Reklama
Reklama
  • WIADOMOŚCI
  • WYWIADY

Gen. Chodowiec: Sama łączność już nie wystarczy. Wojsko potrzebuje przewagi informacyjnej

Gen. bryg. Piotr Chodowiec, szef Zarządu Kierowania i Dowodzenia P6 (Sztab Generalny Wojska Polskiego), Defence24 DAYS 2026.
Gen. bryg. Piotr Chodowiec, szef Zarządu Kierowania i Dowodzenia P6 (Sztab Generalny Wojska Polskiego), podczas Defence24 DAYS 2026.
Autor. Defence24

Jak połączyć nowe czołgi, samoloty i artylerię w jeden sprawnie działający system? Jak utrzymać dowodzenie, gdy przeciwnik zakłóca łączność i niszczy stanowiska dowodzenia? O cyfrowej transformacji Sił Zbrojnych RP, doświadczeniach wojny w Ukrainie oraz roli polskiego przemysłu mówi gen. bryg. Piotr Chodowiec.

Reklama

Jędrzej Graf, Defence24.pl: Wojna w Ukrainie pokazała, jak duże znaczenie ma sprawne przekazywanie informacji między rozpoznaniem, dowództwem i środkami rażenia. Jednocześnie samo posiadanie radiostacji czy dostępu do sieci nie gwarantuje jeszcze skutecznego działania. Jak w tych warunkach zmienia się rola wojsk łączności i informatyki? Czy ich skuteczność powinniśmy oceniać przede wszystkim przez to, jak szybko dowódca otrzymuje informacje potrzebne do podjęcia decyzji?

Gen. bryg. Piotr Chodowiec: Przez dekady ocenialiśmy łączność przede wszystkim w kategoriach technicznych: ile kilometrów kabla rozwinęliśmy, ile radiostacji uruchomiliśmy, ile węzłów postawiliśmy w terenie. To nadal potrzebne, ale ostatecznym celem jest uzyskanie przewagi informacyjnej, czyli zdolności do dostrzeżenia zagrożenia, zrozumienia sytuacji, podjęcia decyzji i działania szybciej niż przeciwnik.

Dlatego nie wystarczy już zapytać, czy dowódca ma łączność z przełożonym i podwładnymi. Trzeba zapytać, czy ma aktualne, zweryfikowane dane, które pozwalają mu podjąć właściwą decyzję. Sprawna radiostacja jest fundamentem tego procesu, ale sama dostępność kanału transmisji nie przesądza jeszcze o skuteczności dowodzenia.

Reklama

Bezzałogowce, rozpoznanie satelitarne i środki rozpoznania radioelektronicznego sprawiają, że na froncie w Ukrainie coraz trudniej ukryć przemieszczanie wojsk czy przygotowania do działania. Z drugiej strony dowództwa otrzymują ogromną liczbę meldunków, obrazów i wskazań z różnych źródeł. Jak sprawić, żeby ten napływ danych pomagał w dowodzeniu? Gdzie przebiega granica, po której większa ilość informacji zaczyna utrudniać ocenę sytuacji?

Pole walki jest nasycone sensorami: bezzałogowcami, środkami optoelektronicznymi, rozpoznaniem satelitarnym i radioelektronicznym. Coraz trudniej ukryć ugrupowanie czy przemieszczenie wojsk. Jednocześnie ogromna ilość informacji tworzy nową „mgłę wojny” – szum informacyjny i przeciążenie dowódcy.

Problemem staje się więc nie tylko zdobycie danych, lecz także ich selekcja, przetworzenie i bezpieczne dostarczenie we właściwym czasie. Czas od wykrycia celu do jego rażenia bardzo się skrócił. W części sytuacji taktycznych na reakcję pozostają sekundy.

Reklama

Przewagę uzyska ten, kto szybciej zbuduje z napływających informacji czytelny obraz sytuacji. Dowódca musi otrzymać materiał przydatny do działania, a nie po prostu większą liczbę meldunków i obrazów z sensorów.

Polska wprowadza do służby nowe czołgi, systemy artyleryjskie i samoloty bojowe. Doświadczenia ukraińskie pokazują jednak, że o skuteczności uzbrojenia współdecyduje dostęp do rozpoznania oraz czas potrzebny na przekazanie danych o celu. Jak powinniśmy zatem patrzeć na modernizację Sił Zbrojnych RP? Jakie znaczenie ma równoległe rozwijanie systemów teleinformatycznych, które pozwolą wykorzystać możliwości kupowanych platform?

