- WIADOMOŚCI
- ANALIZA
- OPINIA
Ani nowa Jałta, ani triumwirat. Co szczyt w Shenzhen naprawdę oznacza dla Europy
Autor. Daniel Torok / The White House / flickr
Spotkanie Donalda Trumpa, Xi Jinpinga i Władimira Putina na marginesie szczytu APEC w Shenzhen to przede wszystkim silny sygnał polityczny, ale trudno nadawać temu ton „nowej Jałty”. Nawet jeśli chińskie MSZ mówi o „przełomowym znaczeniu”, ponieważ tematy obejmą stabilność strategiczną, kwestie nuklearne, handel oraz kontekst wojen na Ukrainie i w Iranie, to na wyrost byłoby upatrywanie w tym rozrysowania nowej mapy politycznej świata.
Ani nowa Jałta, ani triumwirat
Na wstępie warto dodać, że to nie pierwsze spotkanie na wysokim szczeblu, którego organizatorami są Chiny. W maju 2026 r. Xi gościł kolejno Trumpa i Putina w Pekinie. Razem te spotkania sygnalizowały przesunięcie punktu ciężkości od powojennego nacisku na instytucje multilateralne ku bardziej spersonalizowanej dyplomacji wielkich mocarstw – przy czym jednak to USA i Chiny odgrywają tu kluczowe role.
Porównania do konferencji w Jałcie z lutego 1945 r. pojawiają się w mediach zachodnich i są aktywnie podsycane przez Kreml. Nie bez przyczyny. Hasła o „nowej europejskiej architekturze bezpieczeństwa”, o „nowej Jałcie” dają Moskwie przyzwolenie na ponowne myślenie o powrocie do statusu wielkiego mocarstwa, które ma prawo wyznaczać swoje strefy wpływów. Tak było po spotkaniach historycznej Wielkiej Trójki i taki scenariusz z pewnością marzyłby się Władimirowi Putinowi.
Rosyjski negocjator Władimir Miedinski mówił o potrzebie „nowej, nowoczesnej Jałty” jako podstawy europejskiego bezpieczeństwa. W rosyjskiej narracji samo siedzenie przy stole z USA i Chinami to sukces – rehabilitacja Rosji jako równorzędnego gracza globalnego. Jednocześnie w interesie Rosji będzie całkowite zmarginalizowanie znaczenia Europy, bo tylko takimi machinacjami może wrócić do europejskiego koncertu mocarstw jako dominujący partner.
Analogie historyczne nie mają tu jednak zbyt dużego zastosowania. Z całej trójki to jedynie USA i Chiny posiadają status niekwestionowanych mocarstw światowych. Rosja natomiast występuje w tym gronie głównie przez wzgląd na swój potencjał nuklearny, a nie jako wschodzące imperium.
Motywacje trzech stron
Nie będzie zaskoczeniem, że to Rosji zależy najbardziej na całym szczycie i będzie go wyolbrzymiać na wszelkie możliwe sposoby. Spotkanie legitymizuje Putina na arenie międzynarodowej mimo wojny na Ukrainie, pozwala krytykować zachodnie sankcje jako „karanie samych siebie” i promować narrację multipolarnego świata. Bilateralne rozmowy z Xi przed szczytem trójstronnym służyły koordynacji stanowisk i umacnianiu partnerstwa. Dla Kremla sam taki format rozmów to zwycięstwo propagandowe – niezależnie od konkretnych ustaleń. Oczekuje się, że będzie naciskał na uznanie swoich interesów bezpieczeństwa w Europie i ewentualne ułatwienia w kwestii Ukrainy, choć oficjalnie Ukraina nie była głównym punktem agendy USA.
Chiny z kolei chcą się kreować na wielkiego stabilizatora i bezstronnego arbitra. Xi prezentuje Chiny jako obrońcę wolnego handlu i przeciwnika protekcjonizmu. Jednocześnie umacnia partnerstwo z Rosją (a raczej stopniowo ją wasalizuje względem siebie), starając się utrzymywać stabilne relacje z USA. Chiny nie chcą jednak brać bezpośredniej odpowiedzialności za rozwiązanie wojny na Ukrainie i unikają formatu, który miałby rozstrzygnąć o Europie bez obecności przy stole rozmów przedstawicieli Starego Kontynentu. Realnie najbardziej opłaca im się status quo, w którym Rosja pozostaje zależna, a USA są zajęte innymi frontami (w tym wojną z Iranem).
