Po co Polsce Tomahawki? By odstraszyć Rosjan

Nasz artykuł o staraniach polskich polityków, by zakupić od Amerykanów rakiety manewrujące Tomahawk, nie został przez wszystkich dobrze przyjęty. Wskazywano głównie na dwa problemy. Po pierwsze, przypominano, że Polska prowadzi starania o zakup tych pocisków już od kilkunastu lat i jak na razie nie osiągnięto żadnego sukcesu. Po drugie, wskazywano na brak dostępu do kodów źródłowych, co może doprowadzić do amerykańskiego zakazu użycia Tomahawków w odniesieniu do konkretnych celów.

W rzeczywistości żaden z tych problemów nie powinien nas odwodzić od starań o pozyskanie rakiet manewrujących. Powinniśmy się już przyzwyczaić do trudności, jakie nawet kraje sojusznicze mają w pozyskiwaniu amerykańskiego uzbrojenia, tego z „najwyższej półki”. Jak się jednak okazuje, przy odpowiednio poprowadzonych negocjacjach można uzyskać dostęp nawet do tak unikatowego rozwiązania jak system kierowania ogniem IBCS baterii Patriot, pociski PAC-3MSE czy samoloty piątej generacji F-35.

Dodatkowo od kilku lat widać wyraźnie, że Amerykanie łagodzą restrykcje w odniesieniu do sprzedaży swojego najnowocześniejszego uzbrojenia, tym bardziej że na rynku zaczynają się pojawiać jego odpowiedniki i to często o wiele tańsze. Przykładem może być historia systemu HIMARS w Polsce. Teoretycznie, zgodnie z umową ramową, zawartą jeszcze za czasów ministra Błaszczaka pomiędzy Skarbem Państwa a koncernem Lockheed Martin powinniśmy pozyskać 27 dywizjonów artylerii rakietowej systemu Homar-A (czyli 486 wyrzutni).

Skończyło się na dostawie 20 wyrzutni M142 HIMARS w konfiguracji amerykańskiej, zgodnie z umową zawartą w lutym 2019 roku. Wyrzutnie te nie zostały jednak spolonizowane, przez co ich wykorzystanie zależy w pełni od dostaw amunicji oraz części zamiennych ze Stanów Zjednoczonych. O wiele bardziej użyteczny okazał się południowokoreański odpowiednik HIMARS-a, K239 Chunmoo, który jako Homar-K został szybko wprowadzony w liczbie 290 wyrzutni. Co więcej, system ten został spolonizowany i już ruszyła budowa fabryki w Gorzowie Wielkopolskim, gdzie będą wytwarzane kierowane pociski rakietowe GR-080 dla K-239.

Podobna sytuacja może być również w przypadku rakiet Tomahawk. Amerykanie zdają sobie bowiem sprawę, że europejskie rozwiązania zaczynają coraz bardziej doganiać osiągami pociski amerykańskie. Dodatkowo są tańsze i z gwarancją pełnej suwerenności wykorzystania. O ile więc wcześniej Tomahawki mieli tylko Amerykanie i Brytyjczycy (na okrętach podwodnych), to obecnie morskie pociski mają również Australijczycy, Holendrzy i Japończycy.

Kolejną wielką rewolucją może być przygotowywana przez Stany Zjednoczone umowa z Niemcami. Nasz zachodni sąsiad stara się bowiem o wersję lądową Tomahawków, dodatkowo namawiając Amerykanów na przeniesienie produkcji tych pocisków do Europy. Wstępna zgoda na dostawę amerykańskich rakiet manewrujących do Niemiec została zresztą już ogłoszona w czasie tegorocznego szczytu NATO w Ankarze. Polskie starania nie są więc niczym wyjątkowym i decyzja w tej sprawie, zapowiadana na początku 2027 roku, może być dla nas naprawdę satysfakcjonująca.

Autonomia w wykorzystaniu Tomahawków

Teoretycznie większym problemem może być konieczność uzyskania przez użytkowników rakiet Tomahawk zgody Amerykanów na dowolny dobór celów dla tych pocisków. Jednak cały czas trzeba mieć świadomość, że wszystko zależy od negocjacji prowadzonych przez użytkowników jeszcze przed podpisaniem kontraktu.

Niestety analiza na temat skuteczności takiej amerykańskiej blokady nałożonej na Tomahawki jest o tyle trudna, że nie wiemy, o jakie pociski starają się Niemcy oraz, o jakie pociski starają się Polacy. Można mieć jednak nadzieję, że i w jednym, i w drugim przypadku chodzi o rakiety wystrzeliwane z wyrzutni lądowych MRC Typhon (Mid-Range Capability), które są cały czas rozwijane w Stanach Zjednoczonych. Natomiast sam typ pocisku nie został jeszcze nigdzie jawnie przedstawiony.

Większość mediów opisujących polskie starania o Tomahawki wskazuje jedynie, że mają to być rakiety o zasięgu około 1600 km. Mogłoby to znaczyć, że chodzi o pociski w wersji morskiej TLAM Block IV lub Block V (Tomahawk Land Attack Missile). Jest to tym bardziej prawdopodobne, że to właśnie te rakiety były przewidywane dla lądowych, kontenerowych wyrzutni MRC Typhon. Z tych wyrzutni już zresztą są wystrzeliwane morskie pociski SM-6 i będą SM-3.