Bez sprawnego i odpornego systemu teleinformatycznego nawet bardzo nowoczesna platforma bojowa pozostaje odizolowanym elementem ugrupowania, o istotnie ograniczonej skuteczności. Systemy wsparcia dowodzenia, kierowania środkami walki, rozpoznania i walki radioelektronicznej pozwalają połączyć możliwości poszczególnych platform.

Reklama

Łączność i informatyka bezpośrednio wpływają więc na efekt operacyjny. Umożliwiają przekazanie informacji o celu, podjęcie decyzji i skierowanie do działania odpowiedniego środka rażenia. Gdy ten przepływ działa, uzyskujemy zwielokrotnienie siły. Gdy zostaje przerwany, zagrożona jest spójność całego ugrupowania.

Z tego powodu systemy teleinformatyczne trzeba traktować jako element zdolności bojowych i uwzględniać je w planowaniu rozwoju sił zbrojnych.

Poszczególne rodzaje wojsk potrzebują rozwiązań dostosowanych do własnych zadań, ale podczas operacji muszą wymieniać informacje i wspólnie wykorzystywać środki rozpoznania oraz rażenia. Przy sprzęcie pochodzącym od wielu dostawców integracja staje się dodatkowym wyzwaniem. Jak uniknąć sytuacji, w której modernizacja prowadzi do powstawania kolejnych „wysp technologicznych”? Co zasada „Wepnij i walcz” powinna oznaczać w praktyce dla nowego pododdziału lub systemu uzbrojenia?

Potrzebujemy architektury „systemu systemów”, która pozwoli integrować działania w domenach lądowej, powietrznej, morskiej, kosmicznej i cyberprzestrzeni. Przez lata powstawały rozwiązania odpowiadające na potrzeby konkretnych użytkowników, jednak niewystarczająco przygotowane do współpracy z innymi systemami.

Reklama

Kierunkiem powinny być otwarte interfejsy i modułowa budowa oprogramowania. Nowy pododdział, system bezzałogowy czy kolejna platforma powinny być przygotowane do sprawnego włączenia we wspólne środowisko informacyjne. Temu służy zasada „Wepnij i walcz”.

Istotne jest również oddzielenie danych i aplikacji od warstwy transmisyjnej. Informacja powinna docierać do odbiorcy przez dostępne, odpowiednie w danej sytuacji medium – światłowód, radiostację czy łącze satelitarne. Użytkownik potrzebuje dostępu do danych także wtedy, gdy jeden ze sposobów ich przesyłania przestaje działać.

W Ukrainie systemy dowodzenia i łączności funkcjonują pod presją zakłóceń radioelektronicznych, zagrożeń w cyberprzestrzeni oraz uderzeń fizycznych. Trudno więc zakładać, że nawet dobrze przygotowana sieć zachowa pełną sprawność przez cały czas. Jak przełożyć te doświadczenia na wymagania dla polskich systemów? Jakie funkcje muszą pozostać dostępne po utracie części infrastruktury i co oznacza projektowanie odporności od samego początku?

Reklama

Odporność musi być wymaganiem projektowym od pierwszego dnia. Musimy przyjąć, że system będzie działał w środowisku nieprzyjaznym, a przeciwnik podejmie próby jego zniszczenia, obezwładnienia lub zakłócenia.

Nie możemy opierać planowania na założeniu nieprzerwanej dostępności wszystkich elementów. Architektura powinna umożliwiać zachowanie kluczowych funkcji także po utracie części węzłów. Nawet przy poważnych stratach pozostała część sieci powinna nadal umożliwiać przekazywanie krytycznych komend dowodzenia.

Drugą kwestią jest bezpieczeństwo dostępu. Architektura zerowego zaufania zakłada, że samo znalezienie się urządzenia lub użytkownika wewnątrz sieci nie wystarcza do uznania go za bezpiecznego. Konieczna jest ciągła weryfikacja tożsamości i uprawnień.

