- WIADOMOŚCI
- ANALIZA
Powrót Biura Służb Strategicznych. Co zmienia reforma Hegsetha?
Autor. Sgt. Glenn Brennan/U.S. Army National Guard
Pete Hegseth nadał istniejącemu sekretariatowi Pentagonu dodatkową nazwę Biura Służb Strategicznych (OSS) i podniósł rangę jego kierownika. Raporty dla Kongresu pokazują, że urzędowi odpowiedzialnemu za cywilny nadzór nad siłami operacji specjalnych od lat brakowało pracowników i dostępu do informacji potrzebnych do kontroli wydatków. Reforma wzmacnia jego pozycję w Pentagonie, między innymi przy przygotowywaniu decyzji budżetowych. Projekt senatora Teda Budda przewiduje ustawowe przemianowanie sekretariatu i powołanie stałego podsekretarza obrony ds. służb strategicznych.
Co Hegseth przywrócił
Wojenne Biuro Służb Strategicznych (Office of Strategic Services, OSS), utworzone w 1942 r. i kierowane przez Williama Donovana, łączyło działalność wywiadowczą, analizę, działania psychologiczne i współpracę z ruchem oporu. Harry Truman rozwiązał Biuro z dniem 1 października 1945 r., rozdzielił jego zadania między Departament Stanu i Departament Wojny oraz polecił przygotować międzyresortowy program wywiadu zagranicznego.
Memorandum Hegsetha z 2 listopada 2026 r., ogłoszone przez Pentagon 12 listopada, przywraca tę historyczną nazwę jako dodatkowe określenie cywilnego sekretariatu nadzorującego Dowództwo Operacji Specjalnych USA (USSOCOM). Dokument podnosi rangę kierownika urzędu i przewiduje jego udział w gremiach Pentagonu, które ustalają wymagania sił połączonych, rozpatrują propozycje budżetowe i wyznaczają priorytety resortu.
Czym ma się zajmować OSS
Z memorandum Hegsetha wynika, że podstawowym zadaniem OSS jest cywilny nadzór nad organizacją, szkoleniem, wyposażeniem i finansowaniem amerykańskich sił operacji specjalnych. Kierownik Biura jest głównym cywilnym doradcą szefa Pentagonu w sprawach operacji specjalnych i reprezentuje potrzeby tych sił w decyzjach resortu. Dowódca USSOCOM zachowuje kompetencje przyznane mu ustawą.
W części III memorandum Hegseth polecił właściwym komórkom Pentagonu i departamentom wojskowym zwracać się do kierownika OSS o uzgodnienie propozycji budżetowych dotyczących sił operacji specjalnych. Daje to urzędowi możliwość zgłoszenia zastrzeżeń na etapie, gdy można jeszcze zmienić zakres lub finansowanie planowanego wydatku. W części IV Hegseth powierzył kierownikowi OSS nadzór nad zakupami sprzętu i wyposażenia przeznaczonych specjalnie dla tych sił oraz upoważnił go do wydawania wiążących wytycznych w tym zakresie. Pion zakupowy Pentagonu ma również koordynować z OSS decyzje i programy całego resortu, które istotnie wpływają na siły operacji specjalnych.
Zgodnie z częściami V–VII memorandum komórki Pentagonu mają konsultować z OSS również sprawy kadrowe, w tym potrzeby etatowe, politykę wobec personelu cywilnego, specjalne i motywacyjne składniki wynagrodzenia oraz zmiany w strukturze sił. Kierownik Biura ma reprezentować potrzeby sił operacji specjalnych w gremiach zajmujących się wymaganiami wojskowymi, budżetem i priorytetami resortu. Hegseth polecił także wyraźnie uwzględniać w dokumentach planowania obronnego i użycia sił potrzeby operacji specjalnych w zakresie gotowości, modernizacji i wymiany głównych platform.
Na bieżącą działalność Biura Pentagon ma przesuwać z własnego budżetu co najmniej 45 mln dolarów rocznie. Memorandum przewiduje przydzielenie 75 dodatkowych etatów cywilnych i 25 wojskowych. Odrębny zapis podnosi o 168 limit zatrudnienia urzędu. Dodatkowe koszty wynagrodzeń personelu cywilnego wykraczają poza pulę 45 mln dolarów.
Hegseth polecił również przygotować propozycje ustawowego przemianowania sekretariatu i ustanowienia stałego podsekretarza ds. służb strategicznych, który przejąłby dotychczasowe funkcje cywilnego nadzorcy. Jak wskazuje Andrew Feickert w opracowaniu dla Congressional Research Service z 13 listopada 2026 r., obie zmiany wymagają ustawy.
