Zabezpieczanie medyczne batalionów. Kiedy przestaniemy wierzyć w bajki?

Seria organizowanych w ostatnim czasie na terenie Polski ćwiczeń, których głównym bądź jednym z zasadniczych elementów jest realizacja zabezpieczenia medycznego działających wojsk, napawa ostrożnym optymizmem. Włączanie w proces realizacji medyków Wojskowego Centrum Kształcenia Medycznego w Łodzi jako ciała eksperckiego, wyraża nie tylko silne wotum zaufania dla instytucji, ale również świadomość własnych ograniczeń poszczególnych pododdziałów – zarówno kadrowych jak i merytorycznych.

Ambitne próby inkluzji w szeroko pojętą medycynę wojskową środowiska cywilnego, w ramach ćwiczeń rezerwy, bądź rozwoju Legionu Medycznego, zapalają kolejne iskierki nadziei nad spowitym od lat ciemnymi chmurami niebem. Widać wyraźny ruch, przebłyski świadomości, dobrą wolę, a w końcu poczucie, że potrzebne są realne, praktyczne działania w zakresie przygotowania całego środowiska medycznego na wypadek poważnego konfliktu zbrojnego. Świadomość i aktywność w odpowiednich warunkach dają szansę na wdrożenie długo wyczekiwanych zmian.

Wnioski z manewrów medycznych i wyzwania nowej doktryny

Przeprowadzone w Wojskowym Centrum Kształcenia Medycznego w Łodzi lipcowe coroczne ćwiczenie pk. Military Doctor było kolejną szansą na to, by jako obserwator, w odpowiednim kontekście oraz perspektywie obejrzeć realia obecnego stanu rzeczy. Organizowane na potrzeby zapoznania przyszłych lekarzy wojskowych z całym procesem ewakuacji medycznej szkolenie prowadzi z pola walki, poprzez punkt zbiórki poszkodowanych do batalionowego i brygadowego punktu medycznego.

Pełne odzwierciedlenie realnego, nowoczesnego pola walki wykracza oczywiście poza możliwości Wojskowego Centrum Kształcenia Medycznego, jest zresztą samo w sobie kwestią drugorzędną – wprawione oko, obserwując działanie w proponowanym formacie, dokładnie widzi to, co widzieć powinno. Nawet laik, przesycony medialnymi rewelacjami z Ukrainy, dostaje w końcu warsztat, który ma szansę chociaż częściowo odpowiedzieć na frasujące go pytania, między innymi:

• „Czy koncentracja rannych w punktach zbiórki poszkodowanych jest aby na pewno najlepszym rozwiązaniem?"
• „Czy nieopancerzone pojazdy sanitarne są optymalnym wyborem dla ROLE 1?"
• „Czy da się rozwinąć i utrzymać batalionowy punkt medyczny oparty na mozolnym zestawie namiotowym?"
• „Czy wystarczy nam lekarzy do obstawienia ROLE 1? Czy są tam w ogóle potrzebni?"
• „Jak w przypadku braku łączności podtrzymać łańcuch ewakuacji medycznej prowadzonej na siebie?"
• „A gdzie, przepraszam, telemedycyna?"

Zaktualizowana w 2025 roku doktryna „Zabezpieczenie medyczne na szczeblu batalionu/równorządnym”, niestety nie odpowiada w sposób satysfakcjonujący na żadne z powyższych pytań oraz sprawia, że bardziej wytrawny czytelnik czuje się niekiedy wręcz zagubiony.

Zagrożenia dla punktów medycznych ROLE 1 i potrzeba nowej mobilności

Z teoretycznego założenia „wysoce mobilna” Polowa Placówka Medyczna Poziomu 1 to w praktyce jedynie niebezpiecznie gęsty konglomerat drogiego sprzętu, wysoce wykwalifikowanego personelu oraz ciężko rannych żołnierzy, na dodatek pozbawiony własnego transportu. Obecnie, dla przeciwnika relatywizującego zasadność przestrzegania założeń międzynarodowego prawa humanitarnego, batalionowy punkt medyczny nosi zapewne znamiona celu idealnego. Brak potrzebnych zmian w zakresie organizacji zabezpieczenia medycznego batalionów grozi załamaniem całego procesu ewakuacji medycznej na samym jej początku. Finalnie, tam gdzie można dla poszkodowanych zrobić najwięcej, nie będziemy w stanie zrobić nic.

