SIPRI: Europa największym importerem uzbrojenia

Największym dostawcą uzbrojenia pozostają Stany Zjednoczone – eksport z USA wzrósł o 27 procent, w tym do Europy o 217 procent. Na kolejnych miejscach pod względem eksportu znalazły się Francja, Rosja i – wyprzedzając Chiny – Niemcy.

Jak podał sztokholmski Instytut w raporcie opublikowanym w poniedziałek, w latach 2016–2020 i 2021–2025 wolumen transferów broni między państwami wzrósł o 9,2 procent.

Badacze z SIPRI odnotowali największy wzrost w handlu bronią od okresu 2011–2015, w dużej mierze związany z rosnącym transferem do Ukrainy, do której trafiło 9,7 proc. wszystkich transferów broni w latach 2021–2025.  Poza Europą i obu Amerykami import do wszystkich innych regionów świata zmalał.

„Podczas gdy napięcia i konflikty w Azji, Oceanii i na Bliskim Wschodzie nadal napędzają import broni na dużą skalę, gwałtowny wzrost importu przez państwa europejskie spowodował wzrost globalnego transferu o blisko 10 procent – powiedział cytowany w komunikacie kierujący w Instytucie programem transferu broni  Matthew George. Dostawy dla Ukrainy od 2022 r. nazwał „najbardziej oczywistym czynnikiem”, podkreślając, że  większość innych państw europejskich również znacząco zwiększyła import broni, dostrzegając rosnące zagrożenie ze strony Rosji.

Rośnie dominacja USA

W latach 2021–2025 Stany Zjednoczone dostarczyły broń będącą przedmiotem 42 proc. wszystkich międzynarodowych transferów – o 36 proc. więcej niż w okresie 2016–2020. W latach 2021–2025 USA eksportowały broń do 99 państw, w tym do 35 państw w Europie, 18 w Ameryce, 17 w Afryce, 17 w Azji i Oceanii oraz 12 na Bliskim Wschodzie. Po raz pierwszy od 20 lat największa część eksportu broni z USA – 38 proc. – przypadła na Europę, a nie na Bliski Wschód (33 procent). Zarazem największym odbiorcą amerykańskiej broni była Arabia Saudyjska – jej udział to 12 proc. amerykańskiego eksportu broni.

„Stany Zjednoczone jeszcze umocniły swoją dominację jako dostawca broni, także w coraz bardziej wielobiegunowym świecie” – skomentował badający to zagadnienie Pieter Wezeman. Zwrócił uwagę, że dla importerów wybór amerykańskiej broni to połączenie zaawansowanych zdolności z budowaniem dobrych relacji z USA, podczas gdy Stany Zjednoczone traktują eksport broni jako narzędzie polityki zagranicznej i sposób na wzmocnienie swojego przemysłu zbrojeniowego, co po raz kolejny potwierdza nowa strategia transferu broni America First administracji Donalda Trumpa.

Francja na drugim miejscu

Drugim pod względem wielkości dostawcą w latach 2021–2025 była Francja, odpowiadając za 9,8 proc. światowego eksportu. W latach 2016–2020 i 2021–2025 eksport broni z Francji wzrósł o 21 procent. Francja eksportowała broń do 63 państw, najwięcej do Indii (24 proc.), Egiptu (11 proc.) i Grecji (10 proc.). Eksport broni z Francji do krajów europejskich wzrósł ponad pięciokrotnie – o 452 proc., ale prawie 80 proc. nadal trafiało w inne regiony.

Rośnie eksport z Niemiec i Włoch, Rosja traci klientów

Z 10 największych dostawców Rosja była jedynym, którego eksport zmalał – o 64 procent. Jej udział w światowym eksporcie broni spadł z 21 proc. w latach 2016–2020 do 6,8 proc. w latach 2021–2025. W latach 2021–2025 Rosja dostarczyła broń 30 państwom i jednemu podmiotowi niepaństwowemu. Prawie trzy czwarte (74 proc.) rosyjskiego eksportu broni trafiło w latach 2021–2025 do trzech państw: Indii (48 proc.), Chin (13 proc.) i Białorusi (13 proc.).

