Bałtyk jako „pole walki”. Kiedy dyplomacja i Wojska Specjalne działają razem [OPINIA]

W następstwie pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę w 2022 roku Finlandia i Szwecja podjęły decyzję o przystąpieniu do Sojuszu Północnoatlantyckiego. To wtedy Morze Bałtyckie zaczęło być nazywane tzw. „morzem wewnętrznym NATO” w medialnych uproszczeniach. Jednak dla analityków i planistów pozostaje akwenem pełnym luk: w prawie, w procedurach, w architekturze wymiany informacji. Niedawny ORKAN 26 był próbą identyfikacji tych luk — zanim wypełni je przeciwnik.

Polska prezydencja w Radzie Państw Morza Bałtyckiego

ORKAN 26 zorganizowany został przez Dowództwo Komponentu Wojsk Specjalnych i Ministerstwo Spraw Zagranicznych RP jako ważne wydarzenie w programie polskiej prezydencji w Radzie Państw Morza Bałtyckiego. Udział wzięły państwa członkowskie RPMB — Dania, Finlandia, Niemcy, Łotwa, Litwa, Norwegia, Polska i Szwecja — wraz z przedstawicielami Unii Europejskiej, Europejskiej Agencji Bezpieczeństwa Morskiego (EMSA) oraz NATO Command Task Force Baltic. Ta formuła miała precyzyjny cel, czyli wzmocnić współpracę regionalną w przeciwdziałaniu zagrożeniom hybrydowym — przede wszystkim ze strony floty cieni i wobec zagrożeń odnoszących się do infrastruktury krytycznej Bałtyku. ORKAN 26 był w tym ujęciu narzędziem dyplomacji, tj. skutecznej koordynacji partnerów oraz demonstracji zdolności państwa do efektywnego przeciwdziałania zagrożeniom.

Scenariusz — flota cieni jako system

Dwadzieścia jeden jednostek pływających o niejasnym statusie własności, gdzie każda z osobna zgodna z prawem morskim. Razem mieliśmy do czynienia ze skoordynowaną siecią rozmieszczoną precyzyjnie przy infrastrukturze krytycznej na Bałtyku: kablach energetycznych i telekomunikacyjnych, gazociągach, terminalach LNG. Statki deklarowały oczekiwanie na otwarcie Cieśniny Ormuz — pojawił się więc legalny pretekst, trudny do zakwestionowania. Jednocześnie jedna z jednostek inscenizowała fałszywe zdarzenie medyczne, które eskalowało do przejęcia promu pasażerskiego z 340 cywilami na pokładzie. Pozostałe krążyły przy infrastrukturze krytycznej. W ciągu pięciu godzin uczestnicy zmierzyli się z równoczesnymi incydentami w domenach: morskiej, cyber, energetycznej, informacyjnej i wywiadowczej. Fundamentalne pytanie, z jakim mierzyli się uczestnicy, brzmiało:kiedy i jak na nie zareagować?

Innowacja technologiczna — w pełni zautomatyzowany system

ORKAN 26 był pierwszym ćwiczeniem w regionie Morza Bałtyckiego prowadzonym w oparciu o w pełni zautomatyzowany system podawania danych scenariuszowych. Organizatorzy opracowali i wdrożyli rozwiązanie integrujące dziesięć niezależnych linii scenariuszowych — po jednej dla każdego uczestnika — w ramach jednego spójnego scenariusza głównego. System w czasie rzeczywistym dystrybuował ponad 230 injectów, odwzorowując dynamikę wielodomenowego kryzysu hybrydowego.

Dzięki temu możliwe stało się to, czego nie osiąga się w tradycyjnych formatach TTX: poszczególne delegacje widziały różne fragmenty obrazu sytuacyjnego — dokładnie tak, jak dzieje się to w realnym kryzysie. Asymetryczna dystrybucja informacji była elementem celowym, nie technicznym ograniczeniem.

Dynamiczna prezentacja zdolności — Wojska Specjalne w Porcie Gdynia

Drugiego dnia ćwiczenia, 29 maja, w obecności ministrów spraw zagranicznych państw RPMB, przedstawicieli UE i NATO, Wojska Specjalne RP przeprowadziły dynamiczną prezentację zdolności w ramach ćwiczenia. Jednostka Wojskowa Formoza, wspierana przez śmigłowce s-70i Jednostki Wojskowej GROM oraz Siły Powietrzne i Marynarkę Wojenną, wykonała operację abordażową na promie pasażerskim. Operacja objęła jednoczesny abordaż z wody i powietrza wykonany z szybkich łodzi od rufy oraz ze śmigłowca na pokład dziobowy. Wsparcie lotnicze zapewniły dwa samoloty wielozadaniowe F-16. Okręty Marynarki Wojennej RP zamknęły strefę morską. Całość operacji zamknęła się w piętnastu minutach.

Po raz pierwszy w historii RPMB ćwiczenie sztabowe, którego finał zaprezentowany został przed szczeblem ministerialnym, zostało uzupełnione o dynamiczną prezentację zdolności kinetycznych. Przekaz był czytelny – polskie Wojska Specjalne są elementem architektury regionalnego bezpieczeństwa — narzędziem stałej gotowości, widocznym dla sojuszników i wiarygodnym jako element odstraszania.

Wyzwania w reagowaniu na zagrożenia hybrydowe

ORKAN 26 umożliwił dyskusję nad trzema wyzwaniami związanymi z reagowaniem na zagrożenia hybrydowe:

Problem progu, czyli granicą reakcji. Żaden z kilkunastu incydentów nie stanowił samodzielnej podstawy do twardego działania. Razem tworzyły obraz kampanii. Zagrożenia hybrydowe projektowane są właśnie pod ten próg — reagować trzeba na wzorzec, nie na pojedynczy incydent.

Fragmentacja kompetencji. Najtrudniejsza decyzja w kryzysie hybrydowym to nieco zrobić, leczkto ma uprawnienie do decyzji. Straż graniczna, siły zbrojne, policja, zarządzanie kryzysowe — każda instytucja ma swój mandat, żadna nie obejmuje całości.

Informacja w czasie rzeczywistym — nawet niepełna — ma wartość strategiczną. Wymiana informacji rozpoznawczych w czasie rzeczywistym — nawet niepełna — jest cenniejsza niż wstrzymywanie do osiągnięcia jej pewności. Trwała niepewność to preferowane środowisko operacyjne kampanii hybrydowej.

Wojska Specjalne jako narzędzie polityki zagranicznej

Kooperacja Ministerstwa Spraw Zagranicznych i Dowództwa Komponentu Wojsk Specjalnych w przygotowaniu ćwiczenia sztabowego dla Rady Państw Morza Bałtyckiego oraz dynamiczna prezentacja zdolności w obecności ministrów — to celowa demonstracja modelu, w którym wojska specjalne funkcjonują nie tylko w wymiarze wojskowym, ale jako narzędzie realizacji polityki zagranicznej państwa.

Polska sygnalizuje w ten sposób gotowość do budowania zdolności regionalnych w ich pełnym wymiarze: politycznym, wojskowym i operacyjnym. Wojska Specjalne są w tej architekturze elementem awangardy — zdolnym do działania poniżej progu konfliktu, w środowisku wielodomenowym, przy złożonych scenariuszach wymykających się jednoznacznej kwalifikacji prawnej. ORKAN 26 nie był propagandowym pokazem. Był tworzeniem świadomości — i testem gotowości. Oba te cele mają tę samą wartość strategiczną.