Zmieniają decyzję. Rezygnują ze Szwedów i kupują czeską artylerię [KOMENTARZ]

W czerwcu 2025 roku Łotwa podpisała ze Szwecją list intencyjny dotyczący zakupu 18 armatohaubic Archer w konfiguracji tożsamej z tą kupioną przez Sztokholm jesienią 2023 roku. Dokument przewidywał utworzenie wspólnej jednostki artylerii wyposażonej w Archery starszego typu, przeznaczonej do wspólnego szkolenia. Co więcej, Szwedzi mieli zobowiązać się do ewentualnego leasingu artylerii na bazie wozidła Volvo A30E 6x6 do czasu otrzymania przez Rygę zamówionych pojazdów.

Archer namaszczony na zwycięzcę

Dostawy miałyby zacząć się w roku 2026. W styczniu tego roku ówczesny minister obrony Łotwy Andris Spruds poinformował o zaakceptowaniu przez tamtejszy rząd pomysłu zawarcia umowy wykonawczej na wspomniane 18 armatohaubic Archer na podwoziu RMMV HX2. Potwierdził on wtedy także utworzenie wraz ze Szwedami jednostki do szkolenia i rozwoju zdolności, wykorzystującej starszą wersję wspomnianej artylerii.

Nie została podana wtedy potencjalna wartość kontraktu ani informacja, ile Archerów Szwedzi wydzielą w ramach współpracy z Łotyszami. Spodziewano się rychłego zawarcia umowy wykonawczej, która znacząco wzmocniłaby łotewskie jednostki artylerii.

Tym samym dużym zaskoczeniem była informacja opublikowana w drugiej połowie września przez łotewskie ministerstwo obrony wskazująca, że Ryga pozyska jednak czeskie armatohaubice Morana. Decyzja została podjęta po ocenie kosztów oferty, terminów dostaw, zdolności operacyjnych oraz zaangażowania lokalnego przemysłu w przetarg i wskazała na produkt Excalibur Army, a nie BAE Systems Bofors.

Rząd podjął decyzję w tej sprawie 15 września. Jak się okazuje, obok oferty BAE Systems Bofors stale na wokandzie była ta od czeskiego przedsiębiorstwa. Tym samym była opcją rezerwową po wstępnym wybraniu szwedzkiego Archera.

Nieoczekiwana zmiana decyzji. Czeska Morana wygrywa

Analizy wskazały, że oferta szwedzka jest droższa oraz zakładała stosunkowo długie terminy dostaw, zatem jej realizacja „nie jest obecnie możliwa w ramach dostępnych dla sektora obronnego zasobów i zatwierdzonych planów obronnych.”. Potwierdzenia w kwestii czasu dostawy można potencjalnie doszukiwać się w opóźnionym przekazaniu pierwszych nowych Archerów dla szwedzkiej armii.

Tym samym Łotwa staje się pierwszym klientem na czeską Moranę, która to jeszcze w roku 2024 była na etapie prototypu (zaś jej premiera miała miejsce na targach Eurosatory 2022, a później pojawiła się na MSPO 2022). Dla czeskiej firmy to duży sukces, otwierający drzwi do np. wykorzystania kryzysu z realizacją zamówienia na CAESAR-y dla rodzimej armii. Rodzi się teraz pytanie ile Moran udało się sprzedać Łotyszom i za jaką cenę.

Łotewska armia w kwestii artylerii samobieżnej bazuje na nabytych od Austrii haubicach M109A5Ö kupionych w roku 2017 i 2021 w liczbie 35 i 18 egzemplarzy. Do tego przy pierwszym zakupie pozyskano 10 wozów dowodzenia Rechenstellenpanzer M109 oraz dwa pojazdy do nauki jazdy. Pozwoliło to na znaczące wtedy zwiększenie zdolności armii, która przesiadła się na NATO-wski kaliber. Z czasem odebrała ona dwa symulatory do szkolenia załóg, które podniosły poziom szkolenia.

W sierpniu 2022 roku Ryga zdecydowała się na przekazanie Ukrainie 6 haubic M109A5Ö, co zmniejszyło jej stan posiadania do 47 sztuk. Same pojazdy już od dawna były rozwiązaniem wskazanym do zastąpienia, jednak ze względu na dostępny budżet Łotysze nie mogli sobie przez długi czas na to pozwolić.

Armatohaubica samobieżna Morana

Morana to samobieżna armatohaubica opracowana przez Excalibur Army, która także powstała na bazie samochodu ciężarowego Tatra 815. Załogę pojazdu stanowi trzech żołnierzy, którzy znajdują się w opancerzonej kabinie o nazwie Puma. Szoferka zapewnia ochronę na poziomie 2 według normy STANAG 4569. Uzbrojenie główne w postaci armatohaubicy kal. 155 mm z lufą długości 52 kalibrów pozwala na prowadzenie ostrzału na dystansie ponad 40 km. Szybkostrzelność wynosi tyle samo co w ahs DITA – sześć strzałów przez pierwszą minutę, potem po pięć w każdej kolejnej. Zapas amunicji wynosi 45 nabojów.

Do samoobrony pojazd posiada wielkokalibrowy karabin maszynowy kal. 12,7 mm zamontowany w zdalnie sterowanym module uzbrojenia, który w czasie transportu chowa się wewnątrz wieży. Jednostkę napędową stanowi wysokoprężny silnik o mocy 600 KM, pozwalający na rozpędzenie Morany do ok. 90 km/h przy masie własnej wynoszącej 29 ton. Koncepcyjnie pojazd ten stanowi kompromis między dwoma systemami artyleryjskimi: Caesar 8x8 na podwoziu Tatry oraz wspomnianej ahs DITA, czyli ewolucji sprawdzonej haubicoarmaty DANA wz. 77.