Niemcy wyprzedziły Chiny i stały się czwartym pod względem wielkości dostawcą uzbrojenia w latach 2021–2025, zyskując 5,7 proc. udziału w światowym eksporcie. Niemal jedna czwarta – 24 proc. – eksportu broni z Niemiec przypadła na Ukrainę, 17 proc. na inne europejskie kraje.

O 157 proc. wzrósł eksport uzbrojenia z Włoch, które z 10. miejsca w latach 2016–2020 przesunęły się na szóste. Ponad połowa (59 proc.) włoskiego eksportu trafiała na Bliski Wschód; 16 proc. do Azji i Oceanii, a 13 proc. do krajów europejskich.

Udział Izraela, siódmego pod względem wielkości dostawcy, wzrósł z 3,1 proc. w latach 2016–2020 do 4,4 proc. w latach 2021–2025, sprawiając, że to państwo po raz pierwszy w historii wyprzedziło Wielką Brytanię (3,4 proc.).

„Mimo że Izrael prowadzi wojnę w Strefie Gazy i ataki w Iranie, Libanie, Katarze, Syrii i Jemenie, udało mu się zwiększyć swój udział w światowym eksporcie broni” – powiedział inny badacz transferów broni w SIPRI, Zain Hussain. „Izraelski przemysł zbrojeniowy koncentruje się na systemach obrony powietrznej, na które jest duże zapotrzebowanie na całym świecie, podczas gdy izraelskie siły zbrojne są uzależnione od importu kilku rodzajów kluczowego sprzętu”.

Polska największym importerem po Ukrainie

Jedna trzecia – 33 proc. – importu broni przypadła na państwa europejskie; import wzrósł o 210 proc. w latach 2016–2020 i 2021–2025. Po Ukrainie największymi importerami w Europie w ciągu ostatnich pięciu lat były Polska i Wielka Brytania. Prawie połowa broni dla krajów europejskich pochodziła ze Stanów Zjednoczonych (48 proc.), Niemiec (7,1 proc.) i Francji (6,2 proc.).

Postrzeganie Rosji jako zagrożenia, w połączeniu z niepewnością co do zaangażowania Stanów Zjednoczonych w obronę swoich europejskich sojuszników zwiększyło popyt na broń wśród europejskich państw członkowskich NATO – skomentował SIPRI. Łączny import broni przez 29 europejskich członków Sojuszu wzrósł o 143 proc. w latach 2016–2020 i 2021–2025. W latach 2021–2025 Stany Zjednoczone dostarczyły 58 proc. tej broni. Do największych dostawców należały też Korea Południowa (8,6 proc.), Izrael (7,7 proc.) i Francja (7,4 proc.).

Mimo że europejskie firmy zwiększyły produkcję broni, a nowe wsparcie inwestycyjne UE dla przemysłu zbrojeniowego przyczyniło się do wielu zamówień wewnątrz Unii, w ostatnich pięciu latach państwa europejskie nadal importowały broń z USA, zwłaszcza samoloty bojowe i systemy obrony powietrznej. Zarazem  najwięksi europejscy dostawcy nadal kierowali większość swojego eksportu broni poza Europę – zauważyła Katarina Djokic z SIPRI.

Mniej dostaw do Azji i Oceanii

W latach 2021–2025 na państwa Azji i Oceanii przypadło 31 proc. importu broni, co stanowiło drugi co do wielkości udział. Działo się tak mimo 20-procentowego spadku w porównaniu z latami 2016–2020, wynikającego głównie ze zmniejszenia importu broni przez Chiny (–72 proc.), a także przez Koreę Południową (–54 proc.) i Australię (–39 proc.).