Dlaczego cywilny nadzór wymagał wzmocnienia
USSOCOM łączy funkcje dowództwa bojowego z odpowiedzialnością za organizowanie, szkolenie i wyposażanie sił. Kongres ustanowił w 1986 r. stanowisko asystenta sekretarza obrony ds. operacji specjalnych i konfliktów o niskiej intensywności. Sekcja 922 ustawy obronnej na rok budżetowy 2017 wzmocniła jego rolę w sprawach administracyjnych i budżetowych. W maju 2019 r. amerykański Urząd Kontroli Rządowej (Government Accountability Office, GAO, niezależna i bezpartyjna instytucja kontrolna działająca na rzecz Kongresu USA) podał, że według stanu z lutego 28 z 31 niewdrożonych działań związanych z reformą nie miało jasnego harmonogramu. Samo przyznanie uprawnień ustawowych zapoczątkowało więc proces, którego wdrażanie zajęło kolejne lata.
W listopadzie 2020 r. pełniący obowiązki sekretarza obrony Christopher Miller zarządził, by cywilny zwierzchnik operacji specjalnych podlegał bezpośrednio sekretarzowi obrony. W maju 2021 r. ówczesny sekretarz obrony USA Lloyd Austin zmienił umiejscowienie urzędu w strukturze Pentagonu, zachowując jego bezpośrednią podległość sekretarzowi obrony w sprawach administracyjnych. Decyzja Hegsetha jest zatem kolejnym etapem prac nad zapewnieniem urzędowi dostępu do kierownictwa Pentagonu, informacji i środków potrzebnych do sprawowania nadzoru.
Według raportu GAO z 4 marca 2024 r. we wrześniu 2023 r. sekretariat miał obsadę odpowiadającą 56 pełnym etatom, a sam szacował swoje potrzeby na 80–94 etaty. Plan kadrowy zakładał osiągnięcie 69 pełnych etatów na początku 2024 r. Kontrolerzy zwrócili uwagę, że plan w niewystarczającym stopniu wiązał rekrutację z długofalowymi zadaniami urzędu i nie określał, jak uzupełnić najważniejsze braki kompetencyjne.
W raporcie z 12 czerwca 2026 r. GAO wykazało, że sekretariat miał utrudniony dostęp do części posiedzeń i informacji o zakupach. W marcu 2026 r. w Pentagonie były dwa stanowiska przeznaczone do monitorowania zakupów USSOCOM. GAO zestawiło tę obsadę z liczbą aktywnych, jawnych programów zakupowych dowództwa, których w kwietniu 2025 r. było ponad 80. Według kontrolerów sekretariat aktywnie monitorował mniej niż 15 proc. tych programów. GAO wskazało również, że sekretariat i dowództwo potrzebują jasnych zasad dostępu do posiedzeń i dokumentacji.
Ustalenia GAO pokazują, dlaczego dostęp do informacji jest dla sekretariatu równie ważny jak jego formalne uprawnienia. Urząd reprezentuje potrzeby sił operacji specjalnych w pracach nad budżetem i ocenia zasadność planowanych wydatków, weryfikując założenia, koszty i harmonogramy poszczególnych programów. Jeśli otrzyma dokumentację dopiero po uzgodnieniu wydatków, ma ograniczoną możliwość wpłynięcia na decyzję. Dlatego zwiększenie obsady, stały dostęp do danych i udział w przygotowywaniu decyzji budżetowych wzajemnie się uzupełniają. Im większy wpływ sekretariat ma na podział środków, tym ważniejsze jest dokumentowanie, dlaczego poszczególne programy otrzymują pierwszeństwo.
Zobacz też 
Cywilny nadzór a polityczna skuteczność operacji specjalnych
David S. Maxwell, emerytowany pułkownik Sił Specjalnych Wojsk Lądowych USA i wiceprezes think tanku Center for Asia Pacific Strategy, widzi w reformie szansę na trzeci przełom w historii amerykańskich operacji specjalnych, po utworzeniu wojennego OSS i powołaniu USSOCOM. W artykule „Biuro Służb Strategicznych. Zawłaszczenie dziedzictwa czy trzecia rewolucja w operacjach specjalnych?”, opublikowanym 16 listopada 2026 r. w „Small Wars Journal”, argumentuje, że cywilne kierownictwo powinno dysponować zasobami potrzebnymi do wyznaczania priorytetów, przygotowywania sił do długofalowych zadań i rozliczania ich wykonania. Wartość tych działań ocenia przez ich skutki polityczne, na przykład przez to, czy państwo partnerskie zyskuje większą zdolność do samodzielnego przeciwstawienia się presji.
