Przemysł Zbrojeniowy

Chiny stawiają na pancerz i mechanizację [ANALIZA]

Fot. mil.ru
Fot. mil.ru

W ostatnich latach Chińska Armia Ludowo-Wyzwoleńcza (ChALW) przeżywa znaczący rozkwit jakościowy. Dotyczy to również sprzętu pancernego i zmechanizowanego, który jest systematycznie modernizowany, wprowadzane są także konstrukcje nowej generacji. Tym samym należy przybliżyć rozwój jakościowy chińskich jednostek pancernych i zmechanizowanych, będących trzonem ofensywnym komponentów uderzeniowych ChALW – wojsk lądowych, piechoty morskiej i sił powietrznodesantowych.

Chińska Armia Ludowo-Wyzwoleńcza (ChALW) jest obecnie w trakcie transformacji i modernizacji. Tym samym, odchodzi się od wskaźników ilościowych, na rzecz jakościowych. Wozy bojowe nowej generacji nie ustępują odpowiednikom potencjalnych przeciwników, chociaż rzecz jasna mają swoje wady. Chińska armia, w tym Wojska Lądowe (WL), mają stać się komponentem o dużej mobilności operacyjnej, gotowości bojowej, efektywnym systemem dowodzenia (armia-brygada-batalion) oraz wysokim stopniem współdziałania różnych rodzajów broni. Mają być gotowe do różnego rodzaju operacji, nie tylko konwencjonalnych, ale także np. specjalnych, amfibijnych, kontrterrorystycznych czy projekcji siły.

Od niedawna wprowadzane są do służby w WL-ChALW czołgi, które wyznaczają zupełnie nową jakość, w stosunku do swoich poprzedników. Przede wszystkim są to czołgi rodziny Typ 96 (ZTZ-96) oraz mniej liczne, jeszcze nowocześniejsze Typ 99 (ZTZ-99). W kategorii czołg lekki, przeznaczony do operacji w terenie trudnym, np. górskim (Tybet, Kaszmir), najnowszym wozem jest dopiero co wprowadzany do armii Typ 15 (ZTQ-15).

Pięścią pancerną ChALW są obecnie czołgi Typ 96 i Typ 99 kilku wersji

Czołg podstawowy Typ 96, inaczej ZTZ-96, został wprowadzony do służby z 1997 r., jako ewolucja wozu Typ 88 i stanowi obecnie trzon sił pancernych ChALW. Późniejsze jego warianty, znacznie nowocześniejsze Typ 96A/B (ZTZ-96A/B), zalicza się do 3 generacji. Uzbrojenie główne Typ 96 stanowi gładkolufowa armata kalibru 125 mm ZPT-98, z automatycznym systemem ładowania. Wersja Typ 96A (Typ 96G), przedstawiona w 2006 r., wyposażona jest w pancerz reaktywny i SKO z termowizorem, wersja Typ 96B jest jeszcze nowocześniejsza, z mocniejszym pancerzem. Co ciekawe, czołgowy biatlon, który wpłynął na konstrukcję, miał jakoby pokazać, że Typ 96 przewyższa z lekka rosyjskie T-72 w celności strzelania, z kolei manewrowością i szybkością ustępuje T-72B3M. Szeroko pojęty układ napędowy jest zresztą nie tylko problemem Typ 96 (w czasie debiutu na czołgowym biatlonie w 2016 r. Typ 96B stracił koło), ale także najnowszych Typ 99, które notują relatywnie dużą awaryjność zespołu napędowego i trakcji.

Trudno oszacować liczbę wszystkich czołgów Typ 96 w służbie, ale może być to nawet ponad 2000 wozów (szacunkowo nawet 2500), w co najmniej kilkudziesięciu batalionach pancernych.

image
Fot. Vitaly V. Kuzmin - http://www.vitalykuzmin.net/?q=node/613, licencja CC BY-SA 4.0, commons.wikimedia.org

Najnowszy czołg ChALW to Typ 99, inaczej ZTZ-99, będący rozwinięciem Typ-98G, który wszedł do służby w 2001 r. Uzbrojenie główne stanowi gładkolufowa armata 125 mm ZPT-98 z automatem, z możliwością strzelania pocisków przeciwpancernych systemu 9M119 Refleks. Nowe wozy otrzymały nowy napęd, najnowszy SKO, elementy pancerza reaktywnego nowej generacji (prawdopodobnie z elementami pancerza typu NERA), ASOP typu JD-3 itp.