Reklama

Stanowisko dowodzenia musi zapewnić sztabowi warunki do pracy, dostęp do danych i kontakt z podległymi wojskami. Jednocześnie skupienie ludzi, pojazdów, anten i urządzeń ułatwia jego wykrycie oraz zwiększa skutki ewentualnego uderzenia. Jak wobec doświadczeń wojny w Ukrainie powinny zmieniać się organizacja i sposób działania stanowisk dowodzenia? Jak połączyć ich rozproszenie i mobilność ze sprawnym prowadzeniem operacji?

Duże, stacjonarne stanowiska, skupiające wiele anten, kontenerów i środków technicznych, są narażone na wykrycie i precyzyjne uderzenie. Dlatego potrzebujemy rozproszenia, mobilności i możliwości wykonywania funkcji sztabowych w różnych lokalizacjach.

Ważne jest również ograniczanie i maskowanie emisji elektromagnetycznej. Sposób wykorzystania łączności wpływa na możliwość wykrycia stanowiska przez przeciwnika. Zarządzanie tą sygnaturą staje się jednym z warunków przetrwania.

Reklama

Trzeba więc patrzeć łącznie na rozwiązania techniczne, organizację pracy sztabu i sposób działania w terenie. Samo zabezpieczenie informatyczne nie rozwiąże problemu podatności fizycznej.

Tradycyjną odpowiedzią na ryzyko utraty łączności było przygotowanie kanałów zapasowych, kolejnych częstotliwości i dodatkowych urządzeń. Przeciwnik dysponujący rozwiniętą walką radioelektroniczną może jednak oddziaływać na kilka takich rozwiązań jednocześnie. Na ile doświadczenia ukraińskie zmieniają podejście do zapewnienia ciągłości transmisji? Jaką rolę powinny odgrywać systemy samodzielnie wybierające dostępną drogę przesyłania danych?

Planowanie łączności podstawowej, zapasowej, awaryjnej i ratunkowej pozostaje potrzebne. Problem pojawia się wtedy, gdy wszystkie alternatywy są sztywne i przeciwnik może je jednocześnie zakłócić.

Potrzebujemy dynamicznego wyboru drogi transmisji. System powinien rozpoznawać zmianę warunków i wykorzystywać dostępne kanały oraz media, możliwie bez angażowania operatora w każdą taką zmianę. Służyć temu mogą między innymi samoorganizujące się sieci kratowe i rozwiązania umożliwiające przełączanie pomiędzy różnymi sposobami przesyłania danych.

Odporność oznacza zdolność dostosowania się do działania przeciwnika. Samo powielenie urządzeń nie zapewni jej, jeżeli wszystkie pozostaną podatne na ten sam sposób oddziaływania.

Nawet przy rozbudowanej sieci trzeba liczyć się z sytuacją, w której pododdział zostanie czasowo odcięty od przełożonych i zasobów informacyjnych wyższego szczebla. Jak przygotować wojsko do działania w takich warunkach, aby utrata połączenia nie oznaczała zatrzymania wykonywania zadania? Co powinno zapewniać oprogramowanie, a co musi wynikać z wyszkolenia dowódców i zasad dowodzenia przez przejmowanie inicjatywy?

Reklama

Systemy muszą być przygotowane do pracy przy ograniczonej przepustowości, wysokich opóźnieniach, a także czasowym braku połączenia. To powinno być jedno z podstawowych założeń ich projektowania.

Jeżeli dysponujemy łączem o przepustowości kilkunastu kilobitów na sekundę, priorytetem jest przekazanie kluczowego rozkazu. Oprogramowanie musi pozwalać na realizację najważniejszych funkcji w takich warunkach.

Przy całkowitej utracie łączności szczególnego znaczenia nabiera dowodzenie przez przejmowanie inicjatywy. Dowódca kompanii czy batalionu musi zachować zdolność działania. Po odzyskaniu połączenia systemy powinny automatycznie synchronizować zgromadzone dane. Cyfryzacja musi wspierać taką autonomię, a jej architektura powinna uwzględniać możliwość odcięcia od zasobów wyższego szczebla.

Ukraina wykorzystuje zarówno komercyjne konstelacje satelitarne, jak i aplikacje wspierające dowodzenie, a rozwiązania techniczne są stale dostosowywane do działania przeciwnika. Które z tych doświadczeń uważa Pan za najważniejsze dla Sił Zbrojnych RP? Czy największa zmiana dotyczy dostępności nowych technologii, czy zdolności wojska do ich szybkiego sprawdzania, wdrażania i modyfikowania podczas działań?