Już w analizie RAND „Amerykański sposób prowadzenia wojny politycznej. Propozycja” z lipca 2018 r. Maxwell i pozostali autorzy wskazywali na rozdźwięk między skutecznością amerykańskich sił zbrojnych a politycznymi wynikami kampanii prowadzonych po 2001 r. Przywoływali między innymi doświadczenia Afganistanu i Iraku, gdzie powtarzające się sukcesy taktyczne, w ich ocenie, nie przełożyły się na trwałe rozwiązania polityczne zabezpieczające interesy USA. Jedną z przyczyn upatrywali w przywiązaniu do konwencjonalnych sposobów działania, podczas gdy przeciwnicy coraz częściej sięgali po środki niekonwencjonalne. Proponowali rozwinięcie zdolności do wspólnego planowania działań wojska, dyplomacji, wywiadu i instytucji zajmujących się pomocą rozwojową. Wskazywali na rolę Pentagonu, Departamentu Stanu, CIA i USAID, a wybór instytucji koordynującej uzależniali od charakteru problemu. Z tej perspektywy silniejszy sekretariat może poprawić wkład sił operacji specjalnych we wspólne przedsięwzięcia. Zdaniem Maxwella udział w decyzjach budżetowych i zakupowych pozwoliłby urzędowi lepiej zadbać o zdolności, które buduje się przez lata, a których znaczenie często ujawnia się dopiero w kryzysie. Należą do nich znajomość języków i warunków politycznych w poszczególnych regionach oraz trwałe relacje z zagranicznymi partnerami. Bieżące potrzeby operacyjne mogą ograniczać czas i środki przeznaczane na rozwijanie tych kompetencji. Sekretariat mógłby pilnować, by Pentagon uwzględniał je przy ustalaniu priorytetów i podziale środków.
Maxwell ilustruje ten argument hipotetycznym przykładem państwa partnerskiego, które jednocześnie mierzy się z dezinformacją, presją gospodarczą i zastraszaniem ze strony podmiotów działających na rzecz obcego państwa. Odpowiedź USA mogłaby połączyć działania dyplomatyczne, ujawnianie wrogiej aktywności i pomoc miejscowym instytucjom. Siły operacji specjalnych mogłyby wykorzystać znajomość regionu i nawiązane wcześniej relacje doradcze. Rolą sekretariatu byłoby zapewnienie, by dysponowały przygotowanym personelem i mogły utrzymywać współpracę z partnerem również między kryzysami.
Zdaniem Maxwella reforma Hegsetha wzmacnia zdolność Pentagonu do przygotowania wojskowej części wspólnych działań. Mandat określony w memorandum dotyczy spraw resortu obrony, a decyzje w dziedzinie dyplomacji, wywiadu i polityki gospodarczej należą do właściwych instytucji. Na szczeblu całej administracji trzeba określić cel polityczny, podzielić zadania i ocenić skutki przedsięwzięcia. W przywołanym przykładzie miarą powodzenia byłaby większa zdolność państwa partnerskiego do samodzielnego przeciwstawiania się presji.
Wspólne planowanie, odrębne kompetencje. Model OSS według Wilsona
Isaiah Wilson III, emerytowany pułkownik Wojsk Lądowych USA i były rektor Joint Special Operations University, również popiera wzmocnienie cywilnego nadzoru nad USSOCOM. Zwraca uwagę na zadania, które sekretariat może z czasem przejąć, gdy otrzyma większe zasoby i zyska silniejszą pozycję w Pentagonie. Podobne zastrzeżenie zgłosił w rozmowie z „Defense One” Michael Lumpkin, który dwukrotnie pełnił funkcję cywilnego zwierzchnika operacji specjalnych. Jego zdaniem szeroka nazwa urzędu może sprzyjać powierzaniu mu kolejnych zadań kosztem nadzoru nad USSOCOM. Precyzyjnie określony mandat pozwoliłby chronić kompetencje innych instytucji i skupić zasoby sekretariatu na jego podstawowych obowiązkach.