Szacuje się, że łącznie wyprodukowano co najmniej ok. 500 czołgów Typ-98G, Typ 99 i najnowszego Typ 99A - przykładowo w 2014 r. ok. 500-600. Jako pierwsze wozy Typ 99A, prawdopodobnie w latach 2011-2012, otrzymała 112 Dywizja Zmechanizowana 38 Grupy Armii (wraz z bwp ZBD-04). Czołgi Typ 99A pokazały się w 2013 r. w czasie ćwiczeń w rejonie Pekinu, a rok później wzięły udział w ćwiczeniach „Pokojowa Misja-2014” w autonomicznej Mongolii Wewnętrznej. Jako pierwsze wozy Typ 99 otrzymały przede wszystkim grupy armii: 27, 38 i 65, ześrodkowane w rejonie Pekinu - według źródeł rosyjskich ok. 430 wozów z ogółem 500 Typ 99 i 100 Typ 99A wyprodukowanych do 2014 r. Zgodnie z nie zawsze pewnym źródłem, jakim jest IISS i jego Military Balance, w 2016 r. chińskie WL miały dysponować ok. 600 wozami Typ 99 i ok. 250 Typ 99A.

image
Fot. Tyg728 - praca własna, licencja CC BY-SA 4.0, commons.wikimedia.org

Interesującą konstrukcją jest wspomniany wcześniej lekki czołg Typ 15, dopiero co seryjnie przekazywany chińskim oddziałom liniowym. Czołg jest lekki, bardzo mobilny, ma pełnić na Wyżynie Tybetańskiej rolę wozu rozpoznawczego i wsparcia ogniowego, zastępując w tej roli przestarzałe i wycofane ze służby lekkie Typ 62. Głównym uzbrojeniem czołgu jest gwintowana armata 105 mm, pojazd ma pancerz reaktywny i elementy przeciwkumulacyjnego pancerza klatkowego (prętowego), ma wzorem cięższych braci otrzymać także ASOP.

Czołg przyjęty został na służbę oficjalnie w 2018 r., jesienią 2019 r. miały miejsce w Tybecie ćwiczenia 76 Grupy Armii, w których wzięły udział m.in. wspomniane czołgi Typ 15 i kołowe armaty samobieżne PLC-181 ka. 155 mm. Co ciekawe, Typ 15 miały nie tylko męskie, ale też żeńskie załogi. W ChALW żeńskie załogi w czołgach nie są rzadkością, Chińczycy mieli nawet jakoby proponować Rosjanom wprowadzenie takiej konkurencji w czołgowym biatlonie.

Na przełomie 2014-2015 najnowsze chińskie czołgi podstawowe Typ 99 wzięły udział w ćwiczeniach Regionu Wojskowego Shenyang na granicy z Koreą Północną. Wzięły także udział w rosyjskich manewrach „Wostok-2018”. Chińskie czołgi (np. Typ 96B) są częstymi uczestnikami także rosyjskiego czołgowego biatlonu oraz ćwiczeń państw członkowskich Shanghajskiej Organizacji Współpracy, np. „Pokojowa Misja”.

Zmiany również w przypadku chińskich wozów piechoty zmechanizowanej 

Duże zmiany modernizacyjne zachodzą także w chińskich wojskach zmechanizowanych. ChALW wyposażona jest obecnie w kilka typów wozów piechoty, przede wszystkim o trakcji gąsienicowej oraz uzbrojeniu charakterystycznym dla bojowego wozu piechoty (bwp). Podstawowy do niedawna bwp to Typ 86 (WZ-501), czyli bezlicencyjna kopia starego BMP-1 produkowana w Chinach od początku lat 90-tych. Wedle niektórych źródeł, wyprodukowano „zaledwie” około 1000 sztuk, co jest liczbą relatywnie niewielką w przypadku masowej ChALW. Powstało kilka wersji bwp Typ 86, w tym m.in. zmodernizowany Typ 86A z nową wieżą z armatą 30 mm oraz Typ 86B dla piechoty morskiej.

image
Fot. Vitaly V. Kuzmin - http://vitalykuzmin.net/?q=node/663, licencja CC BY-SA 4.0, commons.wikimedia.org

