II RP za wolno zastępowała konie czołgami. My spóźniamy się z dronami?

Sposób, w jaki rozwijają się polskie Siły Zbrojne obecnie, bardzo przypomina sposób, w jaki rozwijały się siły zbrojne II Rzeczpospolitej. Oczywiście w żaden sposób nie można tu dokonywać porównań ilościowych i jakościowych. Jednak samo podejście do działań określanych często jako „rewolucyjne” niestety pozostało takie samo.

Nikt nie neguje przy tym wysiłku Polaków, by po 11 listopada 1918 roku stworzyć dobrze funkcjonujące państwo, z armią silną na tyle, by odeprzeć sowiecką nawałę w 1920 roku. Nikt nie zapomina też o działaniach, które ze zlepku fragmentów armii trzech zaborców, stworzyły jednolite Wojsko Polskie. Trzeba jednak pamiętać, że te działania w okresie międzywojennym były niewystarczające, co doprowadziło do klęski w wojnie obronnej i śmierci kilku milionów naszych obywateli.

Niestety błędy, jakie popełniano w okresie międzywojennym, są w jakiś sposób powtarzane również obecnie, co widać patrząc na historię polskiej kawalerii. Okazało się bowiem, że uparte trzymanie się kawalerii było jedną z przyczyn klęski naszej armii w 1939 roku. Tymczasem już w czasie I wojny światowej było wiadomo, że przyszłością sił zbrojnych nie są konie, ale różnego rodzaju pojazdy wojskowe. Wiedziało o tym również polskie dowództwo, otrzymując raporty polskiego wywiadu o masowym tworzeniu jednostek pancernych i zmotoryzowanych w Związku Radzieckim i III Rzeszy.

Sygnały te jednak zostały zlekceważone przez polskich generałów. W dużej mierze przyczyniły się do tego sukcesy polskiej kawalerii w zwycięskiej wojnie ze Związkiem Radzieckim w 1920 roku. No bo jeżeli polskie pułki konne bardzo dobrze sprawdziły się w odparciu najazdu armii bolszewickiej, to po co to zmieniać zaledwie kilka lat później? Tym bardziej, że te zmiany musieliby wprowadzać generałowie, w dużej części wywodzący się właśnie z kawalerii.

Efekt tego był taki, że kiedy Niemcy uderzyli na Polskę 1 września 1939 roku, to polska armia posiadała 11 brygad kawalerii oraz jedną, w pełni gotową do działania brygadę zmotoryzowano-pancerną. Dopiero pod koniec maja 1939 roku Generalny Inspektor Sił Zbrojnych, marszałek Polski Edward Rydz-Śmigły podjął decyzję o zorganizowaniu drugiej brygady pancerno-motorowej – Warszawskiej, która jednak nie osiągnęła w pełni swoich zdolności przed niemieckim atakiem.

I trudno się temu dziwić, jeżeli pierwsza w Polsce jednostka zmotoryzowano-pancerna – 10. Brygada Kawalerii była tworzona praktycznie przez trzy lata (od 1936 roku) i jeszcze w sierpniu 1939 roku nie miała pewnego stanu etatowego, jeżeli chodzi o sprzęt. Pomimo tego była to jedyna polska wielka jednostka wojskowa, która walcząc praktycznie bez przerwy, nie została rozbita i rozproszona. Dodatkowo nie dostała się do niewoli, ponieważ w zwartym zgrupowaniu, w porządku bojowym i ze sztandarami przedarła się na Węgry 18 września 1939 roku.

I nikt tutaj nie zaprzecza, że polska kawaleria biła się dzielnie i była dobrze wyszkolona. Jednak wszędzie tam, gdzie starła się z niemieckimi jednostkami pancernymi, polscy kawalerzyści prędzej czy później musieli się wycofać. Dobrym tego przykładem jest bitwa pod Mokrą 1 września 1939 roku. Starła się tam Wołyńska Brygada Kawalerii z niemiecką 4. Dywizją Pancerną. I pomimo że Polacy w dzień zadali Niemcom duże straty, to jednak w nocy musieli się wycofać.

