Podniebny radar. Kto dostarczy polskie samoloty wczesnego ostrzegania? [WYWIAD]

W lipcu 2023 r. Ministerstwo Obrony Narodowej zakupiło w Szwecji dwa samoloty wczesnego ostrzegania Saab 340B AEW-300. Maszyny te były eksploatowane przez Siły Powietrzne Zjednoczonych Emiratów Arabskich, które wycofały je ze służby w 2020 r. Jako pierwsza tego typu platforma w Siłach Powietrznych RP dwa Saaby stanowią istotne wzmocnienie polskiej obrony powietrznej w okresie nasilonych napięć na wschodniej flance NATO, z przypadkami wtargnięć rosyjskich bezzałogowców do polskiej przestrzeni powietrznej włącznie.

Jeśli planowany czas eksploatacji szwedzkich samolotów nie zostanie wydłużony, ich dni w Siłach Powietrznych mogą być policzone. Generał dywizji Ireneusz Nowak omówił to zagadnienie w wywiadzie udzielonym Maciejowi Szopie, informując, że resurs radarów Erieye upłynie w 2030 roku. Do tego czasu Ministerstwo Obrony Narodowej będzie musiało wybrać następcę starzejących się Saabów. Biorąc pod uwagę wysoką cenę Boeinga E-7A Wedgetail oraz niedawne anulowanie zamówienia NATO na te maszyny, bardziej prawdopodobnym wyborem dla Polski może być mniejsza platforma -na przykład bazująca na odrzutowcu dyspozycyjnym (ang. business jet).

W takiej konfiguracji najczęściej wymieniane są jako potencjalni kandydaci dwie konstrukcje: szwedzki Saab GlobalEye i amerykański L3Harris Conformal AEW&C (CAEW). W ostatnim czasie obaj producenci odnotowują sukcesy na rynku międzynarodowym. W październiku Siły Powietrzne Republiki Korei ogłosiły zakup CAEW w celu uzupełnienia floty E-7A Wedgetail. Zaledwie dwa miesiące później Saab podpisał umowę z Francuskimi Siłami Powietrznymi na dostawę 2 samolotów GlobalEye z opcją na 2 kolejne.

Czy L3Harris zdoła podważyć mocną pozycję Saaba na polskim rynku? Aby dowiedzieć się więcej o samolocie Conformal AEW&C, a także o innych samolotach specjalnego przeznaczenia w katalogu amerykańskiej firmy, przeprowadziliśmy rozmowę z Re-Essą Buckels, starszą menedżer ds. marketingu i komunikacji w L3Harris Technologies.

Antoni Walkowski, Defence24.pl: Katalog L3Harris obejmuje wiele specjalistycznych platform lotniczych. Maszyny te znajdują się poniżej horyzontu radiolokacyjnego większości polskiej opinii publicznej (proszę wybaczyć kiepski żart). Jakimi kompetencjami w tej dziedzinie dysponuje Państwa firma?

Re-Essa Buckels, starsza menedżer ds. marketingu i komunikacji w L3Harris Technologies: L3Harris jest światowym liderem w dziedzinie odrzutowców dyspozycyjnych (ang. business jets) specjalnego przeznaczenia. Postrzegamy te platformy jako wysoce wydajne, zdolne do szybkiego rozmieszczenia systemy, które wspierają sojuszników w NATO i innych partnerów. Nasze kompetencje obejmują rozpoznanie i nadzór pola walki (ang. Intelligence, Surveillance, Reconnaissance, ISR), wczesne ostrzeganie i kontrolę (ang. Airborne Early Warning & Control), walkę radioelektroniczną (ang. Electronic Warfare, EW) oraz patrolowanie obszarów morskich (ang. Maritime Patrol). Nasze platformy są interoperacyjnymi, dostosowanymi do konkretnych zadań rozwiązaniami, które przystosowaliśmy do działania w zmieniającym się środowisku zagrożeń.

Wnosimy do tych programów doświadczenie obejmujące nadzór nad całym cyklem życia produktu: od projektowania, przez integrację systemów, certyfikację, aż po utrzymanie. Dzięki temu doświadczeniu rządy postrzegają nas jako sprawdzonego integratora specjalistycznych systemów na odrzutowcach dyspozycyjnych.