Wilson przedstawił własną koncepcję współpracy międzyresortowej 4 czerwca 2025 r. w artykule „Nowa wizja OSS. Argumenty za utworzeniem sił integracji strategicznej na miarę XXI wieku”, opublikowanym w biuletynie Compound Security, Unlocked na platformie Substack. Nawiązując do doświadczeń wojennego Biura Służb Strategicznych, proponował utworzenie niewielkiej, stałej organizacji, która koordynowałaby planowanie działań sił operacji specjalnych, wywiadu i dyplomacji. Jej zespoły działałyby w kluczowych ośrodkach regionalnych, a organizacja składałaby sprawozdania USSOCOM, CIA i Radzie Bezpieczeństwa Narodowego USA.
W eseju „OSS, którego potrzebujemy, i władza, której musimy się przeciwstawić” z 17 listopada 2026 r. Wilson położył nacisk na stałą współpracę odrębnych instytucji. Wojsko, wywiad i dyplomacja wspólnie oceniałyby sytuację, uzgadniały cele, wymieniały informacje i sprawdzały wyniki. Każda instytucja zachowywałaby własne uprawnienia, finansowanie i zasady nadzoru. Wspólny plan określałby wkład uczestników, a każdy z nich zatwierdzałby swoje działania w granicach własnych kompetencji.
Istotnym elementem tego modelu jest możliwość zgłoszenia sprzeciwu przed podjęciem decyzji. Gdyby dyplomaci uznali, że proponowane działanie wojskowe może zaszkodzić relacjom z państwem partnerskim, ich stanowisko powinno zostać udokumentowane i rozpatrzone na etapie, na którym można jeszcze zmienić plan. Odrębność kompetencji pozwala ustalić, kto zatwierdził konkretne działanie i kto odpowiada za jego skutki. Wzmocniony sekretariat Pentagonu mógłby reprezentować w tej współpracy potrzeby sił operacji specjalnych. Model sieciowy jest propozycją Wilsona dotyczącą współpracy całej administracji. Memorandum Hegsetha określa pozycję i zadania sekretariatu w obrębie Pentagonu.
Granice uprawnień nowego urzędu
Wspólne operacje zagraniczne mogą obejmować rozpoznanie, współpracę z sojusznikami i działania wojskowe. Poszczególne elementy mogą podlegać różnym zasadom zatwierdzania i kontroli. Amerykańskie prawo przewiduje odrębny tryb prezydenckiej autoryzacji i informowania komisji Kongresu o działaniach objętych kategorią covert action. Są to działania mające wpłynąć na sytuację polityczną, gospodarczą lub wojskową za granicą, przy założeniu, że udział władz USA pozostanie nieujawniony lub nie zostanie publicznie potwierdzony. Ustawa wyłącza z tej kategorii m.in. tradycyjne działania wojskowe i dyplomatyczne oraz czynności służące przede wszystkim pozyskiwaniu informacji wywiadowczych. Zakazuje także używania covert action w celu wpływania na amerykańskie procesy polityczne, opinię publiczną, politykę państwa lub media.
Prawo do koordynowania wspólnego planu i prawo do zatwierdzania konkretnych działań to odrębne kompetencje. We wspólnym przedsięwzięciu każda instytucja może zatwierdzać swój wkład na podstawie właściwych przepisów. Przekazanie jednemu urzędowi prawa do samodzielnego zlecania działań w kilku obszarach wymagałoby określenia, na jakiej podstawie podejmowałby poszczególne decyzje, kto mógłby je zakwestionować i które komisje Kongresu otrzymywałyby o nich informacje.
Najdalej idąca obawa Wilsona dotyczy relacji z krajowym systemem antyterrorystycznym. Prezydenckie memorandum NSPM-7 z 25 września 2025 r. przewiduje badanie organizacyjnego i finansowego zaplecza przemocy politycznej. Wilson rozważa hipotetyczny scenariusz, w którym wzmocniony sekretariat Pentagonu otrzymywałby wnioski o wsparcie analityczne w postępowaniach mających wątki krajowe i zagraniczne. W takim przypadku trzeba byłoby określić, kto ma prawo wystąpić o wsparcie, jakie dane wolno przekazać i kto kontroluje podstawę decyzji, zwłaszcza gdy w sprawie pojawia się działalność polityczna chroniona prawem.
Projekt ustawy senatora Teda Budda
Projekt senatora Teda Budda, Office of Strategic Services Act of 2026 („Ustawa o Biurze Służb Strategicznych z 2026 r.”), upubliczniony 18 listopada b.r., przewiduje zastąpienie asystenta sekretarza obrony ds. operacji specjalnych i konfliktów o niskiej intensywności podsekretarzem obrony ds. służb strategicznych. Dotychczasowy sekretariat otrzymałby ustawową nazwę Biura Służb Strategicznych (OSS) i wszedłby w skład urzędu podsekretarza. Projekt przewiduje przeniesienie dotychczasowych zadań, personelu i zasobów do nowych struktur.