Reklama

Wskazałbym trzy obszary. Pierwszy to wykorzystanie komercyjnej łączności satelitarnej na niskiej orbicie. Zapewniła ona szerokopasmową transmisję również na najniższych szczeblach taktycznych, umożliwiając między innymi przekazywanie obrazu z bezzałogowców.

Drugi to zastosowanie dostępnych technologii cywilnych i oprogramowania do budowania świadomości sytuacyjnej. Przykładami są rozwiązania takie jak Delta czy Kropywa, wykorzystujące cyfrowe dane geoprzestrzenne i urządzenia komercyjne.

Trzeci dotyczy tempa zmian. Oprogramowanie, elektronika i sposoby wykorzystania częstotliwości muszą być modyfikowane w odpowiedzi na działanie przeciwnika. W określonych sytuacjach czas na reakcję liczy się w dziesiątkach godzin. To wymaga zdolności do ciągłego rozwijania, testowania i bezpiecznego wdrażania poprawek także w warunkach operacyjnych.

Reklama

Informacja o przeciwniku może być potrzebna jednocześnie rozpoznaniu, artylerii, obronie powietrznej i dowództwu prowadzącemu operację. Jeżeli pozostaje zamknięta w jednej aplikacji, jej wykorzystanie przez innych użytkowników jest utrudnione. Jak powinien zmienić się sposób zarządzania danymi w Siłach Zbrojnych RP? Co trzeba zrobić, aby raz pozyskana i zweryfikowana informacja mogła bezpiecznie trafiać do wszystkich uprawnionych odbiorców?

Dotychczas często budowaliśmy osobny system dla artylerii, rozpoznania czy logistyki. Dane pozostawały wewnątrz konkretnej aplikacji, co utrudniało ich wykorzystanie przez innych uprawnionych użytkowników.

W podejściu zorientowanym na dane to informacja jest strategicznym zasobem, a aplikacje są narzędziami do jej wykorzystania. Raz wytworzone dane, na przykład o przeciwniku, powinny zostać odpowiednio oznaczone, skatalogowane i bezpiecznie udostępnione tym, którzy ich potrzebują i mają do nich uprawnienia.

Reklama

Chodzi o budowę wspólnego środowiska wymiany i wykorzystania danych. Zmiana aplikacji nie powinna oznaczać utraty dostępu do informacji ani konieczności ponownego tworzenia całego zasobu.

Skala danych napływających z bezzałogowców i innych środków rozpoznania stawia pod znakiem zapytania możliwość ich szybkiego analizowania wyłącznie przez ludzi. To jeden z obszarów, w których wojsko wiąże duże oczekiwania ze sztuczną inteligencją. Jakie zadania powinny przejmować algorytmy, a gdzie konieczna pozostaje bezpośrednia ocena człowieka? Jak przyspieszać proces decyzyjny, zachowując odpowiedzialność dowódcy za użycie siły?

Sztuczna inteligencja może pomagać przede wszystkim tam, gdzie skala danych przekracza możliwości ich ręcznego analizowania. Algorytmy mogą odfiltrowywać informacje nieistotne, wykrywać wzorce, łączyć dane z wielu źródeł i proponować warianty działania. Mogą też wspierać przewidywanie potrzeb logistycznych czy awarii sprzętu.

Tak rozumiem rolę sztucznej inteligencji: jako narzędzia wspierającego analityka i dowódcę. Człowiek nadaje informacjom kontekst operacyjny i ponosi odpowiedzialność za decyzję o użyciu siły.

Szybsze przetwarzanie danych ma pomóc dowódcy w ocenie sytuacji. Nie znosi jego odpowiedzialności wojskowej, prawnej ani etycznej.

Obraz z drona może dostarczyć bardzo wartościowych informacji, ale przesyłanie pełnego strumienia wideo wymaga odpowiedniej przepustowości. W warunkach zakłóceń lub utraty części sieci nie zawsze będzie to możliwe. Jak podzielić przetwarzanie danych między urządzenia znajdujące się bezpośrednio przy żołnierzu, chmurę taktyczną i zasoby szczebla operacyjnego? Jakie możliwości powinny pozostać dostępne lokalnie po odcięciu od centralnej infrastruktury?