Rakiety TLAM są przygotowane do atakowania celów lądowych, stosując kombinację kilku systemów naprowadzania. Nie byłoby problemu, gdyby to była tylko nawigacja satelitarna GPS i inercyjna (zaliczeniowa). Jednak najnowsze Tomahawki, a o takie się przecież staramy, nawigują w oparciu o system TERCOM (Terrain Contour Matching), śledząc rzeźbę terenu za pomocą radiowysokościomierza, DSMAC (Digital Scene Matching Area Correlator), w końcowej fazie lotu wykorzystując kamerę do rozpoznania terenu oraz stosując dwukierunkową łączność satelitarną.

Kupując Tomahawki, musimy więc polegać na amerykańskich satelitach łączności oraz mieć dostęp do bazy danych w odpowiednim formacie dla systemów TERCOM i DSMAC. Czy to jest dużym problemem? W przypadku sojuszników nie – a my przecież jesteśmy w sojuszu ze Stanami Zjednoczonymi. Czy te uwarunkowania mogą się jednak zmienić? Niestety tak, czego dowodem jest nagła wolta Trumpa w odniesieniu do Putina.

Trzeba jednak pamiętać, że wyznaczanie celów dla naszych Tomahawków będzie się odbywało o wiele wcześniej niż np. nastąpiłaby jakaś blokada ze strony Waszyngtonu. W momencie wybuchu konfliktu Amerykanie mogliby więc ewentualnie utrudnić jedynie dostęp do łączności satelitarnej, która przy standardowym stosowaniu rakiet manewrujących nie jest tak naprawdę niezbędna. Została ona bowiem wprowadzona głównie po to, by można było zmienić obiekt ataku w locie lub by można było strzelać pociskami jeszcze przed wyznaczaniem celu (wprowadzając odpowiednie koordynaty po starcie rakiety).

Najważniejsze w tym wszystkim jest jednak to, że dwustronne uzgodnienia co do autonomii działania w odniesieniu do Tomahawków na pewno nie będą ujawniane. Rosjanie nie będą więc wiedzieli, z jakimi ograniczeniami Amerykanie przekazali swoje rakiety Niemcom i być może Polakom. Dla Kremla europejskie Tomahawki będą więc uzbrojeniem, które trzeba będzie uwzględnić przy ocenianiu skuteczności ewentualnego ataku na NATO, nawet niewspieranego od razu przez Stany Zjednoczone.

Czy Rosjanie mają się rzeczywiście czego obawiać?

Decyzja o przekazaniu Tomahawków Niemcom i – można mieć nadzieję – Polakom niewątpliwie wstrząśnie Kremlem. Nikt logicznie myślący w Moskwie nie powinien oczywiście zakładać, że mając to uzbrojenie, NATO jako pierwsze zaatakuje Federację Rosyjską. Jednak wprowadzenie w Europie Środkowej i Wschodniej pocisków o zasięgu 1600 km zdecydowanie utrudni Moskwie wydanie decyzji o ewentualnej konwencjonalnej agresji.

Tomahawk stanie się więc dla Polski najbardziej wartościowym elementem systemu odstraszania, poza oczywiście trwałością naszych sojuszy. Żaden środek uderzenia odwetowego na Federację Rosyjską nie będzie bowiem takim problemem dla Rosjan. Systemem odstraszania o tak silnym wydźwięku nie są nawet lotnicze rakiety AGM-158B-2 JASSM-ER o zasięgu około 1000 km, które Polska zakupiła 28 maja 2024 roku (w liczbie kilkuset sztuk). Rosjanie będą bowiem doskonale wiedzieli, gdzie te pociski się znajdują, jak również skąd one mogą nadlecieć.

W przypadku lądowych Tomahawków takiej wiedzy już nie będą mieli. Polska może się bowiem starać o pociski TLAM, które będą startowały ze standardowych kontenerów – praktycznie niemożliwych do zidentyfikowania aż do momentu, gdy rakieta wystartuje. Każdy kontener na lądzie (a nawet na jednostkach pływających będzie więc dla Rosjan zagrożeniem, tym bardziej że do kontenerowych Tomahawków być może dołączą też kontenerowe rakiety przeciwokrętowe NSM (mające również możliwość atakowania celów lądowych – choć kilkakrotnie bliżej).

Rosjanie muszą więc teraz cyrklem wyznaczyć półokrąg o promieniu 1600 km ze środkiem w każdym, wschodnim państwie NATO, by stworzyć listę własnych obiektów infrastruktury krytycznej, które mogą zostać zaatakowane, gdyby oni wywołali wojnę. Dodatkowo rosyjskie dowództwo musi mieć świadomość, że Tomahawki przez swoją konstrukcję oraz profil lotu są bardzo trudnym uzbrojeniem do zwalczania. Muszą więc zakładać, że duża część z nadlatujących rakiet przebije się przez rosyjską obronę przeciwlotniczą i precyzyjnie zniszczy: ośrodki decyzyjne, rafinerie, fabryki uzbrojenia, mosty, magazyny paliw, składy amunicji itd.

To uderzenie będzie tym bardziej skuteczne, że każdy Tomahawk przenosi specjalną głowicę bojową ważącą około 450 kg. Jest to wystarczająco duża ilość ładunku, by zniszczyć wskazany obiekt i tego Rosjanie powinni się teraz obawiać.

Starania o rakiety Tomahawk dla Polski powinny być więc kontynuowane, ponieważ mogą rzeczywiście odwieść Rosjan od decyzji o ewentualnym ataku na nasz kraj i inne państwa wschodniej flanki NATO. Lub przynajmniej ją odsunąć w czasie.