Pierwszy plastikowy trałowiec odchodzi do historii. Pływał 44 lata

W latach 50. i 60. XX wieku Marynarka Wojenna otrzymała z polskich stoczni 12 trałowców bazowych projektu 254K i 254M, 12 trałowców bazowych projektu 206F oraz 7 rzecznych kutrów trałowych projektu 151 (D-151) i 25 kutrów trałowych projektu 361T. Razem z mobilizowanymi kutrami rybackimi, na czas wojny przystosowanymi do zadań trałowych, utworzyły one spore siły przeciwminowe. Miały one zarówno zadania defensywne czyli oczyszczanie z min torów wodnych wzdłuż polskiego wybrzeża, jak również zadania ofensywne czyli oczyszczenie z zagród minowych podejść do duńskich plaż, na które planowany był polski desant.

Na następne dwa dziesięciolecia zaplanowano realizację modernizacji sił przeciwminowych poprzez zaprojektowanie i zbudowanie serii niszczycieli min projektu 255 Lodówka oraz dużo mniejszych trałowców redowych projektu 207 Indyk. Prace projektowe nad tymi trałowcami rozpoczęto już w 1970 roku.

W tymże 1970 roku Zakład Techniki Okrętowej Ośrodka Badawczego Marynarki Wojennej opracował wojskową analizę taktyczno-techniczno-ekonomiczną małomagnetycznego trałowca redowego o kadłubie z laminatów poliestrowo-szklanych projektu oznaczonego numerem 207. Następnie przystąpiono do dalszych prac badawczych i pierwszych projektowo-konstrukcyjnych, angażując do nich m.in. naukowców z Wyższej Szkoły Marynarki Wojennej. Najważniejsze prace dotyczące konstrukcji kadłuba i technologii jego wykonania opracowano w Instytucie Okrętowym Politechniki Gdańskiej oraz w Instytucie Tworzyw Sztucznych. Zaprojektowanie kadłuba, o długości ponad 38 m, było najważniejszym i decydującym o powodzeniu projektu etapem. Prace projektowe wyposażenia oraz całości okrętu prowadzono w Biurze Projektowo-Konstrukcyjno-Technologicznym Stoczni Północnej w Gdańsku oraz oddziale tego biura w Gdańsku.

Początkowo planowano budowę nowych trałowców w Stoczni „Ustka”, lecz ówczesne Zjednoczenie Przemysłu Okrętowego odmówiło jej podjęcia. W tym czasie na świecie było mało dostępnych informacji na tematy interesujące polskich projektantów. W ZSRR dopiero przystępowano do budowy podobnych jednostek i nie przekazano Polsce potrzebnych informacji. Udało się natomiast nawiązać efektywną współpracę z jugosłowiańskim Instytutem Budowy Okrętów w Zagrzebiu. Korzystano z ich aparatury badawczej i metod obliczeniowych. Jako iż budowa dużego kadłuba z laminatów była bardzo skomplikowana, w 1973 roku zlecono Stoczni Marynarki Wojennej wykonanie bloku doświadczalnego kadłuba z plastiku. Wyposażenie bloku wytypowano w Wyższej Szkole Marynarki Wojennej pod kątem przydatności do prób wybuchowych.

W latach 1973-74 wykonano w stoczni obrotnicę do podolnej budowy kadłuba oraz formę tego bloku kadłuba. Przeszkolono pracowników w nowej specjalności laminacji kadłuba. Pracę rozpoczęto w drewnianej hali przystosowanej do roli hali produkcyjnej, gdzie w drugiej połowie lat 70. wykonano i wyposażono blok doświadczalny. Miał on dwa przedziały wodoszczelne: manewrowy i maszynowy. W bloku o wyporności 35 ton, długości 9,81 m, szerokości 6,72 m wysokości 4,1 m zainstalowano silnik główny i zespół prądotwórczy wraz z niezbędnymi układami i instalacjami: elektrycznymi, oświetleniowymi i grzewczymi. Na pokładzie zainstalowano typowe elementy wyposażenia, jak: żurawik, fundament pod armatę, barierki, relingi, pachołki, włazy oraz tory minowe.