Podam kilka konkretnych przykładów. Otrzymaliśmy zlecenie na dostawę zmodyfikowanych samolotów Bombardier Global 6500 AEW&C dla Sił Powietrznych Republiki Korei. Rozwiązanie to wykorzystuje radar z wieloma antenami konforemnymi i zostało zaprojektowane w celu tworzenia sieciocentrycznego pola walki wspólnie z samolotami piątej generacji. Nasz projekt zwyciężył ze znajdującym się w koreańskiej służbie Boeingiem E-7 Wedgetail i Saabem GlobalEye.

We współpracy z Królewskimi Siłami Powietrznymi Australii i Siłami Powietrznymi Stanów Zjednoczonych dostarczamy również pierwszą w swoim rodzaju platformę bazującą na Gulfstreamie G550, która łączy funkcjonalność maszyny rozpoznawczej i walki radioelektronicznej, stanowiąc mnożnik siły. Będzie służyła jako kluczowe ogniwo w łańcuchu dowodzenia, integrując siły powietrzne, lądowe i morskie, a także zapewniając lotnicze zdolności rozpoznania i walki radioelektronicznej, które wspierają decydentów i działają jako mnożnik siły w złożonym, dynamicznym środowisku. Niedawno wprowadziliśmy do służby drugi egzemplarz samolotu Global 6500 przeznaczony do zadań rozpoznawczych, oferujący większą przeżywalność, większy zasięg i większą ładowność.

Jesteśmy integratorem w projekcie EA-37B Compass Call. Przenieśliśmy specjalistyczne wyposażenie ze starszego EC-130H do zmodyfikowanego płatowca G550. W ubiegłym roku Stany Zjednoczone zatwierdziły sprzedaż EA-37B do Włoch. W kontrakcie opiewającym na 300 milionów dolarów we współpracy z BAE Systems dostarczymy dwa samoloty G550 z nowoczesnymi systemami walki radioelektronicznej. Zintegrowaliśmy również morskie systemy rozpoznawcze – na przykład w samolotach Falcon 2000 japońskiej straży przybrzeżnej – i badamy możliwości dostosowania odrzutowców dyspozycyjnych do wykonywania nowych zadań, w tym zwalczania okrętów podwodnych, zawsze w ścisłej współpracy z partnerami rządowymi i w pełnej zgodności z ograniczeniami eksportu oraz prawem międzynarodowym.

Wreszcie, dostarczyliśmy siłom specjalnym wiele samolotów OA-1K Skyraider II skonfigurowanych do prowadzenia bliskiego wsparcia, precyzyjnych uderzeń i prowadzenia rozpoznania w trudnych warunkach.

Dlaczego system CAEW przeniesiono na platformę Global 6500? Wiele spośród Państwa najnowszych samolotów specjalnego przeznaczenia bazuje na płatowcu G550.

Zmodyfikowaliśmy do specjalistycznych zadań tysiące samolotów ponad 130 różnych typów, więc działamy agnostycznie w stosunku do platformy. Naszym celem jest szybkie dostosowanie wyposażenia do nosiciela, płynne cykle odświeżania technologii oraz interoperacyjność między systemami starszych i nowszych generacji. Dzięki temu możemy współpracować z wieloma producentami samolotów (takimi jak Bombardier, Air Tractor Inc., Dassault czy Gulfstream Aerospace), by dostosować się do potrzeb klientów. Ta współpraca odegrała kluczową rolę we wzmocnieniu naszej oferty, którą kierujemy do klientów w Stanach Zjednoczonych i na całym świecie.

Z praktycznego punktu widzenia przejście na płatowiec Bombardier Global 6500 w roli nosiciela systemu CAEW wynikło z kilku czynników. Po pierwsze, nawiązaliśmy współpracę z ELTA/IAI w celu dostosowania sprawdzonego w boju systemu wczesnego ostrzegania do samolotu Global 6500 na potrzeby południowokoreańskiego programu – zestaw CAEW firmy ELTA jest gruntownie przetestowany operacyjnie. Po drugie, Gulfstream zaprzestał wytwarzania G550 i zamknął linię produkcyjną, a dalsze poleganie na starszym modelu samolotu wiązałoby się z ograniczeniami w łańcuchach dostaw i utrzymaniu. Global 6500 umożliwia nam modyfikowanie kadłuba na podstawie licencji, a także zapewnia korzyści pod względem zużycia paliwa oraz harmonogramu dostaw i redukcji kosztów w porównaniu z ponownym uruchomieniem lub utrzymaniem platformy, która została wycofana z produkcji. Mówiąc krótko, ten wybór wynikł z dostępności platformy, kosztów cyklu życia, osiągów samolotu oraz możliwości zastosowania nowoczesnego, podatnego modernizacyjnie wyposażenia.

