Integracja systemu Starlink z infrastrukturą zarządzania kryzysowego w świetle ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej

Reagować i być gotowym – rola samorządów w czasie kryzysu

 Nowa ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej nakłada na samorządy szerokie obowiązki w zakresie przygotowania i reagowania na sytuacje kryzysowe. Wśród nich kluczowe miejsce zajmuje zapewnienie ciągłości działania i łączności. Tak między służbami, jak i pomiędzy administracją a mieszkańcami. Ustawa zakłada bowiem zasadę komplementarności i odporności infrastruktury – potrzebę posiadania alternatywnych, niezależnych od siebie kanałów łączności. 

To zadanie trudne, zwłaszcza w obliczu awarii infrastruktury energetycznej i telekomunikacyjnej. Oznacza to konieczność równoległego planowania nie tylko kanałów komunikacyjnych, ale także ich zabezpieczenia energetycznego poprzez agregaty, magazyny energii czy mobilne źródła zasilania.

Nowy filar łączności, czyli satelitarna redundancja

Coraz więcej gmin zaczyna przyglądać się rozwiązaniom, które jeszcze do niedawna wydawały się futurystyczne. Jednym z takich rozwiązań jest Starlink, system satelitarny stworzony przez SpaceX. Starlink jest oparty na sieci tysięcy nisko orbitujących satelitów. Dzięki temu zapewnia stabilny dostęp do Internetu w niemal każdym miejscu na Ziemi. Działa niezależnie od sieci naziemnych, co w kontekście zarządzania kryzysowego ma znaczenie fundamentalne. W tym sensie Starlink wpisuje się w ideę „bezpiecznej redundancji”, czyli nadmiarowości systemów, które gwarantują działanie nawet w warunkach awarii.

Starlink charakteryzuje się relatywnie niskie zapotrzebowanie na energię oraz możliwość szybkiego uruchomienia w warunkach terenowych. Dzięki temu mogą one funkcjonować nawet w scenariuszach długotrwałych przerw w dostawie prądu, stanowiąc realne wsparcie dla systemów zarządzania kryzysowego. Dotyczy to przede wszystkim miejsc, w których infrastruktura naziemna jest ograniczona, uszkodzona lub przeciążona.

Nowe ryzyka dla infrastruktury krytycznej

W dzisiejszych warunkach geopolitycznych awaria spowodowana czynnikami losowymi jest jednak, niestety, tylko jednym ze scenariuszy, który warto rozważyć, projektując infrastrukturę krytyczną. Coraz częściej mamy bowiem do czynienia z zagrożeniami o charakterze celowym – od cyberataków wymierzonych w operatorów infrastruktury telekomunikacyjnej, przez zakłócenia sygnału i próby destabilizacji sieci, aż po działania sabotażowe.

Doświadczenia ostatnich lat, w tym zdarzenia obserwowane na Ukrainie, pokazują, że infrastruktura naziemna może stać się bezpośrednim celem działań hybrydowych, prowadzących do czasowego lub lokalnego paraliżu łączności. Widzimy także przypadki tzw. fiber cut, czyli fizycznych uszkodzeń sieci światłowodowych – również w dużych aglomeracjach miejskich. Gdy tradycyjne kanały komunikacji zawodzą, antena Starlink może utrzymać łączność z centrum dowodzenia, przesłać obraz z drona, a nawet umożliwić kontakt mieszkańców z rodziną.

Praktyczne wykorzystanie łączności zapasowej

W praktyce oznacza to szereg możliwych modeli integracji istniejącej infrastruktury ze Starlinkiem. Jednym z nich jest montaż zestawu Starlink na dachach budynków użyteczności publicznej, przykładowo remizy Państwowej lub Ochotniczej Straży Pożarnej. Takie rozwiązanie pozwala utrzymać połączenie z Centrum Zarządzania Kryzysowego, prowadzić wideokonferencje, obsługiwać systemy PSP czy inne bazy danych. 

Może mieć też szerszy wymiar społeczny. W sytuacji kryzysowej, gdy prąd i zasięg komórkowy znikają, remiza może stać się punktem kontaktowym dla mieszkańców. Wystarczy uruchomić lokalne Wi-Fi i zgodnie z prostą zasadą: „Nie wiesz, co robić? Idź pod remizę OSP”, ludzie zyskają dostęp do strony z instrukcjami postępowania, a także możliwość wykonania połączenia internetowego do bliskich.

Starlink może także wzmacniać sieć radiową służb, zapewniając dodatkowe łącze pomiędzy stacjami bazowymi, gdy światłowód zostanie przerwany lub sieć LTE przeciążona. Podobnie w przypadku systemów syren alarmowych. Dodanie satelitarnego kanału transmisji sprawia, że komunikat ostrzegawczy dotrze do mieszkańców nawet przy awarii GSM, jak to miało miejsce podczas powodzi na Dolnym Śląsku. 