Blok przekazano do Wyższej Szkoły Marynarki Wojennej celem przeprowadzenia doświadczeń i badań. Miały one na celu wypróbowanie materiałów zastosowanych przy budowie bloku, odporności konstrukcji kadłuba i fundamentów na wybuchy podwodne (imitujące wybuchy min morskich) oraz określenia wielkości pól fizycznych bloku. W badaniach polskim specjalistom pomagali Jugosłowianie, dostarczając aparaturę pomiarową. Wszystkie wyniki uzyskane podczas budowy bloku oraz przeprowadzonych prób wykorzystano przy pracach projektowo-konstrukcyjnych jednostki doświadczalnej.

Już w trakcie prac nad doświadczalnym blokiem kadłuba trałowca projektu 207 przygotowywano wstępne analizy nowych okrętów przeciwminowych. W późniejszych latach na bazie opracowanego kadłuba projektu 207 i nowego większego kadłuba również z laminatów poliestrowo-szklanych wykonano wstępne analizy poszukiwaczy min i niszczycieli min. Poszczególne wersje różniły się wyposażeniem w sprzęt do zdalnego wykrywania, lokalizowania i niszczenia min morskich. Planowano zmodernizować (od kolejnej jednostki seryjnej) projekt 207 do roli poszukiwacza min oraz budować większy okręt projektu 255 jako niszczyciel min. Głównym problemem było zbudowanie w kraju lub import zdalnego pojazdu podwodnego służącego do zwalczania min. Prace próbowano powierzyć krajowym lub zagranicznym ośrodkom naukowo-badawczym. Niestety problemy finansowe lat 80. oraz problemy techniczne spowodowały zawieszenie, a później zaniechanie prac nad projektem niszczyciela min 255.

Tymczasem w Stoczni Marynarki Wojennej postępowały prace nad pierwszym trałowcem redowym projektu 207. W stoczni zbudowano nowe formy do laminowania części kadłuba i pokładówki oraz rozbudowano zaplecze produkcyjne. Instytut Okrętowy Politechniki Gdańskiej i Biuro Projektowo-Konstrukcyjne Stoczni Północnej opracowały projekt techniczny i roboczy jednostki doświadczalnej. Do budowy jednostki doświadczalnej, o stoczniowym numerze 207D/1 (D od doświadczalny), przystąpiono 7 stycznia 1979 roku, a zwodowano ją 16 kwietnia 1981 roku. Warto zwrócić jednak uwagę, iż jednostki projektu 207 po zlaminowaniu i utwardzeniu były opuszczane do wody dla odformowania, a następnie podnoszone do dalszego wyposażania. Tak więc data wodowania dotyczy oficjalnej uroczystości.

W ramach stoczniowych prób morskich, po raz pierwszy w Polsce, przeprowadzono badania udarowe (wybuchowe) doświadczalnego trałowca. Uroczyste pierwsze podniesienie na nim bandery wojennej miało miejsce 13 marca 1982 roku. Jednostce nadano nazwę ORP Gopło i numer taktyczny (630). Tak jak później w przypadku dozorowca ORP Kaszub numer taktyczny kończący się cyfrą „0” świadczy o jednostce doświadczalnej, budowanej z myślą o intensywnych próbach i wprowadzeniu do służby nowej generacji okrętów. Na zachodzie typ okrętów projektu 207 otrzymał nazwę kodową Notec (początkowo Notek).

Doświadczalny ORP Gopło został początkowo przydzielony do 13.Dywizjonu Trałowców 8.Flotylli Obrony Wybrzeża w Helu i poddany w nim licznym próbom. Służba w dywizjonie nie trwała długo, bo już 1 lipca 1987 roku ORP Gopło został przeniesiony do jednostki wojskowej w Gdyni-Redłowie, która nosiła nazwę Okręt Badawczy. W tym nowym podporządkowaniu była razem z trałowcem bazowym ORP Tur (602), który również stał się jednostką badawczą. Testowano na niej polski okrętowy radar dozoru powietrznego NUR-25 oraz polskie okrętowe zestawy zakłóceń pasywnych. W tym celu jednostka wojskowa Okręt Badawczy powstała już z dniem 1 kwietnia 1978 roku, a z dniem 1 marca 1994 roku zmieniła nazwę na Ośrodek Badawczy (nie mylić z wcześniej istniejącym Ośrodkiem Badawczym Marynarki Wojennej).