Jakie wyzwania wiążą się z „przeszczepieniem” specjalistycznego wyposażenia do nowego samolotu bazowego? Czy proces ten wymusza zmiany w konstrukcji płatowca? Czy planujecie przenosiny wszystkich systemów rozpoznawczych na platformę Global 6500?

Przeniesienie wyposażenia na nowy typ samolotu wymaga dyscypliny inżynieryjnej i certyfikacji. Największe wyzwania techniczne i programowe wynikają z konieczności zapewnienia pełnej zdatności do lotu po zmianach w płatowcu oraz zachowania właściwości pilotażowych i osiągów nowego samolotu bazowego. Dlatego też inwestujemy znaczne środki w prace aerodynamiczne, konstrukcyjne oraz badania w locie, aby zapewnić, że system i samolot spełniają wymagania certyfikacyjne i operacyjne.

Nasze „agnostyczne” podejście do integracji znacznie ogranicza ryzyko: projektujemy z myślą o szybkim dostosowaniu sensorów do platformy i budujemy systemy, które są kompatybilne zarówno ze starszymi, jak i nowszymi modelami samolotów, dzięki czemu aktualizacje są łatwe do wprowadzenia. Można tu znaleźć przykłady przenoszenia między platformami – wiele systemów rozpoznawczych, wczesnego ostrzegania i walki radioelektronicznej przenieśliśmy z G550 do Global 6500. Każdy pakiet wyposażenia wymaga własnych analiz i ścieżki certyfikacji; nie we wszystkich przypadkach jest to prosta operacja typu „plug-and-play”. Przy podejmowaniu decyzji, które systemy rozpoznawcze lub walki radioelektronicznej możemy zastosować w poszczególnych płatowcach, bierzemy pod uwagę wykonalność techniczną, wymagania klientów i ograniczenia eksportowe.

L3Harris od dziesięcioleci wspiera program RC-135 Rivet Joint, uczestnicząc w modernizacji wyposażenia i systemów rozpoznania elektromagnetycznego (ang. Signals Intelligence, SIGINT), a także utrzymaniu floty brytyjskich samolotów Airseeker (w wariancie RC-135W – red.) w Stanach Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii. RC-135 pozostaje najbardziej zaawansowaną platformą rozpoznawczą i nadzoru pola walki na świecie, a nasza długoterminowa rola w jej ewolucji odzwierciedla zakres naszych zdolności w dziedzinie integracji specjalistycznego wyposażenia.

Jakimi zaletami w stosunku do radiolokatorów montowanych na grzbiecie (ze stałą lub obrotową anteną) dysponują zastosowane w CAEW anteny konforemne? Czy ten system umożliwia obserwację dookólną?

Odrzutowce dyspozycyjne przystosowane do zadań wojskowych sprawdziły się w boju i mogą być modyfikowane do wykonywania zadań z zakresu wczesnego ostrzegania, rozpoznania, nadzoru, namierzania celów i walki radioelektronicznej. Są zaprojektowane do wykrywania i identyfikowania zagrożeń, przekazywania informacji decydentom oraz ograniczania możliwości wykorzystania widma elektromagnetycznego przez przeciwników.

Wraz z ewolucją zagrożeń rośnie zapotrzebowanie na niedrogie, niezawodne i wydajne samoloty samoloty wczesnego ostrzegania na rynku globalnym. Konstrukcja samolotu L3Harris AEW&C zapewnia zdolność do obserwacji dookólnej, wykrywając, identyfikując i śledząc statki powietrzne z niezrównaną dokładnością i zasięgiem.