Podsekretarza powoływałby prezydent za zgodą Senatu spośród osób cywilnych. W przypadku byłego oficera zawodowego od zakończenia czynnej służby musiałoby upłynąć co najmniej siedem lat. W sprawach należących do jego właściwości podsekretarz zajmowałby w hierarchii Pentagonu miejsce bezpośrednio po sekretarzu obrony i jego zastępcy. W pozostałych sprawach pierwszeństwo mieliby przed nim również sekretarze departamentów wojskowych.
Uprawnienia nadzorcze projekt przypisuje podsekretarzowi, a OSS ma wspierać go w ich wykonywaniu. Podsekretarz odpowiadałby za ogólny nadzór nad działalnością Pentagonu w dziedzinie operacji specjalnych, w tym nad polityką i przydziałem zasobów, oraz mógłby wydawać wiążące wytyczne w granicach prawa. Doradzałby sekretarzowi obrony w sprawach zakupów, wyposażenia i zasobów specyficznych dla operacji specjalnych. Sprawowałby też zwierzchnictwo administracyjne nad organizacją, szkoleniem i wyposażaniem tych sił oraz odpowiadałby za ich sprawy budżetowe. Dowódca USSOCOM zachowałby ustawowe uprawnienia i obowiązki.
Projekt pozwalałby Biuru zatrudnić 200 dodatkowych pracowników ponad stan sekretariatu z dnia poprzedzającego wejście ustawy w życie. Podnosiłby także ogólny limit personelu Urzędu Sekretarza Obrony z 4300 do 4500 osób. Od roku budżetowego 2027 projekt upoważniałby do przeznaczania 50 mln dolarów rocznie na działalność OSS. Przyznanie środków na podstawie ustawy wymagałoby osobnej decyzji budżetowej. Kwota 45 mln dolarów z memorandum Hegsetha dotyczy przesunięcia środków w ramach budżetu Pentagonu.
W pierwszej po wejściu ustawy w życie aktualizacji wytycznych planistycznych sekretarz obrony musiałby uwzględnić przygotowanie i przegląd planów kampanii i planów na wypadek sytuacji kryzysowych, a także potrzeby sił operacji specjalnych w zakresie liczebności i zasobów wsparcia.
O czym ma rozstrzygnąć Kongres
Projekt senatora Budda nadaje konkretną formę zapowiedzianym przez Hegsetha zmianom ustawowym. Jeśli Kongres przyjmie ustawę, skuteczność reformy będzie można ocenić po tym, czy sekretariat uzyskuje dane dostatecznie wcześnie, by wpłynąć na decyzje, czy potrafi samodzielnie ocenić większą część programów zakupowych i czy może rozliczyć dowództwo z realizacji uzgodnionych priorytetów.
Na podstawie tej debaty można wskazać trzy możliwe kierunki rozwoju Biura Służb Strategicznych. Pierwszy to wzmocnienie cywilnego nadzoru nad USSOCOM przez zwiększenie obsady, poprawę dostępu do danych i udział w przygotowaniu decyzji budżetowych. Tego bezpośrednio dotyczą memorandum Hegsetha i projekt Budda. Drugi to proponowane przez Wilsona stałe planowanie międzyresortowe, w którym wojsko, wywiad i dyplomacja uzgadniają cele i zachowują odpowiedzialność za własne działania. Trzeci wariant zakładałby przekazanie jednemu urzędowi części uprawnień operacyjnych innych instytucji. Rozważenie takiej zmiany wymagałoby wykazania, w których konkretnych sprawach obecny podział kompetencji utrudnia działanie i dlaczego ich skupienie w jednym urzędzie miałoby rozwiązać ten problem.
Z tej racji reformę Hegsetha uzasadniają przede wszystkim udokumentowane braki w cywilnym nadzorze nad USSOCOM.
Dodatkowe etaty, dostęp do danych i udział w uzgadnianiu propozycji budżetowych pozwolą ocenić reformę po tym, czy urząd potrafi wychwycić błędy przed podjęciem decyzji i później rozliczyć jej wykonanie. Z tym że każde rozszerzenie mandatu powinno odpowiadać na równie konkretny problem i określać, kto podejmuje decyzję, kto może ją zakwestionować i kto odpowiada za jej skutki.