Z dniem 31 grudnia 1994 roku Ośrodek Badawczy został rozformowany, a ORP Gopło trafił do nowo sformowanego Dywizjonu Okrętów Szkolno-Badawczych 3.Flotylli Okrętów w Gdyni-Oksywiu. W tym samym roku w Stoczni Marynarki Wojennej w Gdyni zakończono seryjną budowę trałowców projektu 207. Po ORP Gopło zbudowano tam serię 12 trałowców projektu 207P oraz serię czterech zmodernizowanych trałowców projektu 207M. W międzyczasie trałowce projektu 207 przeklasyfikowano z redowych na bazowe. Samo przeklasyfikowanie nie zmieniło ich możliwości, ale było związane bardziej ze sprawami organizacyjno-etatowymi.

Sporo rozwiązań testowanych na doświadczalnym ORP Gopło zastosowano na zmodernizowanych seryjnych jednostkach projektu 207M. W związku z przerwaniem ich budowy już po czwartej jednostce, dalsze funkcjonowanie ORP Gopło jako jednostki doświadczalnej straciło sens. Postanowiono zmodernizować ten okręt, wykorzystując tam gdzie to możliwe, rozwiązania zastosowane na jednostkach 207M. Tak narodził się nowy projekt 207DM. Do litery D jak doświadczalny dodano literę M jak modernizowany. W 1996 roku ORP Gopło trafił do Stoczni Marynarki Wojennej.

W czasie stoczniowych prac modernizacyjnych dowódca Marynarki Wojennej z dniem 30 czerwca 1997 roku rozkazał czasowo przenieść ORP Gopło do 13.Dywizjonu Trałowców. Później te czasowe przeniesienie zostało usankcjonowane na stałe odpowiednią zmianą organizacyjno-etatową szefa Sztabu Generalnego WP. Tym sposobem okręt powrócił do swojego pierwszego dywizjonu, od którego zaczęła się jego służba. Modernizacja okrętu zakończyła się 17 kwietnia 1998 roku gdy Stocznia Marynarki Wojennej przekazała go wojsku.

Zmodernizowany, doświadczalny trałowiec bazowy ORP Gopło (630) projektu 207DM od tej chwili do zakończenia swojej służby był częścią 13.Dywizjonu Trałowców. Dywizjon ten zgodnie z rozkazami przełożonych z dniem 28 grudnia 2006 roku został włączony do 8.Flotylli Obrony Wybrzeża w Świnoujściu, a do końca 2006 roku przedyslokowany z Helu do Gdyni-Oksywie. Przedsięwzięcia te były spowodowane likwidacją 9.Flotylli Obrony Wybrzeża.

Z dniem 31 grudnia 2010 roku ORP Gopło razem z całym 13.Dywizjonem Trałowców z 8.Flotylli Obrony Wybrzeża przeszedł w podporządkowanie 3.Flotylli Okrętów w Gdyni-Oksywiu. Proces odwrotny, czyli powrót na łono 8.Flotylli został przeprowadzony z dniem 31 października 2013 roku, a był on związany z likwidacją z końcem 2013 roku Dowództwa Marynarki Wojennej w Gdyni.

Te burzliwe zmiany organizacyjno-dyslokacyjne nie miały większego wpływu na zadania realizowane przez trałowiec ORP Gopło. Od wejścia do służby był okrętem doświadczalnym, a od końca modernizacji w 1998 roku okrętem bojowym. Brał udział w niezliczonych testach i próbach, a później rejsach i ćwiczeniach. Przez jego pokład przewinęły się setki marynarzy, a jego silniki główne przepracowały łącznie 8864 godzin i 32 minuty.

Po 44 latach ciężkiej służby okręt odszedł na zasłużoną emeryturę. Nie zostanie złomowany, ponieważ jest z plastiku, a nie ze stali. Należy tylko trzymać kciuki, że choć jego część nie zostanie zutylizowana i stanie się cenną pamiątką.