Zastosowane przez nas anteny konforemne nie mają wpływu na osiągi samolotu: manewrowość, prędkość maksymalną i pułap. To podejście zapewnia zwrotniejszą, zwinniejszą i bardziej odporną platformę. Anteny umieszczone w nosie, ogonie i po bokach kadłuba gwarantują zdolność do obserwacji przestrzeni powietrznej w zakresie 360 stopni. Zestaw radiolokatorów piątej generacji z aktywnym sterowaniem elektronicznym, które pracują w dwóch pasmach (S i L – red.), z półprzewodnikami wykonanymi z azotku galu, został zintegrowany ze sprawdzonym w boju systemem dowodzenia i kontroli, rozwiązaniem obecnie stosowanym w Azji, Europie i na Bliskim Wschodzie. System ten będzie reagował na obecne i przyszłe zagrożenia dla bezpieczeństwa narodowego użytkowników.

Czy oprócz obserwacji przestrzeni powietrznej platforma CAEW może również lokalizować i śledzić cele naziemne? Czy jest w stanie działać w obszarach konfliktów zbrojnych?

Niedawno dostarczyliśmy nasz drugi samolot Bombardier Global 6500 przystosowany do rozpoznania i nadzoru pola walki, który stanowi znaczący skok pod względem możliwości. Maszyna ta oferuje zwiększoną przeżywalność, zdolność do namierzania celów z większej odległości, większą ładowność i zasięg działania – wszystko to jest niezbędne do wykonywania dzisiejszych złożonych zadań. Oba samoloty są już eksploatowane w regionie INDOPACOM (ang. Indo-Pacific Command, amerykańskie dowództwo wojskowe odpowiedzialne za obszar Indo-Pacyfiku – red.). Są wyposażone w zasobnik pod kadłubem o długości 29 stóp (8,8 m – red.), w którym znajduje się jeden z najpotężniejszych na świecie radarów dalekiego zasięgu do wykrywania ruchomych celów naziemnych (ang. Ground Moving Terrain Indication, GMTI) i precyzyjnego namierzania.

Niedawno Ministerstwo Obrony Narodowej Korei Południowej wybrało w przetargu samoloty CAEW. Czy może Pani pokrótce przedstawić ten program?

Jesteśmy dumni, że zostaliśmy wybrani do dostarczenia nowych samolotów Bombardier Global 6500 AEW&C dla Sił Powietrznych Republiki Korei, programu o wartości ponad 2,26 mld dolarów. To prawdziwa, bliska współpraca z Bombardierem, ELTA Systems (podmiotem zależnym Israel Aerospace Industries) i Korean Air. Łączymy mocne strony wszystkich partnerów.

Same samoloty oferują wyraźne korzyści operacyjne: latają szybciej, działają dłużej i osiągają większą wysokość przelotową, zwiększając zarówno gotowość bojową, jak i bezpieczeństwo. Są wyposażone w sprawdzony w boju radar, mogą szybciej wykrywać i śledzić zagrożenia, a ich zaawansowany system łączności zapewnia pełną interoperacyjność z partnerami z USA, NATO i innych sojuszników, tworząc sieciocentryczne pole walki w celu płynnej współpracy z samolotami piątej generacji i nowszymi.

Korea Południowa wybrała to rozwiązanie nowej generacji zamiast powiększenia istniejącej floty E-7, a nowoczesny, cechujący się niskim zużyciem paliwa Global 6500 w połączeniu z konforemnym radarem zapewnia dokładnie taką kombinację wydajności, wytrzymałości i interoperacyjności, która będzie niezbędna w działaniach bojowych w przyszłości.

Jak wygląda obecność L3Harris w segmencie samolotów specjalistycznych w Europie? Czy może Pani opisać współpracę z Włoskimi Siłami Powietrznymi i zakup przez nie samolotu EA-37B Compass Call?

Otrzymaliśmy zamówienie z Włoch na dostawę dwóch samolotów Gulfstream G550 wyposażonych w nowoczesny system walki radioelektronicznej. L3Harris współpracuje nad tym rozwiązaniem z BAE Systems. To pierwszy przypadek zatwierdzenia przez rząd USA sprzedaży samolotu EA-37B sojusznikowi.

Zmodyfikowany G550 zapewni Włoskim Siłom Powietrznym zdolność zagłuszania łączności z powietrza. Dzięki zasięgowi, pułapowi i odporności umożliwi zakłócanie wrogich systemów dowodzenia i kontroli, radarów i systemów nawigacyjnych wroga z dużej odległości. Po zakończeniu prac EA-37B dołączą do floty samolotów specjalnego przeznaczenia włoskiego Ministerstwa Obrony, które prowadzi program Joint Airborne Multi-Mission Multi-Sensor System (JAMMS) mający na celu rozszerzenie wachlarza zdolności Włoskich Sił Powietrznych. Obecnie L3Harris prowadzi modyfikacje dwóch G550 w ramach programu JAMMS.

