Sejm przyjął ustawę o SAFE. Będą dodatkowe pieniądze dla MON?

Po zakończeniu głosowania okazało się, że ustawa uzyskała poparcie większości posłów. Spośród 439 głosujących parlamentarzystów, 236 opowiedziało się za jej przyjęciem, 199 było przeciwnych, natomiast 4 wstrzymało się od głosu. W efekcie projekt zostanie przekazany Senatowi.

Równocześnie Sejm odrzucił wszystkie poprawki zgłoszone przez Prawo i Sprawiedliwość na etapie wcześniejszych prac w Sejmie, w tym podczas posiedzenia połączonych komisji obrony narodowej i finansów publicznych, co oznacza, że ustawa trafi do Senatu w pierwotnym kształcie. Podczas debaty w Sejmie minister finansów Andrzej Domański zapowiedział, że na etapie prac w Senacie zostanie jednak zgłoszona „kompleksowa poprawka”, wykazująca „bardzo wyraźnie”, że środki na spłatę SAFE nie będą obciążać budżetu MON. Bez tego rozwiązania istnieje ryzyko, że fundusz SAFE, spłacany z budżetu resortu obrony, byłby tylko odsunięciem obciążenia wydatkami puli pieniędzy dostępnych dla resortu obrony w czasie i wiązałby się z ryzykiem kumulacji nakładów w perspektywie kilku lat, na co jeszcze w trakcie konsultacji międzyresortowych wskazywał MON.

Prawo i Sprawiedliwość zaproponowało pakiet kilkunastu zmian do ustawy wdrażającej program SAFE, argumentując, że projekt w obecnym kształcie nie daje wystarczających gwarancji co do sposobu wydatkowania ogromnych środków. Posłowie tego ugrupowania, w tym Andrzej Śliwka, przekonywali, że konieczne jest wprowadzenie bardziej szczegółowych mechanizmów kontroli, które pozwoliłyby na bieżąco monitorować, na jakie cele trafiają pieniądze oraz kto jest beneficjentem poszczególnych projektów.

Jednym z kluczowych postulatów było również zapewnienie pełnej jawności listy inwestycji finansowanych z programu SAFE. Zdaniem PiS opinia publiczna powinna mieć dostęp do informacji o tym, jakie projekty są wybierane i na jakich zasadach, aby wykluczyć ryzyko politycznej uznaniowości.

Ugrupowanie podnosiło także kwestię ochrony polskiego przemysłu zbrojeniowego.

Kolejny obszar dotyczył zasad spłaty pożyczek zaciąganych w ramach programu SAFE. PiS chciał doprecyzowania przepisów w taki sposób, aby zobowiązania te nie obciążały budżetu Ministerstwa Obrony Narodowej i nie ograniczały jego zdolności do finansowania bieżących potrzeb armii. Z zapowiedzi szefa resortu finansów wynika, że ta kwestia ma być uregulowana na etapie prac senackich.

Wreszcie, część poprawek miała – według ich autorów – zabezpieczać Polskę przed możliwością wstrzymywania środków przez Komisję Europejską na podstawie mechanizmów warunkowości. PiS argumentował, że zapisy te są potrzebne, by uniknąć sytuacji, w której fundusze na bezpieczeństwo mogłyby stać się narzędziem politycznej presji.

Mimo tych argumentów wszystkie poprawki zostały odrzucone przez sejmowe komisje, a następnie przez większość posłów w głosowaniu plenarnym.

Program SAFE zakłada uruchomienie 150 miliardów euro na potrzeby bezpieczeństwa i rozwoju przemysłu obronnego w całej Unii Europejskiej. Polska ma otrzymać z tej puli około 43,7 miliarda euro, co czyni ją największym beneficjentem inicjatywy. Środki te mają zostać przeznaczone m.in. na modernizację armii, zakup nowoczesnego uzbrojenia oraz wsparcie krajowego sektora zbrojeniowego. Z programu będą finansowane m.in. zakupy systemu antydronowego San, bwp Borsuk, haubice Krab, a także samoloty Airbus MRTT, ale cała lista zakupowa jest niejawna. Pożyczki mają być spłacane przez okres 40 lat z 10-letnią karencją spłat kapitału, a oprocentowanie szacowane jest na 3-4 procent.

Głosowanie wywołało również silne reakcje polityczne. Premier Donald Tusk skomentował decyzję opozycji w mediach społecznościowych, zarzucając części ugrupowań sprzeciw wobec bezpieczeństwa państwa i rozwoju jego potencjału obronnego. Jego wpis podkreśla, że poparcie dla programu SAFE jest równoznaczne z poparciem dla silnej i nowoczesnej Polski.

Ostre słowa ze strony polityków PiS

Krytyczne stanowisko wobec programu SAFE wyraził również poseł Janusz Kowalski, który w mediach społecznościowych nawiązał do wcześniejszych sporów energetycznych i obecnych relacji z Unią Europejską. Polityk przypomniał, że – jego zdaniem – kilkanaście lat temu koalicja tworzona przez Donalda Tuska oraz Polskie Stronnictwo Ludowe miała forsować rozwiązania wiążące Polskę długoterminowymi kontraktami na rosyjski gaz z koncernem Gazprom. W podobnym tonie ocenił obecny program SAFE, twierdząc, że może on prowadzić do wieloletniego uzależnienia Polski od zagranicznego – głównie niemieckiego – sprzętu wojskowego oraz presji ze strony instytucji unijnych. Kowalski podkreślił przy tym, że głosował przeciwko SAFE, określając go jako „KPO 2”.