Jeszcze inny scenariusz to stacje dokujące dla dronów, które w czasie akcji ratowniczych przekazują obraz na żywo do centrów dowodzenia. Dzięki Starlink dane te mogą płynąć bez zakłóceń, nawet z odległych rejonów górskich czy zalanych terenów. Mobilne jednostki, przykładowo samochody zarządzania kryzysowego i pojazdy OSP, wyposażone w przenośny terminal satelitarny, będą mogły utrzymać łączność z systemami wewnętrznymi i centralnymi bazami danych bez względu na warunki terenowe. Bardzo częstym wdrożeniem w jednostkach samorządu terytorialnego są też zestawy przenośne dla osób decyzyjnych oraz kluczowych pracowników działających w terenie.

Sprawna koordynacja warunkiem skutecznego działania

Utrzymanie świadomości sytuacyjnej to warunek podejmowania odpowiedzialnych decyzji, od których często zależeć będzie zdrowie obywateli. W wielu sytuacjach występuje konieczność przesłania dokumentów, danych statystycznych, udostępnienia obrazu oraz wideokomunikacji. Kluczowe znaczenie ma koordynacja działań, tak wertykalna, jak i horyzontalna – od gmin, przez powiaty, po poziom wojewódzki – oraz pomiędzy administracją a służbami takimi jak Policja, Państwowa i Ochotnicza Straż Pożarna czy zespoły ratownictwa medycznego. Sprawna wymiana informacji i możliwość równoległej komunikacji między tymi podmiotami pozwala na synchronizację działań, ograniczenie ryzyka błędów decyzyjnych i szybsze reagowanie w sytuacjach, w których czas ma kluczowe znaczenie. 

Sama dostępność i zaawansowanie technologii nie są jednak wystarczające. Jeszcze istotniejszym elementem jest przygotowanie personelu do korzystania z dostępnych narzędzi. Nawet najbardziej zaawansowane rozwiązania technologiczne nie spełnią swojej roli, jeśli pozostaną niewykorzystane z powodu braku praktycznego doświadczenia. Regularne szkolenia, ćwiczenia oraz symulacje sytuacji kryzysowych pozwalają nie tylko oswoić się z obsługą systemów, ale także przetestować ich działanie w realistycznych warunkach. Kluczowe znaczenie ma opracowanie jasnych procedur uruchamiania i wykorzystania łączy zapasowych w sytuacjach kryzysowych. Brak takich wytycznych może prowadzić do opóźnień i chaosu informacyjnego w momencie, gdy liczy się szybka i zdecydowana reakcja.

Bezpieczeństwo zaczyna się od niezależności

Wszystkie te zastosowania mają wspólny mianownik, czyli niezależność od infrastruktury naziemnej. A ta niezależność, w świecie coraz bardziej podatnym na katastrofy naturalne i cyberataki, staje się synonimem bezpieczeństwa. Starlink nie zastąpi w całości krajowych systemów łączności, ale może być ich cichym sprzymierzeńcem. Samorząd, który zadba o taką warstwę bezpieczeństwa, zyska nie tylko techniczną odporność, lecz także społeczne zaufanie.

Podczas powodzi na Dolnym Śląsku firma VISIONCUBE S.A. wsparła lokalne służby w odbudowie łączności poprzez dostarczenie specjalistycznego sprzętu w zakresie łączności krytycznej na zalane tereny. Zdaniem Ariadny Leśniewskiej, dyrektor operacyjnej VISIONCUBE: ”W sytuacji kryzysowej mieszkańcy nie pytają o pasmo częstotliwości ani standard transmisji. Pytają tylko o jedno: czy ktoś nas słyszy. Dzięki Starlinkowi odpowiedź na to pytanie może brzmieć – tak, słyszymy. Współczesny świat dał nam bardzo wiele usprawnień opartych o łączność internetową. Stała się ona naszą rzeczywistością na tyle, że dopiero w sytuacji kryzysu orientujemy się, jak wiele czynności staje się niemożliwych, gdy łączność zostaje zerwana – od komunikacji, przez płatności kartą, po realizację recepty w aptece”. VISIONCUBE, którego misją jest budowanie bezpieczeństwa państwowego, dzieli się wieloletnim doświadczeniem w zakresie łączności krytycznej, organizując bezpłatne webinary i szkolenia z zakresu tworzenia centrów zarządzania kryzysowego, ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej w kontekście tworzenia rozwiązań zapewniających łączność krytyczną. Ariadna Leśniewska podkreśla, że:”Ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej daje urzędom realne narzędzia, by przygotować zarówno odpowiednie służby, jak i obywateli na takie przerwy w łączności, które w dzisiejszej rzeczywistości geopolitycznej oraz przy obecnych zmianach klimatycznych są jedynie kwestią czasu”.

Więcej informacji, materiały techniczne oraz szkolenia z zakresu łączności krytycznej i wdrażania rozwiązań zgodnych z ustawą: [email protected]

Artykuł sponsorowany przygotowany przez firmę VISIONCUBE