Japonia kontra Rosja. Wojna zaognia terytorialny spór

Z tego artykułu dowiesz się:

• Jakie są podstawy historyczne sporu Rosji i Japonii o Wyspy Kurylskie?
• Jakie znaczenie dla Rosji mają strategicznie położone wyspy?
• W jaki sposób na przebieg sporu wpływa wojna Rosji z Ukrainą?

 Dla Rosji, spadkobierczyni Związku Radzieckiego, który w wyniku II wojny światowej poza pozyskaniem południowej części Sachalinu Archipelag Wysp Kurylskich wpisuje się w większy obszar o znaczeniu strategicznym, gospodarczym oraz politycznym. Dla Japonii „Terytoria Północne” to przede wszystkim kwestia bezpieczeństwa narodowego. Spór ma również charakter prawny, w którym argumentacją są porozumienia i traktaty dwustronne zawierane w XIX i XX stuleciu. Wiele kontrowersji budzą też zapisy porozumień mocarstw z czasów II wojny światowej, a problem „Terytoriów Północnych” po dziś dzień stoi na przeszkodzie zawarcia traktatu pokojowego między Tokio a Moskwą.

Pomimo okresów przysłowiowej „odwilży” w stosunkach bilateralnych, co wyrażało się  m. in. w polityce premiera Shinzo Abe, rosyjska agresja na Ukrainę w 2022 r. zaostrzyła polaryzację stanowisk zarówno samych zainteresowanych jak i ich sojuszników i nie wydaje się, by w najbliższej przyszłości doszło do jakiegokolwiek satysfakcjonującego porozumienia w tej materii. Tym bardziej świadczy o tym wizyta prezydenta Rosji Władimira Putina na Kurylach w sierpniu 2026 r., która miała tyleż wymiar polityczny co propagandowy.

Przedmiot sporu

Archipelag Wysp Kurylskich rozciąga się na przestrzeni ponad 1200 km. od południowego krańca Półwyspu Kamczatka (łańcuch Wielkich Wysp Kurylskich) aż do wybrzeży wyspy Hokkaido (łańcuch Małych Wysp Kurylskich), które Japonia określa mianem „Terytoriów Północnych” znajdujących się w bezpośredniej bliskości wyspy Hokkaido. Tworzą je dwie większe wyspy Etorofu o powierzchni 6725 km² i Kunashiri o powierzchni 1550 km² oraz położone po jej południowej stronie wyspy Shikotan o powierzchni 182 km² wraz z wysepkami Habomai o powierzchni ok. 80 km². Z punktu widzenia Rosji wszystkie cztery stanowią integralną część całego archipelagu, podczas, gdy z pozycji Tokio stanowią one odrębną całość jako integralna część prefektury Hokkaido.

Geneza konfliktu i aspekty prawne

Pierwsze wyprawy rosyjskie dotarły do wybrzeży Morza Ochockiego w 1639 r. zakładając tam w 1647 r. osadę Ochock. Pod koniec XVII w. oficjalnie do imperium rosyjskiego włączono Kamczatkę. Konsekwencja w parciu ku wybrzeżom Oceanu Spokojnego pozwoliła Rosji na trwałe usadowić się w regionie Azji Północno-Wschodniej. W 1740 r. na Kamczatce założono rosyjskie miasto portowe Pietropawłowsk Kamczacki, a w 1860 r. rosyjską placówkę wojskową we Władywostoku, która z czasem przekształciła się w największy rosyjski port na Dalekim Wschodzie. Oba stanowią współcześnie najważniejsze punkty strategiczne pozwalające kontrolować wody Morza Ochockiego i część wschodniego wybrzeża Morza Japońskiego stanowiąc gwarancję swobodnego wyjścia na otwarte wody Pacyfiku.