 i ich chińskie kopie, takie jak Typ 59 są stopniowo modernizowane do dość osobliwie oznaczonego wariantu nazwanego T-72Z Safir-74 (pol. Posłaniec) wozy modernizowane są poprzez instalację modułów wybuchowego pancerza reaktywnego, wymianę armaty D-10T kalibru 100 mm na kopię armaty L7 kalibru 105 mm oraz zainstalowano system kierowania ogniem EFCS-3-55 od słoweńskiej firmy Fotona.

Ponadto zainstalowano także silnik W-46-6 o mocy 780 KM, stosowany we wczesnych czołgach rodziny T-72. Nie wiadomo, ile czołgów zmodernizowano, a ile pozostaje w swojej pierwotnej konfiguracji. Modernizację tę można uznać za względnie dobrze przemyślaną i udaną. Ponadto Iran w swoich zasobach ma posiadać pewną niewielką liczbę czołgów T-62, prawdopodobnie mniej niż 100 maszyn — część być może przejęta w trakcie walk z Irakiem, część kupiona od Korei Północnej.

Iran nadal eksploatuje czołgi kupione jeszcze za czasów panowania Szacha są to między innymi czołgi FV4201 Mk3P i Mk5P Chieftain a także FV4030/1 Chieftain Mk5/3P wozy te, w ramach możliwości modernizowane są do standardu Mobarez (pol. Wojownik). Modernizacja polega w zasadzie na remontach pojazdów oraz drobnych modyfikacjach mających umożliwić dalszą eksploatację pojazdów do których od dekad nie są produkowane części zamienne.

Eksploatowane są także czołgi M60A1. Część wozów, które zmodernizowano noszą nazwę Samsan (pol. Miecz) modernizacja polega między innymi na instalacji systemu kierowania ogniem EFCS-3, sensorów ostrzegających przed oświetleniem czołgu wiązką lasera oraz reflektory podczerwieni mające zakłócać systemy naprowadzania niektórych typów przeciwpancernych pocisków kierowanych.

Wariantem rozwojowym jest tzw. Sulejman-402, który prawdopodobnie posiada dodatkowe opancerzenie, a także inne unowocześnienia, które nie są dobrze opisane w źródłach. Nie wiadomo także, jak wiele czołgów M60A1 zmodernizowano do wariantów Samsan i Sulejman-402. Iran często prezentuje modernizacje innych starszych czołgów jak Sabalan, czyli zmodernizowany M47 z nową wieżą uzbrojoną w armatę kalibru 105 mm, dalmierz laserowy, system kierowania ogniem itp.

Podobnym projektem jest Tiam czyli zmodernizowany kadłub czołgu M47 pożeniony z zmodernizowaną wieżą czołgu T-54/55 lub Typ 59. Wóz posiada wybuchowy pancerz reaktywny, armatę kalibru 105 mm i prawdopodobnie zmodernizowany system kierowania ogniem i w tym wypadku nie wiadomo, ile pojazdów tego typu powstało, i czy jest to zaledwie prototyp wykorzystywany propagandowo, czy seryjna modernizacja.

Oczywiście wojska lądowe Iranu eksploatują także flotę bojowych wozów piechoty i transporterów opancerzonych jak ocenia publikacja Military Balance 2025 Iran może posiadać około 210 bojowych wozów piechoty BMP-1 oraz około 400 BMP-2, które mają być także produkowane na licencji.

Poza tym, na bazie BMP-1 produkowany jest także transporter opancerzony nazwany Borag (pol. Błyskawica) aczkolwiek mają występować także warianty bojowego wozu piechoty tego pojazdu z wieżą od BMP-1 lub innym systemem wieżowym z armatą automatyczną 2A42, sprzężonym karabinem maszynowym i wyrzutnią przeciwpancernych pocisków kierowanych na wzór BMP-2. Źródła podają, że Iran posiada około 140 wozów Borag. Eksploatowane są także bojowe wozy piechoty Makran, będące zmodernizowanymi transporterami opancerzonymi BTR-50.

Eksploatowane mają być także bliżej nieznane liczby transporterów opancerzonych M113A1, BTR-50, BTR-60 oraz lokalnych rozwiązań jak Sajjad, Raksz itp. Eksploatowane są także niewielkie liczby brazylijskich samochodów opancerzonych EE-9 Cascavel i EE-11 Urutu.

Jeżeli chodzi o artylerię samobieżną to ta nie jest zbyt liczna ani tym bardziej nowoczesna. Podstawowymi typami są radzieckie 2S1 Goździk kalibru 122 mm których ma być około 200 ponadto eksploatowane jest ponad 180 systemów M109A1 i częściowo bazujących na nich, a częściowo na czołgu T-72 lokalnych systemach Ra’ad-2 oba kalibru 155 mm.

Ponadto eksploatowane są niewielkie liczby systemów większych kalibrów, jak M107 kalibru 175 mm oraz północnokoreańskie Koksan kalibru 170 mm. Pozostałe systemy artylerii lufowej to systemy ciągnione i nieopancerzone. Eksploatowane są także proste systemy rakietowe głównie kalibru 122 mm bazujące na ciężarówkach, jak BM-21 Grad.

Podsumowanie

Jak widać z jednej strony wojska lądowe Iranu są liczne ale z drugiej strony wykorzystują głównie sprzęt przestarzały dodatkowo nie wiadomo, jakie są zdolności do utrzymania tego sprzętu w odpowiedniej sprawności i w liczbach pozwalających na pełne wyposażenie etatów. Ponadto wojska lądowe Iranu są zdecydowanie organizowane głównie pod kątem prowadzenia operacji defensywnych.

Irańczycy prezentują także dość często różnego rodzaju pojazdy opracowane własnymi siłami ale najczęściej są to różnego rodzaju prototypy często dość pokraczne, co jasno wskazuje, że nie są to pojazdy gotowe do produkcji seryjnej i normalnej eksploatacji i wykorzystywane są głównie w celach propagandowych. Niemniej jednak warto się im przyglądać choćby jako technicznym ciekawostkom.