Wśród największych importerów uzbrojenia w latach 2021–2025 znalazły się Indie, Pakistan, Japonia i Australia. Największym dostawcą regionu (35 proc.) były USA, na Rosję przypadło 17 proc., a na Chiny 14 procent.

Drugim co do wielkości światowym importerem broni były Indie (ich import zmalał w latach 2016–2020 i 2021–2025 o 4 proc.). Mimo że najwięcej broni sprowadzały z Rosji – ostatnio 40 proc., w porównaniu do 51 proc. w latach 2016–2020 i 70 proc. 2011–2015,  Indie w coraz większym stopniu zwracają się ku zachodnim dostawcom.

Import do Pakistanu wzrósł o 66 proc., największym dostawcą tego kraju były Chiny – 80 proc. w latach 2021–2025, 73 proc. 2016–2020.

W Azji Wschodniej największy wzrost importu zanotowano w Japonii (wzrost o 76 proc.) oraz na Tajwanie (o 54 proc. więcej). Chiny, za sprawą zwiększenia własnej produkcji, znalazły się poza pierwszą dziesiątką importerów po raz pierwszy od lat 1991–1995.

Według SIPRI obawy dotyczące intencji Chin i ich rosnących zdolności wojskowych wpływają na zakupy uzbrojenia w innych częściach Azji i Oceanii, które często nadal są uzależnione od importowanej broni. „Na przykład w Azji Południowej znaczny import broni dokonywany przez Indie wynika w dużej mierze z poczucia zagrożenia ze strony Chin oraz długotrwałego konfliktu Indii z głównym odbiorcą chińskiego eksportu broni – Pakistanem. Importowanej broni użyto w 2025 r. podczas konfliktu między Indiami a Pakistanem – dwoma państwami posiadającymi broń jądrową” – powiedział starszy badacz w programie transferów broni SIPRI Siemon Wezeman.

Bliski Wschód zmniejsza import

Import broni do państw Bliskiego Wschodu zmalał o 13 proc. między latami 2016-20 i 2021-25. Spośród 10 największych światowych importerów uzbrojenia w latach 2021-25 trzech leżało w tym regionie – Arabia Saudyjska (6,8 proc. światowego importu), Katar (6,4 proc.) i Kuwejt (2,8 proc.). Ponad połowa (54 proc.) importowanej broni pochodziła z USA, 12 proc. z Włoch, 11 proc. z Francji, a 7,3 proc. z Niemiec.

„Kraje arabskie Zatoki Perskiej kształtują trendy w imporcie broni na Bliskim Wschodzie; Arabia Saudyjska była największym importerem w regionie w latach 2011–2015, a Katar jest obecnie na drugim miejscu po ponad dwukrotnym zwiększeniu importu w latach 2016–2020 i 2021–2025” – powiedział Zain Hussain. Zauważył, że wobec napięć i konfliktów w regionie państwa regionu starają się umocnić relacje z długoletnimi dostawcami, takimi jak Stany Zjednoczone i Francja, zarazem poszukując nowych.

Izrael znalazł się na 14. miejscu światowych importerów w latach 2021–2025 – w tym okresie zakupy broni wzrosły o 12 proc. w stosunku do okresu 2016–2020. W latach 2021–2025 Izrael najwięcej broni importował z USA (68 proc.) i Niemiec (31 proc.).

Jak zauważa SIPRI, import głównych rodzajów broni przez państwa afrykańskie spadł o 41 proc. w latach 2016–2020 i 2021–2025. Import do Algierii spadł o 78 proc., podczas gdy do Maroka wzrósł o 12 proc., czyniąc ten kraj największym importerem broni w Afryce. Import zwiększyły – o 12 proc. kraje obu Ameryk, sprowadzając uzbrojenie głównie z USA (52 proc.). W Ameryce Południowej import wzrósł o 31 proc. – zakupy za granicą zwiększyło 6 z 12 państw. Największy udział w imporcie (60 proc.) miała Brazylia, która zwiększyła go o 150 proc. w okresie 2016–2020 i 2021–2025.