Reklama

Potrzebna jest architektura obejmująca trzy poziomy. Pierwszy to przetwarzanie bezpośrednio przy sensorach i środkach walki – w dronie, pojeździe czy terminalu żołnierza. Obraz z bezzałogowca może być analizowany lokalnie, co ogranicza potrzebę przesyłania całego surowego strumienia wideo.

Drugi poziom to chmura taktyczna, czyli mobilna infrastruktura serwerowa na stanowiskach dowodzenia. Służy łączeniu danych, lokalnej analizie oraz synchronizacji ze szczeblem wyższym, gdy warunki na to pozwalają.

Trzeci poziom stanowi chmura operacyjna, zapewniająca większe zasoby obliczeniowe, pogłębioną analizę, trenowanie algorytmów oraz budowę wspólnego obrazu sytuacji operacyjnej.

Podstawowym wymaganiem jest zachowanie zdolności do działania także po odcięciu chmury taktycznej od zasobów centralnych. Część przetwarzania i usług musi więc pozostawać dostępna lokalnie.

Doświadczenia Ukrainy pokazują znaczenie korzystania z technologii dostarczanych przez partnerów zagranicznych. Polska musi przy tym przygotowywać swoje systemy do współdziałania w NATO i zachować kontrolę nad narodowymi zasobami informacyjnymi. Jak pogodzić te wymagania w praktyce? Jaką rolę powinny odgrywać wspólne standardy, w tym Federacyjne Sieci Misyjne, a w jakich obszarach szczególnie istotna jest narodowa suwerenność technologiczna?

Reklama

Oba wymagania muszą być uwzględniane od początku. Suwerenność oznacza kontrolę nad narodowymi zasobami informacyjnymi, kluczami kryptograficznymi, kodem i architekturą danych w ich cyklu życia. Interoperacyjność pozwala natomiast współdziałać z sojusznikami.

Standardy sojusznicze powinny być podstawą projektowania i pozyskiwania systemów. Szczególne znaczenie ma inicjatywa Federacyjnych Sieci Misyjnych – FMN – oraz wspólne standardy i procedury wymiany informacji.

W operacji sojuszniczej musimy sprawnie włączać nasze siły do wspólnego środowiska dowodzenia. Ta sama zdolność jest potrzebna również wewnątrz narodowych sił zbrojnych, jeżeli chcemy prowadzić operacje wielodomenowe.

Reklama

W wojnie radioelektronicznej przewaga konkretnego rozwiązania może być krótkotrwała: przeciwnik rozpoznaje sposób jego działania i szuka skutecznego zakłócenia. Tymczasem sprzęt wojskowy pozyskujemy z myślą o wieloletniej eksploatacji. Jakie znaczenie ma w tych warunkach możliwość zmiany funkcji radiostacji i sieci przez aktualizację oprogramowania? Co wojsko musi zapewnić, aby takie modyfikacje trafiały do użytkowników szybko i bezpiecznie?

Rośnie znaczenie możliwości modyfikowania funkcji urządzeń przez oprogramowanie. Radiostacja kupowana z myślą o wieloletniej służbie musi umożliwiać dostosowywanie jej do zmieniających się warunków i sposobów działania przeciwnika.

W granicach możliwości sprzętu można zmieniać waveformy, czyli rozwiązania określające sposób przesyłania sygnału, oraz rekonfigurować działanie sieci. Pozwala to reagować bez każdorazowej wymiany całych urządzeń czy odsyłania ich do producenta.

Reklama

Wymaga to jednak bezpiecznego procesu tworzenia, sprawdzania i dostarczania aktualizacji. Zdolność do szybkiej modyfikacji oprogramowania staje się częścią zdolności bojowej.

Od wojskowego łącznościowca i informatyka oczekuje się dziś nie tylko znajomości urządzeń, lecz także rozumienia cyberbezpieczeństwa, przetwarzania danych oraz potrzeb wojsk operacyjnych. Tempo adaptacji obserwowane w Ukrainie dodatkowo zwiększa te wymagania. Jak powinien zmienić się model kształcenia i doskonalenia kadr? Jak połączyć przygotowanie wojskowe z regularnym zdobywaniem praktycznych kompetencji technologicznych?