Projekt JAMMS jest kolejną pozycją w coraz obszerniejszym katalogu specjalistycznych samolotów L3Harris bazujących na różnych platformach komercyjnych, które wspierają globalne bezpieczeństwo, realizując zadania o krytycznym znaczeniu w Stanach Zjednoczonych, Australii, Kanadzie, Japonii, Republice Korei i w innych krajach sojuszniczych.

Czy może Pani omówić udział firmy w innych programach, takich jak ATHENA w Stanach Zjednoczonych i Peregrine w Australii?

Dostarczyliśmy drugi egzemplarz Bombardiera Global 6500 do zadań ISR, tj. przeznaczony do rozpoznania i nadzoru nad polem walki (chodzi o samolot ATHENA-R zbudowany dla U.S. Army – red.). Samolot ten oferuje zwiększoną przeżywalność, zdolność do namierzania celów z większej odległości, większą ładowność i zasięg działania, co pozwala mu wspierać zadania o krytycznym znaczeniu na całym świecie.

We współpracy z Królewskimi Siłami Powietrznymi Australii i Siłami Powietrznymi Stanów Zjednoczonych dostarczamy również pierwszą w swoim rodzaju platformę. Zmodyfikowany Gulfstream G550 (któremu nadano nazwę MC-55A Peregrine – red.) zostanie wyposażony w pokładowe systemy rozpoznania i walki radioelektronicznej, a także nadzoru pola walki. Departament Stanu USA niedawno zatwierdził potencjalną sprzedaż zagraniczną do Australii, która obejmie zarówno pierwszą modernizację, jak i sprzęt towarzyszący. Obejmuje to ulepszenia oprogramowania i wyposażenia, które są niezbędne do utrzymania floty. Dla nas oznacza to gwarancję, że dostarczone przez nas samoloty nie tylko spełnią dzisiejsze wymagania, ale też zostaną przygotowane do wyzwań przyszłości. Modernizacje mają na celu ewolucję wraz ze zmianami w środowisku zagrożeń, dając Australii i jej sojusznikom pewność, że zdolności te pozostaną skuteczne przez wiele lat.

Jak dziś rozwijają się lotnicze systemy wczesnego ostrzegania, rozpoznania i walki radioelektronicznej? Czy samoloty wojskowe bazujące na odrzutowcach dyspozycyjnych zostaną z nami na dłużej?

Obserwujemy wyraźną zmianę na całym świecie: powietrzne systemy wczesnego ostrzegania, walka radioelektroniczna i rozpoznanie elektromagnetyczne stały się kluczowymi elementami współczesnych działań bojowych. Ponieważ środowisko zagrożeń ewoluuje szybciej niż kiedykolwiek, dowódcy potrzebują szybkich i precyzyjnych danych, aby zachować przewagę informacyjną nad przeciwnikami, którzy dysponują coraz większymi zdolnościami. Ponieważ owi przeciwnicy są zróżnicowani i dojrzali technicznie, państwa poszukują rozwiązań dostosowanych do konkretnych potrzeb, a nie ogólnego przeznaczenia.

Właśnie w tym wymiarze odrzutowce dyspozycyjne przystosowane do zadań wojskowych dowiodły swojej prawdziwej wartości. W rzeczywistych działaniach wykazały, że potrafią wykrywać i identyfikować zagrożenia, szybko przekazywać informacje decydentom, a nawet ograniczać zdolność przeciwnika do korzystania z widma elektromagnetycznego – a to przy zachowaniu przewagi pod względem prędkości, wysokości lotu, wytrzymałości i kosztów.

Jak dotąd dostarczyliśmy 104 odrzutowce dyspozycyjne przystosowane do działań wojskowych, a kolejne 14 płatowców znajduje się w budowie. Biorąc pod uwagę ich osiągi oraz zdolność do adaptacji do środowiska operacyjnego, jasne jest, że samoloty wojskowe bazujące na odrzutowcach dyspozycyjnych nie tylko pozostaną w użyciu – stają się niezbędnym środkiem rozpoznania, walki radioelektronicznej i nadzoru pola walki w strukturach sił powietrznych.

Dziękuję za rozmowę.