Jak celny jest pocisk Ch-101? Wyjaśniamy, co spadło pod Lublinem

Pocisk manewrujący to jeden ze względnie nowoczesnych i groźnych typów uzbrojenia z arsenału Federacji Rosyjskiej. Proces jego konstruowania rozpoczął się w ostatnich dniach istnienia ZSRR, w 1991 roku. Od początku planowano stworzyć dwie wersje pocisku manewrującego: Ch-101 z głowicą konwencjonalną i Ch-102 z głowicą jądrową. Pociski miały wejść na uzbrojenie sowieckich, a potem rosyjskich bombowców strategicznych: najnowszego Tu-160 i turbośmigłowego bombowca dalekiego zasięgu Tu-95. Klasyfikowany także jako samolot lotnictwa dalekiego zasięgu Tu-22M3 nie był przewidziany do jego przenoszenia, ponieważ wykorzystuje mniejsze pociski o krótszym zasięgu.

Prace nad Ch-101 przetrwały biedę czasów prezydenta Jelcyna i były kontynuowane do 2004 roku. Wtedy prawdopodobnie dokonano prób tych pocisków w locie z bombowcem Tu-95MS. Pierwsza partia została zamówiona w 2008 roku, a w ubiegłej dekadzie broń ta osiągnęła gotowość operacyjną na Tu-95MS (po dwa pociski na czterech podskrzydłowych szynach na uzbrojenie, łącznie maksymalnie osiem sztuk) i Tu-160 (łącznie 12 sztuk, po sześć w bębnowych wyrzutniach).

Ch-101 posiada napęd turboodrzutowy, jest poddźwiękowy i osiąga prędkość przekraczającą 800 km/h, a więc porównywalną ze współczesnymi samolotami pasażerskimi. Głowica bojowa to 400 kg, a zatem jest porównywalna (o 50 kg mniejsza) z głowicami dużych zachodnich pocisków manewrujących, takich jak Taurus, SCALP czy JASSM. Pocisk posiada system nawigacji inercyjnej, wspomaganej przez informacje z pokładowego radaru z funkcją rozpoznawania charakterystycznych obiektów i wgraną do komputera pokładowego mapą. Celność jest oceniana przez Rosjan oficjalnie na 5-6 metrów, natomiast źródła zachodnie uważają, że jest ona mniejsza – 10-20 metrów.

Imponujący jest zasięg Ch-101, szacowany na 3500 km. Bledną przy nim możliwości wymienionych wyżej pocisków zachodnich. Trzeba jednak pamiętać, że zachodni pocisk manewrujący może być przenoszony nawet przez średniej wielkości taktyczne samoloty wielozadaniowe, takie jak np. niewielki F-16. Natomiast do Ch-101 potrzeba bombowca strategicznego.

Pocisk powstał z uwzględnieniem cech stealth i jego skuteczna powierzchnia odbicia w projekcji czołowej jest oceniana na około 0,01 m². Rosyjskie zdolności produkcyjne Ch-101, który wyparł ostatecznie starsze Ch-55 i Ch-555, są oceniane dzisiaj na od 50 do 70 sztuk miesięcznie. Cena jednego egzemplarza to 2-2,5 mln USD za sztukę.