Cła Trumpa niezgodne z prawem. Decyzja Sądu Najwyższego

Trump uzasadniał wprowadzenie szeregu ceł – m.in. wobec Chin i innych partnerów handlowych – przepisami ustawy International Emergency Economic Powers Act (IEEPA) z 1977 roku. Twierdził, że pozwala mu ona na podejmowanie nadzwyczajnych działań gospodarczych w sytuacji zagrożenia dla bezpieczeństwa narodowego.

Sąd Najwyższy w orzeczeniu stwierdził jednak, że ustawa ta nie daje prezydentowi wyraźnego upoważnienia do nakładania ceł o szerokim i długotrwałym charakterze. Zdaniem większości sędziów taryfy celne mają charakter podatkowy, a więc ich ustanawianie należy przede wszystkim do kompetencji władzy ustawodawczej.

W uzasadnieniu wyroku podkreślono, że konstytucja przyznaje kompetencje w zakresie nakładania podatków i regulowania handlu zagranicznego Kongresowi Stanów Zjednoczonych. Oznacza to, że prezydent nie może powoływać się na ogólne przepisy o stanie nadzwyczajnym, aby wprowadzać daleko idące zmiany w polityce handlowej bez jednoznacznej zgody ustawodawcy.

Sąd powołał się również na tzw. „major questions doctrine” – zasadę interpretacyjną, zgodnie z którą w sprawach o dużym znaczeniu gospodarczym i politycznym wymagane jest wyraźne, jednoznaczne upoważnienie ze strony Kongresu.

Możliwe skutki finansowe

Orzeczenie otwiera drogę do sporów o zwrot wcześniej pobranych ceł. Wcześniej część decyzji administracji Trumpa była już kwestionowana przez sądy niższej instancji, w tym United States Court of International Trade, który wskazywał na przekroczenie uprawnień wykonawczych. Potencjalne roszczenia importerów mogą sięgać miliardów dolarów. Ostateczne rozstrzygnięcia w sprawie ewentualnych zwrotów należeć będą do sądów federalnych niższej instancji.

Decyzja Sądu Najwyższego stanowi wyraźny sygnał, że władza wykonawcza ma ograniczone możliwości samodzielnego kształtowania polityki handlowej w oparciu o ogólne przepisy o stanie nadzwyczajnym. Może to wpłynąć na przyszłe działania administracji – zarówno obecnej, jak i kolejnych – w zakresie stosowania sankcji gospodarczych czy taryf.

Dla rynków finansowych orzeczenie oznacza większą przewidywalność w polityce handlowej USA. Dla polityków – przypomnienie, że nawet w sprawach o strategicznym znaczeniu gospodarczym kluczowa pozostaje równowaga władz i literalna interpretacja przepisów.

Wyrok może przejść do historii jako jeden z najważniejszych dotyczących granic władzy prezydenckiej w sferze handlu międzynarodowego – i kolejny rozdział w debacie o konstytucyjnych ograniczeniach władzy wykonawczej w Stanach Zjednoczonych.