Ukraińcy w wieku poborowym bez unijnej ochrony? Nieoficjalne informacje z Brukseli

Chodzi o mechanizm przewidziany w unijnej dyrektywie o ochronie tymczasowej, która gwarantuje osobom objętym ochroną prawo do legalnego pobytu, pracy i szkoły we wszystkich państwach UE.

Mechanizm został uruchomiony wobec Ukraińców po rosyjskiej inwazji w 2022 r. Po przedłużeniu w zeszłym roku o kolejne 12 miesięcy unijna ochrona powinna wygasnąć w marcu 2027 r. KE już jednak pracuje nad jej przedłużeniem na taki sam okres. Z dokumentu, który widziała PAP, wynika, że rozważane są dwie opcje. Pierwsza przewiduje przedłużenie ochrony dla wszystkich Ukraińców tak, jak do tej pory. Druga propozycja ma zakładać „wykluczenie mężczyzn w wieku poborowym lub osób, które nie opuściły terytorium Ukrainy legalnie”.

Takie ograniczenie ochrony tymczasowej odpowiedziałoby na – jak to ujęto – „obawy wyrażane przez kilka państw członkowskich dotyczących zmieniającego się profilu przybyszów”, a także na potrzeby Ukrainy związane z odbudową i obroną kraju. W piśmie podkreślono, że nowe podejście do ochrony Ukraińców wiąże się jednak również z wyzwaniami: przestrzeganiem zasady niedyskryminowania, zwiększoną presją na krajowe systemy azylowe oraz ryzykiem rozbieżnych praktyk krajowych prowadzących do wtórnych przepływów.

Dyskusję na ten temat przeprowadzą ministrowie spraw wewnętrznych na posiedzeniu w Luksemburgu w czwartek. Polskę będzie na nim reprezentować wiceszef MSWiA Maciej Duszczyk. Źródła unijne podkreślały jednak, że żadna decyzja w czwartek nie zapadnie. KE chce bowiem na razie zorientować się w nastrojach wśród stolic UE, a dopiero potem wyjdzie z konkretnym projektem.

Brak oporu ze strony państw

Unijny dyplomata powiedział PAP, że generalnie wśród państw nie widać oporu, by wprowadzić takie ograniczenie w ochronie dla Ukraińców na kolejny rok, zwłaszcza że o mężczyzn w wieku poborowym przebywającym w UE upomina się sam Kijów. Według rozmówcy PAP wyzwaniem może być jednak weryfikacja Ukraińców oraz to, co państwa członkowskie będą miały zrobić z osobami, które nie otrzymają prawa do ochrony. – Są państwa, które o to pytają – zwrócił uwagę.

RMF FM we wtorek podało, że Polska opowiada się za wykluczeniem ukraińskich mężczyzn w wieku poborowym z systemu tymczasowej unijnej ochrony.

Nowe zasady w Polsce

Od marca w Polsce obowiązują nowe zasady ochrony dla obywateli Ukrainy – muszą oni w ciągu 30 dni od wjazdu do Polski złożyć wniosek o ukraiński PESEL; w przeciwnym wypadku mogą stracić prawo do ochrony. Osoby, które uzyskały PESEL bez okazania dokumentów, muszą je zaktualizować do końca sierpnia br. Przepisy te zostały wprowadzone w Polsce w ramach prac nad implementacją przedłużenia ochrony zapisanej w dyrektywie.

Obecnie z ochrony tymczasowej w UE korzysta 4,33 mln Ukraińców: 28,7 proc. w Niemczech, 22,3 proc. w Polsce i 9 proc. w Czechach. Na koniec marca 2026 r. stosunek liczby osób korzystających z ochrony czasowej z Ukrainy do liczby ludności był najwyższy w Czechach (34,8 na 1000 osób), następnie w Polsce (26,3), Słowacji (26,2) i na Cyprze (25,3).

Propozycja Komisji Europejskiej wpisuje się w szerszą debatę dotyczącą przyszłości unijnego systemu ochrony tymczasowej dla obywateli Ukrainy. Część państw członkowskich zwraca uwagę na konieczność dostosowania obowiązujących rozwiązań do zmieniającej się sytuacji wojennej oraz potrzeb związanych z odbudową i funkcjonowaniem ukraińskiego państwa. Jednocześnie organizacje zajmujące się prawami człowieka podkreślają, że wszelkie zmiany powinny być zgodne z zasadą równego traktowania i międzynarodowymi standardami ochrony uchodźców.

Ewentualne ograniczenie ochrony dla mężczyzn w wieku poborowym wymagałoby wypracowania wspólnego stanowiska państw UE oraz określenia szczegółowych procedur dotyczących osób, które utraciłyby prawo do korzystania z tego mechanizmu. Na obecnym etapie Komisja Europejska prowadzi konsultacje z państwami członkowskimi, a ostateczne decyzje w sprawie przyszłego kształtu ochrony tymczasowej mają zapaść po analizie zgłaszanych przez nie uwag i zastrzeżeń.