Od kilkunastu lat można zaobserwować proces przezbrajania ChALW w nowe typy gąsienicowych i kołowych wozów piechoty, z różnym uzbrojeniem i wyposażeniem. Proces ten znacząco zwiększa możliwości ofensywne batalionów piechoty zmechanizowanej (zmotoryzowanej). Według zachodnich źródeł, typowa brygada pancerna WL ChALW ma w swoim składzie batalion piechoty zmechanizowanej, natomiast brygada zmechanizowana 4 bataliony, każdy wyposażony w ok. 40 wozów bojowych (transporterów lub bojowych wozów piechoty). Prym w opracowywaniu i produkcji nowych typów wozów bojowych wiedzie koncern NORINCO, który ostatnio notuje także sukcesy eksportowe.

Następcą bwp Typ 86 miał zostać silnie uzbrojony, pływający bwp Typ 04 albo inaczej ZBD-04, z racji wieży i dwóch armat (100 i 30 mm) porównywany czasami do BMP-3. ZBD-04 ma trzyosobową załogę i siedmioosobowy desant, uzbrojenie stanowi armata 100 mm i sprzężona z nią 30 mm, wraz z opcjonalnym uzbrojeniem 4 ppk (przeciwpancerne pociski kierowane) HJ-8. Można szacować, że w służbie jest kilkaset ZBD-04 i ciężej opancerzonej, nowszej wersji ZBD-04A.

W przypadku Chińskiej Armii Ludowo-Wyzwoleńczej należy podkreślić, że wozy podstawowe, jak ZBD-04, są bazą wyjściową dla całej rodziny pojazdów specjalistycznych. Pozwala to na kompleksowe wyposażenie jednostek pancernych czy zmechanizowanych ChALW. I tak, na bazie ZBD-04 powstały: wóz sztabowy, wóz rozpoznawczy, wóz ewakuacyjny, wóz przeciwpancerny z ppk, etc.

image
Fot. Tyg728 - praca własna, licencja CC BY-SA 4.0, commons.wikimedia.org

Mechanizacji uległy ostatnio także dwa inne komponenty uderzeniowe ChALW – wojska powietrznodesantowe oraz piechoty morskiej

Nowym bwp wojsk powietrznodesantowych jest Typ 3, inaczej ZBD-03 (WZ-506), który może być, jak rosyjskie bwd, desantowany z powietrza, np. z najnowszego samolotu transportowego Y-20. Lekko opancerzony ZBD-03 waży 8 t, ma trzyosobową załogę i piecioosobowy desant. Jego uzbrojenie główne stanowi armata 30 mm oraz ppk typu HJ-73C. Opracowano także wersje dowodzenia oraz przeciwpancerną z ppk HJ-8.

Brygady piechoty morskiej także wyposażone są w amfibijne bwp, wsparte przez lekkie czołgi pływające. Najnowszy pływający bwp chińskiej piechoty morskiej to Typ 5, czyli ZBD-05 (ZBD-2000) z armatą 30 mm i ppk HJ-73, oraz wóz wsparcia ogniowego z armatą 105 mm (ZTD-05).

W ostatnich latach, z uwagi na wzrost znaczenia mobilności związków taktycznych i oddziałów we współczesnych konfliktach zbrojnych, powstała także duża rodzina kołowych bojowych wozów piechoty i pojazdów pochodnych, oznaczanych jako Typ 8, inaczej ZBL-08 (określana także jako ZBL-09). Typ 8 to kołowe wozy bojowe w formule 8x8 z silnikiem Deutz produkowane w kilkunastu wersjach, w tym wozu sztabowego, przeciwlotniczego, rozpoznawczego, WRE (walki radioelektronicznej), inżynieryjnego, ambulansu oraz jako wersja bazowa haubicy, moździerza i innych wozów specjalistycznych. W wersji podstawowej, trzyosobowy kbwp ZBL-08 (z desantem na 7-10 osób), ma uzbrojenie główne w postaci armaty 30 mm i ppk HJ-73, natomiast w wersji wozu wsparcia piechoty Typ 11 armatę 105 mm.

