Oko nad Bałtykiem. Pierwszy szwedzki GlobalEye zaprezentowany

Szwedzkie przedsiębiorstwo przemysłu obronnego Saab zaprezentowało publicznie pierwszy samolot wczesnego ostrzegania GlobalEye przeznaczony dla Sił Powietrznych Szwecji (szw. Svenska flygvapnet). Lokalną nazwą typu jest S 106. Maszyna została uroczyście przekazana użytkownikowi w czwartek, 15 października w zakładach Saaba w Linköping, stolicy regionu administracyjnego Östergötland w południowej Szwecji.

Trzy GlobalEye dla Trzech Koron

GlobalEye o numerze taktycznym 061 jest pierwszym egzemplarzem dostarczonym w ramach umowy wykonawczej, którą szwedzka Agencja Zakupów Obronnych (szw. Försvarets materielverk, FMV) zawarła z firmą Saab w czerwcu 2022 roku. Wówczas zakontraktowano dwie takie maszyny za 7,3 mld koron szwedzkich (ok. 3,2 mld zł według ówczesnego kursu walut). Dwa kolejne samoloty objęto umownym prawem opcji.

W czerwcu 2024 r. FMV skorzystała z tej możliwości, zamawiając trzecią taką maszynę dla Svenska flygvapnet. Przyczynkiem do zakupu było oddanie Siłom Zbrojnym Ukrainy dwóch starszych, turbośmigłowych samolotów wczesnego ostrzegania Saab S 100D (inaczej Saab 340B AEW-300 lub ASC 890). Pierwotnie przewidywano przekazanie użytkownikowi dwóch nowych GlobalEye w 2027 r. i trzeciego w 2029 r., lecz po podpisaniu aneksu do umowy wykonawczej strony porozumiały się w sprawie przyspieszenia dostaw.

„Jane’s” informuje, że dopiero trzeci GlobalEye, który zostanie przekazany Svenska flygvapnet, będzie w docelowej konfiguracji. Dwa pierwsze samoloty (w tym egzemplarz widziany na publikowanych tu zdjęciach) z czasem mają zostać doprowadzone do tego samego standardu. FMV nie poinformowała publicznie, jakie zmiany zostaną wprowadzone. Biorąc pod uwagę naturę zadań stawianych samolotom wczesnego ostrzegania, modyfikacje mogą dotyczyć wyposażenia elektronicznego samolotu.

Przesiadka na Global 6500

Choć montaż i integracja GlobalEye odbywają się w Szwecji, to ten kraj jest dopiero drugim użytkownikiem tych maszyn. Pierwsze zamówienie na dwa egzemplarze zostało złożone w listopadzie 2015 r. przez Zjednoczone Emiraty Arabskie. Trzecią sztukę dla ZEA domówiono w lutym 2017 r., a w styczniu 2021 r. zakontraktowano dwie kolejne. Wszystkie emirackie GlobalEye przekazano użytkownikowi między kwietniem 2020 a wrześniem 2024 r. GlobalEye w służbie ZEA nosi anglojęzyczną nazwę Swing Role Surveillance System (SRSS).

Emirackie SRSS oraz szwedzkie S 106 bazują na płatowcu kanadyjskiego odrzutowca dyspozycyjnego Bombardier Global 6000. Wszystkie kolejne GlobalEye zostaną wyprodukowane na bazie zmodernizowanego modelu Global 6500, który otrzymał silniki Rolls-Royce Pearl 15, a także nowe skrzydła i zmodyfikowaną awionikę. Dzięki temu nowsze GlobalEye będą cechowały się wyższą prędkością maksymalną oraz większą długotrwałością lotu niż egzemplarze w służbie Szwecji i ZEA.

Trzecim klientem na GlobalEye jest Francja. W czerwcu 2025 r. w czasie Paris Air Show przedstawiciele Generalnej Dyrekcji ds. Uzbrojenia (fr. Direction générale de l’armement, DGA) i firmy Saab podpisali list intencyjny w sprawie zakupu dwóch samolotów. W grudniu tego samego roku sfinalizowano umowę wykonawczą. Siły Powietrzno-Kosmiczne Francji (fr. L’Armée de l’air et de l’espace) otrzymają dwie maszyny w latach 2029-32. Dwie kolejne objęto umownym prawem opcji.

Prawdziwa klęska urodzaju

Zamówienie z Francji okazało się początkiem istnej klęski urodzaju dla Saaba. W czerwcu 2026 r. podjęto decyzję o zakupie do 10 GlobalEye przez NATO. Miesiąc później Szwedzi przyjęli zamówienie na dwa kolejne samoloty, tym razem dla niewymienionego z nazwy państwa z Bliskiego Wschodu. We wrześniu Saab podpisał z kanadyjską Agencją Inwestycji Obronnych (ang. Defence Investment Agency, DIA) list intencyjny w sprawie zakupu do sześciu GlobalEye, a także otrzymał zamówienie na jeden egzemplarz dla Królewskich Niderlandzkich Sił Powietrznych (hol. Koninklijke Luchtmacht).

Dotąd wyprodukowano sześć GlobalEye (pięć dla ZEA i jeden dla Szwecji). Saab ma potwierdzone zamówienia na siedem kolejnych (po dwa dla Szwecji, Francji i nieznanego użytkownika bliskowschodniego, jeden dla Niderlandów). Trzy kolejne (jeden dla Szwecji, dwa dla Francji) są objęte umownym prawem opcji. Formalne zainteresowanie zakupem wyraziła Kanada oraz NATO, które łącznie chcą pozyskać do 16 maszyn. Obecnie zamówionych jest 13 GlobalEye. Jeśli wspomniane opcje umowne i listy intencyjne zostaną w pełni przekute w formalne zamówienia, ta liczba wzrośnie do 32.

Wśród potencjalnych użytkowników GlobalEye wymienia się m.in. Danię, Finlandię i Niemcy. Mikael Claesson, prezes zarządu Saaba, zapowiedział możliwość przyspieszenia produkcji do czterech, a z czasem nawet sześciu samolotów rocznie. Dopuszcza także budowę drugiego zakładu produkcyjnego, by obsłużyć wszystkie zamówienia. Jednak przy obecnym obłożeniu zakładów Saaba oraz perspektywach na kolejne umowy wykonawcze istnieje ryzyko, że potencjalni klienci będą musieli czekać na upragnione samoloty wczesnego ostrzegania nawet do połowy lat 30.