Wyzwania i przyszłość Bliskiego Wschodu. Konferencja na UW [RELACJA]

Niezwykle wymagającym zadaniem było oddanie w ciągu zaledwie dwóch dni złożoności tej części świata, gdzie bogactwo i potencjał gospodarczy kontrastują z nierównościami, konfliktami oraz niestabilnością.  To miejsce, w którym interesy państw regionu ścierają się z globalnymi mocarstwami, szukającymi tam środków do osiągania swoich celów.

W dniach 5-6 marca 2026 roku na Uniwersytecie Warszawskim miał miejsce III Kongres Bliskiego Wschodu. Po sukcesach poprzednich edycji konferencja przyjęła cykliczny charakter i gromadzi w jednym miejscu najważniejszych polskich badaczy specjalizujących się w regionie MENA (ang. Middle East and North Africa). Na Wydziale Nauk Politycznych i Studiów Międzynarodowych przez dwa dni usłyszeć można było szereg inspirujących dyskusji, w których interdyscyplinarne podejście łączyło się z wiedzą, doświadczeniem i zaangażowaniem uczestników z wielu ośrodków akademickich. Kongres zyskał charakter międzynarodowy za sprawą paneli anglojęzycznych oraz specjalnych sesji dla młodych badaczy regionu i studentów, zarówno z Polski, jak i z zagranicy. Patronem medialnym wydarzenia był portal Defence24.

Kongres Bliskiego Wschodu a obecna dynamika międzynarodowa

Konferencja odbywała się w niezwykle wymagającym czasie, zarówno dla regionu, jak i całego świata – zaledwie kilka dni po tym, gdy Izrael i Stany Zjednoczone zaatakowały Iran. W konsekwencji ma miejsce ciągła wymiana ognia między stronami, którego konsekwencje dotykają również państwa Zatoki.

Temat przewodni Kongresu („Poza liberalnym ładem: Bliski Wschód wobec nowych konfiguracji globalnej władzy”) korespondował z trendami w stosunkach międzynarodowych, związanymi głównie z kryzysem systemu międzynarodowego bazującego na tzw. liberalnych wartościach, a także redefinicją polityki zagranicznej i amerykańskiego zaangażowania za sprawą nieprzewidywalnej prezydentury Donalda Trumpa.

Kongres pokazał, że Bliski Wschód był, jest i pozostanie miejscem ważnych przemian społecznych, kulturowych, ekonomicznych czy geopolitycznych. Dlatego też ich zrozumienie i wyjaśnienie ma ogromne znaczenie nie tylko dla celów naukowych, ale także dla kształtowania bieżących kierunków polityki zagranicznej państw, obejmujących współpracę na poziomie gospodarczym, społecznym oraz energetycznym. Biorąc powyższe pod uwagę, istotne jest organizowanie wydarzeń poświęconych tej części świata, ponieważ służą one zrozumieniu i wyjaśnieniu zachodzących tam procesów.

Zróżnicowana tematyka paneli

W trakcie Kongresu wielokrotnie podkreślano, że tradycyjne zachodnie definicje ładu międzynarodowego nie przystają do dynamiki regionu, gdzie struktury państwowe często współistnieją z aktorami niepaństwowymi, a zewnętrzne ingerencje zmieniają równowagę sił w regionie.

Poza tym w panelach poruszano m.in. kwestie relacji państw regionu z globalnymi mocarstwami, takimi jak Stany Zjednoczone czy Chiny, a także nowych układów sojuszy i konfliktów kształtujących bliskowschodnią rzeczywistość. Dyskusje pokazały, że region coraz częściej staje się przestrzenią rywalizacji globalnych aktorów, a jego dynamika wpływa bezpośrednio na bezpieczeństwo – przede wszystkim na poziomie międzynarodowym.

Ważną częścią debat były panele poświęcone konfliktom zbrojnym i przemianom regionalnej architektury bezpieczeństwa. Uczestnicy analizowali m.in. rolę aktorów niepaństwowych takich jak Hezbollah, Huti czy lokalne struktury quasi-państwowe, które coraz częściej odgrywają kluczową rolę w kształtowaniu układu sił na Bliskim Wschodzie. Podkreślano również znaczenie nowych form prowadzenia konfliktów, w tym wykorzystania technologii cyfrowych, sztucznej inteligencji czy działań kognitywnych. Istotnym obszarem dyskusji były kwestie społeczne i gospodarcze takie jak migracje, przemiany w społeczeństwach oraz wpływ religii i tożsamości na politykę. Poza tym panele dotyczyły również zmian klimatycznych, dostępu do zasobów czy transformacji technologicznych w regionie.

W trakcie panelu „Bliski Wschód wobec kryzysu liberalnego ładu międzynarodowego”, który poprowadził redaktor Defence24.com, uczestniczyli: prof. Jerzy Zdanowski, red. Mariusz Borkowski, ambasador Krzysztof Płomiński i ambasador Jan Natkański. Przedstawiono wielowymiarowe spojrzenia na trwający kryzys na Bliskim Wschodzie, zarówno przez pryzmat wydarzeń w Iranie, jak i konsekwencji dla całego regionu oraz dla globalnego systemu międzynarodowego. Podjęto również dyskusję nad stabilnością irańskiego reżimu oraz reakcją państw regionu i ewolucją regionalnych sojuszy, a także nad rolą mocarstw takich jak Stany Zjednoczone, Chiny czy Rosja. Istotnym elementem rozmowy był również wpływ wojny na nastroje społeczne oraz rola nowych technologii i wojny informacyjnej w kształtowaniu postrzegania konfliktu.

Oprócz wątków związanych z bezpieczeństwem regionalnym bardzo mocno wybrzmiały kwestie współpracy gospodarczej Polski z państwami MENA. Postulaty zwiększenia obecności Warszawy w regionie pojawiały się kilkakrotnie, zarówno w trakcie dedykowanych dwóch debat, jak i panelu eksperckiego. Niewątpliwie obszar ten niesie za sobą ogromny potencjał gospodarczy, a wzajemne inwestycje mogą się w jeszcze większym stopniu przyczynić do wzmacniania partnerstwa z państwami regionu. Z uwagi na dynamikę, związaną chociażby z obecnie trwającym konfliktem, Bliski Wschód nie może zostać pomijany w strategicznych dyskusjach na temat bezpieczeństwa krajowego, regionalnego, jak i szerzej globalnego.

Konkluzje

III Kongres Bliskiego Wschodu był czasem intensywnych debat i inspirujących wystąpień naukowców, dyplomatów oraz ekspertów w tej dziedzinie. Po raz kolejny organizatorom udało się stworzyć przestrzeń do merytorycznej rozmowy o wyzwaniach, przekształceniach i przyszłości Bliskiego Wschodu. Wobec rosnącego znaczenia tego obszaru na arenie międzynarodowej, należy mieć nadzieję, że inicjatywa będzie nieustannie się rozwijać, stając się cenną bazą naukową dla polskiej dyplomacji, jak i sektora gospodarczego, wzmacniając współpracę publiczno-prywatną – ponieważ potencjał do tego pozostaje bardzo duży.