Wreszcie pozostają Stany Zjednoczone, dla których ten format jest najbardziej niesprecyzowany. Prezydentowi Trumpowi będzie zależeć z jednej strony na pokazaniu niekwestionowanej przewagi nad Pekinem i Moskwą – dlatego też priorytetem będzie dyskusja na temat redukcji arsenału jądrowego oraz nowej formy programu New START – a z drugiej strony będzie on chciał zademonstrować, że kwestię wojen na Ukrainie i w Zatoce Perskiej będzie w stanie skutecznie i szybko rozwiązać.
Z całej trójki to jednak Xi Jinping jest w najbardziej dogodnej pozycji. Putin nie ma zbyt dużego pola manewru, chociażby tylko przez wzgląd na silne uzależnienie od Pekinu, a Trump jest osłabiony przez niedawno przegrane wybory do Kongresu, słabe notowania oraz wojnę z Iranem.
Implikacje dla Europy i Polski
Trudno jednak oczekiwać przełomu w związku ze szczytem. Może on ułatwić dalsze rozmowy nuklearne (nawet jeśli Chiny się opierają) i pozwolić na zarządzanie kryzysami, ale nie doprowadzi do błyskawicznego zakończenia wojen czy podziału Europy i świata na nowe strefy wpływów. Inne zjawisko jest tu jednak bardziej niepokojące, a mianowicie marginalizacja europejskich partnerów.
Zobacz też 
Dla wschodniej flanki NATO – w tym również dla nas – format sztucznie podnosi Rosję do rangi globalnego supermocarstwa, którym od dawna nie jest. Dlatego też równocześnie zaczęły pojawiać się dyskusje o rosyjskich postulatach z 2021 roku, w których Rosja żądała wycofania instalacji NATO-wskich do stanu sprzed 1997 roku – czyli m.in. sprzed dołączenia Polski do NATO.
Wnioski dla Polski i regionu
Szczyt w Shenzhen to jeszcze nie punkt krytyczny, ale z pewnością moment, w którym powinna zapalić się umowna lampka ostrzegawcza. Całość wywraca dotychczasowe, liberalne myślenie o szablonach w polityce międzynarodowej, a raczej zdecydowanie stanowi zwrot w stronę bardziej realistycznego podejścia. To właśnie w tej wersji ostateczny głos należy do tych, którzy w pierwszej kolejności dysponują siłą i potencjałem, a nie umowami i prawem międzynarodowym.
Dla Polski i wschodniej flanki to kolejny dzwonek alarmowy do wzmocnienia własnej podmiotowości, a nie powód do paniki. Reakcja Polski i regionu powinna opierać się na czterech filarach:
- wykorzystaniu sytuacji do podjęcia poważnej dyskusji na temat przyszłości i formy Unii Europejskiej;
- pogłębieniu współpracy w ramach formatów regionalnych, jak Bukaresztańska Dziewiątka, Trójmorze, współpraca nordycko-bałtycka (w domyśle Międzymorze Plus), jako formy uzupełnienia dla NATO i UE;
- zwiększeniu kooperacji z Waszyngtonem w kontekście stałej bazy amerykańskiej w Polsce;
- konsekwentnym wzmacnianiu zdolności obronnych i budowaniu odporności społecznej.
Powinniśmy jednak unikać przesadnych analogii, na których bardzo zależy Kremlowi. Rosja wciąż jest głównym zagrożeniem wojskowym, a budowa realnych zdolności odstraszania i odporności jest wciąż najlepszą odpowiedzią na próby narzucenia logiki sfer wpływów. Konkretne zmiany będą zależeć nie od zdjęcia w Shenzhen, lecz od tego, co Europa Środkowo-Wschodnia zrobi w kolejnych miesiącach.





