Czy wiatraki zagłuszą próby jądrowe? [ANALIZA]

Brytyjski resort obrony ma być niechętny budowie nowych turbin wiatrowych w jednej z części Szkocji (lokalizacja jest ważna z racji specyfiki statusu prawnego całej inwestycji), mówiąc dokładniej, w Borders, jak wskazała w swoim artykule Lucy Jackson. Jednakże nie chodzi tutaj o sprawy ekologii czy efektywności tych źródeł energii, ale o potencjalne zdolności wywiadowcze państwa. Istnieją obawy, że nowe instalacje wiatrowe powstające w strefie ochronnej stacji monitorowania sejsmicznego Eskdalemuir (kwestia sporna to 50 km strefy ochronnej i 10 km wyłączenia) byłyby zbyt blisko ważnych sensorów sejsmicznych. Jak podkreśla się w szkockich mediach, które opisały całą sprawę (jej geneza obejmuje dłuższy okres), mówimy o jednej w Wielkiej Brytanii instalacji dedykowanej wykrywaniu prób nuklearnych na świecie.

Wspomniana już Lucy Jackson zauważyła również (artykuł pt. Ministry of Defence objects to wind farm over national security concerns, opublikowany 22.01.2026), że: - w swoim sprzeciwie ministerstwo obrony stwierdziło, że propozycje te będą miały „niekontrolowany wpływ na działanie i wydajność stacji pomiarów sejsmologicznych w Eskdalemuir”, w tym „szkodliwy wpływ na działanie systemów radarowych wykorzystywanych do zarządzania ruchem lotniczym”, a także na szkolenie wojskowe i zadania kontroli ruchu lotniczego (farma miałaby wpływać na niskie przeloty brytyjskich wojskowych statków powietrznych operujących w regionie).

Państwa w ciszy rozwijają zdolności MASINT

Pomijając zadania kontroli ruchu w powietrzu i szkolenia wojskowego, oczywiście najciekawszą kwestią jest wątek wpływu nowoczesnych farm wiatrowych na delikatne instrumenty sejsmiczne. Co ważne, baza w Eskdalemuir (Eskdalemuir Seismological Array) pełni rolę swego rodzaju uszu nie tylko dla samej Wielkiej Brytanii, ale też w ramach kooperacji międzynarodowej. Stąd osadzenie nowych turbin mogłoby uderzyć również w zobowiązania międzynarodowe. Inwestor ma nie zgadzać się z krytycznymi ocenami tamtejszego resortu obrony, podkreślając, że według jego analiz nie dojdzie do wpływu na bezpieczeństwo narodowe państwa. Sprawa sama w sobie jest obecnie bardzo interesująca, gdyż unaocznia problematykę istnienia zdolności wywiadowczych opartych na źródłach pomiarowych i badawczych, czyli MASINT-u (ang. measurement and signature intelligence).

MASINT od lat pozostaje niejako w cieniu duetu HUMINT i SIGINT, który stał się tak popularny, że te pojęcia pojawiły się w przekazach wykraczających poza same studia nad wywiadem (pomijając już zupełnie debatę nad zjawiskiem współczesnego OSINT-u). Jednak to właśnie MASINT pełni krytyczną rolę w obserwacji chociażby wszelkich wyzwań wynikających z rozwoju broni masowego rażenia na świecie. Zauważmy bowiem, że MASINT pozwala na śledzenie nie tylko potencjalnych prób jądrowych, ale także na analizy związane z czynnikami CBRN. Mówimy np. o pobieraniu do badań próbek gleby, wody i powietrza. Zauważmy, że w niedalekiej historii zdarzały się skandale szpiegowskie (nawet między zaprzyjaźnionymi państwami), które polegały na zatrzymywaniu przez kontrwywiad osób zbierających próbki gleby czy wody w pobliżu ważnych instalacji jądrowych. W obecnej rzeczywistości międzynarodowej zdolności państw w zakresie MASINT stają się kluczowe chociażby w perspektywie dyskusji o możliwych kolejnych państwach, które byłyby zdolne i chętne do przełamania ograniczeń w zakresie zakazu proliferacji broni jądrowej, a także w kontekście scenariusza zakładającego powrót do testów broni jądrowej przez państwa już nią dysponujące.

Podchodząc systemowo do spraw MASINT, należy nadmienić, że jest to zbiór zdolności w sferach takich jak:

• wywiad/rozpoznanie akustyczne;
• wywiad/rozpoznanie nuklearne;
• wywiad/rozpoznanie w sferze czynników biologicznych i chemicznych;
• wywiad/rozpoznanie geofizyczne;
• wywiad/rozpoznanie radiolokacyjne;
• wywiad/rozpoznanie bazujące na podczerwieni i wywiad/rozpoznanie optoelektroniczne poza klasycznym pojęciem IMINT-u, szczególnie jeśli chodzi o technologie wielospektralne (multispektralne).