Obecny model wymaga dostosowania. Nie twierdzę, że mamy już gotową odpowiedź dotyczącą wszystkich kierunków kształcenia, form szkolenia i proporcji między nimi. Wiemy natomiast, że tempo zmian technologicznych wymusza ciągłą aktualizację kompetencji.

Oficer i podoficer wojsk łączności i informatyki potrzebują wiedzy o analizie danych, architekturze chmurowej i cyberbezpieczeństwie. Muszą też rozumieć taktykę wojsk operacyjnych, aby doradzać dowódcy, jak wykorzystać dostępne możliwości.

Reklama

Potrzebne są krótsze, modułowe kursy i intensywne warsztaty zakończone potwierdzeniem praktycznych umiejętności. Kształcenie na odległość powinno umożliwiać pracę w laboratoriach cyfrowych. Samo przechodzenie przez kolejne slajdy prezentacji tego nie zapewni.

Musimy również stworzyć odpowiednie ścieżki służby dla specjalistów IT oraz lepiej wykorzystywać potencjał rezerwistów z sektora komercyjnego.

Szybkie modyfikowanie wyposażenia wymaga stałego kontaktu użytkownika z inżynierami, programistami i producentami. W warunkach wojny informacja o nowym sposobie działania przeciwnika musi możliwie szybko prowadzić do sprawdzenia i wdrożenia odpowiedzi. Jak zbudować w Polsce taki model współpracy wojska, nauki i przemysłu? Co powinny zapewnić firmy i uczelnie, a jakie obowiązki w zakresie definiowania potrzeb, testowania i przekazywania uwag musi wziąć na siebie wojsko?

Potrzebujemy krajowych rozwiązań sprzętowych, programistycznych i kryptograficznych, które można szybko rozwijać, wdrażać i produkować w odpowiedniej skali. Ważne są suwerenny łańcuch dostaw oraz gotowość do modyfikowania wyposażenia już po jego dostarczeniu.

Reklama

Wojsko musi z kolei precyzyjnie i szybko definiować potrzeby operacyjne. Powinno udostępniać środowiska testowe i poligony oraz aktywnie uczestniczyć w sprawdzaniu rozwiązań. Współpraca musi umożliwiać szybkie przekazywanie uwag użytkowników twórcom technologii.

Dostrzegam także bariery biurokratyczne i problemy finansowania na styku wojska, uczelni i instytutów. Trzeba je rozwiązywać, ponieważ wieloletni cykl pozyskiwania trudno pogodzić z tempem zmian oprogramowania. Potrzebujemy krótszej drogi od potrzeby operacyjnej przez próbę do wdrożenia.

Mówimy o zmianach obejmujących jednocześnie technologię, organizację dowodzenia, szkolenie i sposób współpracy z przemysłem. Nie wszystkie można przeprowadzić od razu, a doświadczenia wojny w Ukrainie wskazują, że zdolność szybkiego dostosowania sama w sobie ma znaczenie bojowe. Jakie decyzje powinniśmy podjąć w pierwszej kolejności? Po czym poznamy, że cyfrowa transformacja rzeczywiście zwiększa zdolność Sił Zbrojnych RP do działania w warunkach wojennych?

Reklama

Po pierwsze, od przyjęcia odporności jako obowiązkowego wymagania projektowego. Po drugie, od budowy architektury zorientowanej na dane i interoperacyjnej z NATO, z uwzględnieniem FMN.

Po trzecie, potrzebujemy wspólnych założeń rozwoju zdolności i spójnego fundamentu technologicznego. Po czwarte, zmiany modelu kształcenia, tak aby przygotowywał również twórców i operatorów nowych zdolności cyfrowych.

Po piąte, powinniśmy skrócić cykl współpracy wojska, nauki i przemysłu, między innymi przez zinwentaryzowanie i połączenie środowisk testowych w sieć poligonów cyfrowych.

Skuteczność tych zmian powinniśmy oceniać przez zdolność dowódcy do działania. Czy otrzymuje zweryfikowane, aktualne informacje? Czy może podjąć decyzję i przekazać ją podwładnym także wtedy, gdy przeciwnik zakłóca lub niszczy część systemu? To są pytania, na które musi odpowiadać rozwój wojsk łączności i informatyki.

Reklama
Może cię zainteresować
Polecane
Wojna na Ukrainie
Popularne
Zobacz także
Reklama