Arena-M po teście na polu walki. Rosjanie zmodernizują system ochrony

Geneza

Historia omawianego aktywnego systemu ochrony pojazdów zaczyna się w latach 1975–1977 XX wieku, kiedy to w ZSRR prowadzony był projekt badawczo-rozwojowy o kryptonimie Szatior (ros. Шатёр, pol. Namiot). Projekt ten dzielił się kolejno na projekty Szatior-1 i Szatior-2. Jeden z nich zastosowany miał być w eksperymentalnym czołgu podstawowym Obiekt 478M.

System Szatior składał się z sensorów radarowych, centralnej jednostki sterującej oraz zespołów efektorów wbudowanych w pancerz przedni wieży czołgu. Łącznie na wieży znajdowało się 20 wbudowanych efektorów w dwóch grupach po 10 sztuk. System ten nie zapewniał jeszcze pełnego zakresu ochrony w 360 stopniach wokół pojazdu.

System Szatior miał problemy z sensorami radarowymi, ale posłużył w latach 80. do rozpoczęcia kolejnego programu o kryptonimie Arena, który był daleko posuniętą ewolucją Szatiora. W systemie Arena zastosowano nową stację radaru Dopplera z kilkoma antenami ścianowymi, zintegrowanymi w jeden moduł ustawiony na maszcie zainstalowanym na wieży pojazdu.

Taka konfiguracja zapewniała radarowi widoczność w zakresie 360 stopni wokół pojazdu. Zmieniono także sposób instalacji efektorów, które teraz instalowane są w wyrzutniach zamocowanych do swego rodzaju kołnierza zainstalowanego na wieży. Dzięki temu liczba efektorów wzrosła do około 22-24 sztuk.

System w takiej konfiguracji w trakcie testów wielokrotnie udowodnił swoje działanie, co więcej po zakończeniu zimnej wojny w latach 90. i na początku XXI wieku, wielokrotnie państwa członkowskie NATO podejmowały się prób współpracy z Rosją w zakresie integracji systemu Arena na czołgach zachodnich. Próby te nigdy nie wyszły poza fazę koncepcyjną.

Nowa generacja - Arena-M

W XXI wieku opracowany został zmodernizowany wariant Arena-M. Wiązało się to ze zmianą architektury systemu poprzez instalację wyrzutni efektorów w dwóch modułach po prawej i lewej stronie wieży, każdy moduł mieścił do 6 efektorów, a więc łącznie dostępnych jest 12 efektorów. Również sensory zostały zmodyfikowane i zabudowane są w formie czterech modułów: dwa z przodu i dwa z tyłu wieży.

Taka modyfikacja systemu była podyktowana nieznanymi czynnikami, ale być może wynikała także z przeprojektowania efektorów, tak aby zintegrować je z czymś w rodzaju silników kierunkowych, które po wystrzeleniu efektora ustawiały go w odpowiedniej pozycji do przechwycenia nadlatującego zagrożenia za pomocą chmury odłamków powstałej w wyniku detonacji tego efektora.

Zapewne pewien udział w przeprojektowaniu systemu miał również wymóg zapewnienia zdolności do neutralizacji nowych zagrożeń atakujących z góry, takich jak przeciwpancerne pociski kierowane FGM-148 Javelin oraz Spike LR. I faktycznie dostępne nagrania z testów dowodzą, że cel ten udało się osiągnąć.

Zbliżoną konfigurację ma również opracowany na eksport wariant oznaczony jako Arena-E, ale nie ma pewności, czy dysponuje on tymi samymi charakterystykami umożliwiającymi neutralizację np. przeciwpancernych pocisków kierowanych atakujących z górnej półsfery, jak wcześniej wymieniony Javelin i Spike.

Nowe zagrożenie - Drony FPV

Nowym zagrożeniem, jakie pojawiło się na Ukrainie stały się drony FPV. Rosyjscy konstruktorzy postanowili odpowiedzieć i na to zagrożenie poprzez modyfikację, prawdopodobnie głównie oprogramowania oraz być może sensorów systemu Arena-M, tak aby był on w stanie neutralizować FPV przenoszące głowice kumulacyjne i atakujące słabiej opancerzone powierzchnie pojazdu.

Pierwszy test bojowy miał miejsce najprawdopodobniej w lipcu 2026 i wbrew ukraińskiej propagandzie, a także głosom różnych komentatorów, test ten można uznać za sukces. Systemy Arena-M były w stanie neutralizować atakujące drony. W jednym z wypadków mowa o 7 zneutralizowanych dronach. Pojawił się jednak pierwszy problem i wnioski.

Arena-M ma zdecydowanie zbyt mało efektorów. Jak informuje na swoim profilu na portalu Telegram, ukraiński historyk i ekspert od broni pancernej Andrei Tarasenko, Rosjanie najprawdopodobniej podjęli już działania zaradcze, mające na celu rozwiązanie tego problemu. Arena ma dostać więcej efektorów.

Zamiast 12, ostatecznie zainstalowanych ma być ich aż 36. Zgodnie z podanymi przez Tarasenkę informacjami najprawdopodobniej nowe rozwiązanie może zostać wdrożone w pierwszym kwartale roku 2027. Przy czym nie wiadomo, jak zostaną zainstalowane wyrzutnie efektorów przy takim zwiększeniu ich liczby.

Informacja ta pokazuje jednak, że nie należy lekceważyć Rosjan. Opracowują i testują nowe rozwiązania, także w warunkach bojowych oraz wyciągają wnioski i ulepszają swoje rozwiązania na poziomie ośrodków badawczo-rozwojowych oraz przemysłowym. Trzeba uczciwie przyznać, że rozwiązania opracowywane przez ich przemysł są całkiem przemyślane, w przeciwieństwie do różnego typu frontowych improwizacji wdrażanych przez obie walczące strony.

Podsumowanie

Aktywne systemy ochrony pojazdów cały czas podlegają rozwojowi i ewolucji, nie inaczej jest z systemem Arena, który okazał się najbardziej udanym i dojrzałym systemem opracowanym w ZSRR, a następnie w Federacji Rosyjskiej, obok systemu Zasłon, który dopracowywany był na Ukrainie, a następnie jego licencyjna wersja pod nazwą Akkor PULAT doczekała się dalszego rozwoju i produkcji seryjnej w Turcji.

I tak jak można było przewidzieć, o ile pierwszym etapem w momencie pojawienia się dronów FPV jako nowego zagrożenia, była modyfikacja sensorów oraz oprogramowania, tak aby były w stanie w sposób skuteczny i powtarzalny wykrywać, identyfikować i prowadzić do neutralizacji dronów FPV, o tyle drugim etapem jest modyfikacja efektorów, nie pod kątem ich skuteczności, bo ta jest niepodważalna, lecz przede wszystkim zwiększenia ich liczby, co może wiązać się z ich miniaturyzacją.

Kolejnym etapem będzie hybrydyzacja. W zasadzie prace te są prowadzone na świecie równolegle z etapem drugim. Systemy klasy Hard Kill, a więc rażące nadlatujące zagrożenie za pomocą kinetycznych efektorów, będą łączone z efektorami energetycznymi oraz systemami klasy Soft Kill. Wszystko to, aby w połączeniu z nowoczesnym opancerzeniem oraz rozwiązaniami konstrukcyjnymi zwiększającymi przeżywalność pojazdu, stworzyć wielowarstwową ochronę przed różnego typu środkami przeciwpancernymi.