Wnioski z obserwacji wdrażania nowych pojazdów do ChALW

Liczebność nowych bwp w stosunku do całych ChALW nie poraża, jednakże należy pamiętać, że w  nowe gąsienicowe bwp – i rzecz jasna czołgi, samobieżne haubice etc. - będą wyposażone przede wszystkim wybrane „ciężkie” uderzeniowe związki taktyczne (brygady). Z kolei w kołowe bwp jednostki lżejsze, o charakterze sił ekspedycyjnych i szybkiego reagowania. Tym samym, można spodziewać się funkcjonowania doborowych zgrupowań uderzeniowych na głównych kierunkach operacyjnych, silnie nasyconych wozami nowego pokolenia (bwp i kbwp + wozy specjalistyczne). W tym kontekście warto zapoznać się z wnioskami analityków, którzy zestawiając komponent chiński na ćwiczeniach „Cientr-2019” oraz „Wostok-2018” zauważyli dwie kwestie.

Po pierwsze zgrupowania ChALW  przeznaczone do współpracy z rosyjskimi partnerami wyposażone były w nowe rodzaje uzbrojenia, nie ustępujące, a nawet przewyższające rosyjskie odpowiedniki w regionie (zwłaszcza w przypadku ćwiczeń „Cientr-2019”). Po drugie, siły chińskie liczebnością znacząco przeważają nad lokalnymi siłami rosyjskimi i to bez wzmocnień, np. wojskami powietrznodesantowymi.

image
Fot. Dan from Beijing, licencja CC BY 2.0, commons.wikimedia.org

Zwraca się więc uwagę na to, że w dyspozycji Dowództwa Zachodniego TDW jest ekwiwalent aż 8 ogólnowojskowych dywizji - 4 dywizji: zmechanizowanej, lekkiej, dwóch piechoty górskiej, 12 brygad uderzeniowych 6 pancernych i 6 piechoty oraz 18 innych brygad, jak artyleryjskich, przeciwlotniczych, specjalnych, inżynieryjnych itp. To budzi u rosyjskich analityków – i nie tylko analityków – uzasadniony niepokój.

Porównanie zgrupowania chińskiego na ćwiczeniach „Wostok-2018” i „Cientr-2019” wskazuje na to, że w tych drugich uczestniczył sprzęt w znacznej części zmodernizowany. I tak na „Wostok-2018” były czołgi ZTZ-99, podczas gdy na ćwiczeniach „Cientr-2019” ZTZ-96A; bwp ZBD-96 i ZBL-08 (ZBL-09), podczas gdy na „Cientr-2019” odpowiednio ZBD-04A i ZBD-03; systemy artyleryjskie PLZ-07, a na „Cientr-2019” PLZ-07A, itd.

Ocenia się, że różne komponenty na obu ćwiczeniach pozwoliły chińskim „partnerom” zdobyć nowe doświadczenie z użycia i eksploatacji różnych typów wozów bojowych w określonych warunkach terenowych, w określonym środowisku „walki”.

Chiński sprzęt nie jest gorszy od rosyjskiego

Warto przy tym wskazać na to, że bojowe wozy chińskie wcale nie są gorsze od rosyjskich odpowiedników. I tak na przykład w niektórych analizach przyjmuje się, że ZTZ-96A odpowiadają mniej więcej standardowi T-72B3, ZBD-04A przewyższają BMP-2/2M, ZBD-03 to odpowiednik BMD-2, podczas gdy PLZ-07A to analog 2S1. Porównanie ilościowe w regionie, np. czołgów, wypada także na korzyść chińskich WL.

Niewątpliwie zapoczątkowany kilkanaście lat temu skokowy rozwój komponentu zmechanizowanego chińskiej armii – wojsk lądowych, powietrznodesantowych i piechoty morskiej – będzie kontynuowany. Pododdziały chińskiej piechoty zmechanizowanej będą walczyć na polu walki w oparciu o nowoczesne bwp oraz pojazdy wsparcia i zabezpieczenia, które nie będą wcale, lub znacząco gorsze, od analogicznych pojazdów przeciwnika.

Jeśli jesteś przedstawicielem wybranych instytucji zajmujących się bezpieczeństwem Państwa przysługuje Ci 100% zniżki!
Aby uzyskać zniżkę załóż darmowe konto w serwisie Defence24.pl używając służbowego adresu e-mail. Po jego potwierdzeniu, jeśli przysługuje Tobie zniżka, uzyskasz dostęp do wszystkich treści na platformie bezpłatnie.