Oczywiście proces urealnienia zabezpieczenia medycznego batalionów w oparciu o ROLE 1 wymaga pierwotnie wieloośrodkowej i obiektywnej analizy. Jako wyjściowe stadium pracy można jednak przyjąć próbę odpowiedzi na podstawowe pytania:

Mobilność czy nieosiągalność?

Skoro do transportowania sprzętu oraz personelu ROLE 1 potrzebne są 3 pojazdy ciężarowe, to może łatwiej realizować zabezpieczenie ze sprzętem na pojazdach jako zintegrowane wyposażenie przestrzeni ładunkowej? Tak przygotowany pojazd przemieszcza się na sygnał, zamiast nerwowo oczekiwać na zakończenie godzinnego załadunku. Doktryna stricte obronna umożliwia oczywiście koncepcję realizacji zabezpieczenia medycznego w oparciu o odpowiednio przygotowane podziemne punkty stabilizacyjne bądź dostępną infrastrukturę. Idea szeroko pojętego „Wkopywania się”, na pierwszy rzut oka anachroniczna, kusi obserwowaną skutecznością w działaniach obronnych Ukrainy, jak i Iranu. Namiot – czyli wersja pośrednia, obecnie obowiązująca, wiąże w sobie wszystkie potencjalne wady powyższych rozwiązań, nie oferując nic w zamian.

Zagubiony lekarz czy przygotowany ratownik medyczny?

Zważając na profil statystycznego pacjenta oraz dostępne w ramach placówki środki, trudno nie odnieść wrażenia, iż optymalną, realną do osiągnięcia obsadą etatową batalionowego punktu medycznego może być autonomiczna sekcja doświadczonych ratowników medycznych, wspartych telemedycyną, bądź doraźnym wzmocnieniem poprzez mobilne zespoły zabiegowe. Obsadzanie placówki lekarzami bez żadnej lub z nieadekwatną specjalizacją wprowadzi więcej chaosu niż kompetencji.

Ambulatoryjna opieka medyczna na polu walki.

Biorąc pod uwagę stan zdrowia populacji w wieku poborowym, należy podjąć natężone działania mające na celu zbudowanie wieloetapowego systemu opieki ambulatoryjnej opartego na szczeblu podstawowym oraz specjalistycznym. W przeciwnym wypadku, najbardziej trywialne problemy zdrowotne, w czasie dość oczywistej natężonej ekspozycji na stres i inne negatywne czynniki środowiskowe, mogą okazać się nawet letalne przed jakimkolwiek kontaktem z przeciwnikiem.

Obserwowany w ostatnim czasie zryw warto przekształcić w wyczekiwane działania naprawcze. Cykliczne ćwiczenia, konstruktywna analiza, wieloośrodkowe badania, krytyczna rewizja wniosków, ponadto integracja w rodzime systemy rozwiązań z toczących się obecnie teatrów działań, będących de facto efektem naturalnej ewolucji współczesnego pola walki – to jedyna droga ucieczki z dotychczasowego marazmu. Kontynuacja bezrefleksyjnego powtarzania błędów oraz polityki „copy&paste” grozi zachowaniem medycznej bezradności, a za tę w chwili próby przyjdzie nam zapłacić najwyższą cenę.

Autor: mjr lek. Sebastian Sidorowicz – starszy wykładowca Wojskowej Akademii Medycznej, specjalista chorób wewnętrznych. Absolwent kierunku lekarskiego w ramach Wydziału Wojskowo-Lekarskiego Uniwersytetu Medycznego w Łodzi w 2017 roku.