Nauka przyspiesza zdolności MASINT

W literaturze przedmiotu widać duże zróżnicowanie typologii oraz podejść do uporządkowania przestrzeni zbiorczo określanych jako MASINT. Wynika to najprawdopodobniej, jak wskazała FAS, z tego, iż technologie MASINT są zarówno częstokroć niedojrzałe (zapewne chodzi o ich dualne przeznaczenie i odkrywanie ich przez wywiady), jak i zróżnicowane. Tak czy inaczej, mówimy o integralnym elemencie wspierającym siły zbrojne oraz służby wywiadowcze we współczesnym państwie. Nie kryje się z tym chociażby amerykańska Defense Intelligence Agency, która wręcz udostępniła w źródłach otwartych prosty rys znaczenia MASINT (prezentacja dostępna tutaj). Zauważmy przy tym, że w przypadku Wspólnoty Wywiadowczej w USA trudno jest wskazać jednoznacznie strukturę odpowiadającą za całe spektrum MASINT; to także zaburza widzenie znaczenia tych źródeł w przeciwieństwie do HUMINT czy SIGINT, a nawet IMINT. MASINT był obecny w okresie zimnej wojny po obu stronach rywalizacji dwóch bloków ideologicznych, a obecnie można uznać, że jeszcze bardziej zyskuje z racji naturalnego rozwoju nauki oraz narzędzi analitycznych.

Spójrzmy chociażby na sprawę możliwości nie tylko rozbudowywania sieci baz z sensorami, ale wykorzystywania do tego elementów mobilnych, w tym systemów bezzałogowych. Jednak, co najważniejsze, rewolucja cyfrowa, szczególnie gdy myśli się o mocach obliczeniowych, zdolności do analizy big data oraz zaprzęganiu rozwiązań wspieranych przez szeroko pojmowaną SI, jeszcze bardziej wspiera wiele z rozwiązań MASINT. Nie może więc zaskakiwać, że strona brytyjska stara się ograniczyć możliwość pojawienia się zakłóceń w Eskdalemuir. Szczególnie że jak wskazali jeszcze w zeszłym roku sami Brytyjczycy jest „to stacja monitoringu sejsmologicznego w Southern Uplands w Szkocji, utworzona w 1962 roku w celu wykrywania sygnałów sejsmicznych pochodzących z wybuchów jądrowych. Ciągła eksploatacja i ochrona Array zapewniają, że Zjednoczone Królestwo wypełnia swoje zobowiązania międzynarodowe wynikające z Traktatu o całkowitym zakazie prób jądrowych („CTBT”)”.

Ważny oręż w rękach państw

MASINT stanowi więc ważny oręż w pozyskiwaniu informacji zarówno o celach państwowych, jak i do analizy pewnych zdolności aktorów niepaństwowych. Pozwala na wspieranie cyklu informacyjnego wywiadu w wymiarach politycznym, naukowym i technicznym oraz wojskowym. Przy czym o zdolnościach MASINT-u mówi się najmniej. Zapewne dlatego, że jest on ściśle powiązany z różnymi bardzo zaawansowanymi technologiami oraz przestrzenią naukową, której nie można tak do końca umownie sprzedać w przestrzeni popkultury. Wracając jednak do perspektyw MASINT-u, to jest on wręcz kluczowy przy działaniach wobec celów silnie chronionych i zabezpieczonych kontrwywiadowczo. Przykładem może być obserwacja rozwoju programów zbrojeń w zakresie broni masowego rażenia w Koreańskiej Republice Ludowo-Demokratycznej. Z racji północnokoreańskiej specyfiki społeczno-politycznej wysoce problematyczne i utrudnione jest prowadzenie na terytorium tego państwa klasycznych źródeł agenturalnych. Jednocześnie ważnym pozostaje dokładne monitorowanie i ocena wielkości próbnych detonacji jądrowych w przypadku tego najmłodszego posiadacza broni jądrowej. Co ważne, tajne programy zbrojeń jądrowych są również najczęściej mocno chronione w sferze ograniczenia wycieku informacji przez działania instrumentarium SIGINT. Źródła kojarzone z MASINT muszą być stosowane chociażby względem irańskiego programu zbrojeń jądrowych, który przecież przez lata przyciąga uwagę służb wywiadowczych nie tylko z regionu Bliskiego Wschodu.

Źródła MASINT-u są także wysoce użyteczne we wszelkiego rodzaju działaniach z zakresu międzynarodowych systemów kontroli zbrojeń i monitorowania przypadków ich łamania. Przy czym część działań za pomocą zróżnicowanej gamy narzędzi w ramach MASINT-u może być dobrze kamuflowana poprzez pewne możliwe korelacje ze światem badań i nauki. Dając z jednej strony odpowiednie legendowanie, a z drugiej realną możliwość wykorzystywania osiągnięć własnych naukowców również w przestrzeni bezpieczeństwa i obronności – z dziedzin, które nie muszą kojarzyć się z np. klasyczną obronnością. Przy czym trzeba wprost zaznaczyć, że MASINT jest skuteczny, gdy jest on traktowany w kategoriach elementu systemowego i wspiera się go urobkiem z innych źródeł. Przypomina to o znaczeniu zrównoważonego inwestowania w zdolności wywiadowcze państwa we współczesnym świecie. Sprawa wiatraków w Szkocji nadal angażuje ekspertów i naukowców (nie mówiąc o prawnikach) po obu stronach sporu, ale jednocześnie na chwilę wymusza refleksję nad MASINT-em. Podkreśla też, że wywiad jest kosztownym narzędziem, ale inwestycje w niego mogą dać wielkie oszczędności i pozwolić np. rozwijać szereg zdolności naukowych i wymuszać innowacje.