Oczywiście nie można twierdzić na pewno, że gdyby zamiast jedenastu brygad polskiej kawalerii i jednej brygady pancerno-zmotoryzowanej, była jedna brygada kawalerii i jedenaście brygad pancerno-zmotoryzowanych, to we wrześniu 1939 roku polska armia wygrałaby z Niemcami. Jednak na pewno, posuwanie się niemieckich wojsk na terenie Polski nie byłoby takie szybkie.

I to wcale nie chodzi o stawianie zarzutów polskim generałom okresu międzywojennego, że nie widzieli potrzeby wprowadzania zmian. Ich błędem było to, że tym zmianom nie nadano odpowiedniego priorytetu. Zmotoryzowanie polskiej armii wymagało rewolucji, a tymczasem ograniczono się do eksperymentu z jedną brygadą. Przy takiej prędkości reform, pełna wymiana koni na pojazdy w dziesięciu brygadach kawalerii trwałaby trzydzieści lat – do 1969 roku.

Co ma 1939 rok do 2026 roku?

Niestety podobne podejście, jakie do wymiany koni mieli polscy generałowie po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku, mają polscy generałowie obecnie, jeżeli chodzi o drony i obronę antydronową. I tutaj również nie można postawić zarzutu, że w tej dziedzinie w Polsce nic się nie dzieje. Można jednak mieć uzasadnione pretensje, że dzieje się zbyt wolno.

Szczególnie dobrze to widać, gdy się porówna polską defiladę wojskową zorganizowaną 15 sierpnia 2026 roku w Warszawie i ukraińską paradę wojskową 24 sierpnia 2026 roku w Kijowie. Polskie wojsko pokazało na Wisłostradzie jedynie dwa roboty naziemne typu Kuna w wersji uzbrojonej, z karabinami maszynowymi. Te stosunkowo ciężkie pojazdy gąsienicowe były dodatkowo transportowane na przyczepach samochodowych.

W Kijowie Ukraińcy pokazali kilkadziesiąt takich bezzałogowych pojazdów i to w ruchu: kołowych i gąsienicowych, w wersjach przygotowanych do wykonywania:

• misji rozpoznawczych,
• logistycznych,
• ewakuacyjnych,
• oraz bojowych - uzbrojonych nie tylko w karabiny maszynowe, ale również w przeciwpancerne pociski kierowane.

Dodatkowo na Dnieprze przepłynęły co najmniej cztery typy bezzałogowych łodzi nawodnych (w tym co najmniej dwie wyposażone w kontenery do wypuszczenia mniejszych dronów powietrznych. Z kolei nad Kijowem pojawiło się kilka rodzajów bezzałogowych statków powietrznych, a w tym rój kwadrokopterów kamikaze, drony rozpoznawcze, uderzeniowe dalekiego zasięgu dwóch typów, multikoptery bombowe trzech typów, drony matki – wypuszczające w powietrze mniejsze bezzałogowce kamikaze oraz trzy typy dronów przechwytujących.

To dowód na to, że drony już na stałe weszły do sztuki wojennej, zmieniając na Ukrainie nie tylko organizację wojsk, ale również taktykę ich działania. Bezzałogowce są dodatkowo wprowadzane na masową skalę w setkach tysięcy sztuk.

Tymczasem w Polsce podchodzi się do dronów tak, jak do czołgów w okresie międzywojennym w II Rzeczpospolitej. Zmiany więc następują, ale bardzo wolno. Przykładem może być program pilotażowy „Model 44”, który ma określić nową strukturę pododdziałów Wojsk Lądowych. Programu tego nie wprowadza się jednak powszechnie, tym bardziej, że nie wiadomo, czy on rzeczywiście wystarczy, by w wojsku przeprowadzić rewolucję dronową, zapowiadaną przez Ministra Obrony Narodowej.

W podobny sposób podchodzono do wymiany brygad kawalerii na brygady motorowo-pancerne w II Rzeczypospolitej. Zaprzepaszczono w ten sposób sukces, jakim było niewątpliwie odzyskanie niepodległości w 1918 roku. Teraz mamy szansę, by nie powtórzyć tamtych błędów. Wymaga to jednak naprawdę zmiany priorytetów.