Siły zbrojne

Pociski przeciwpancerne Stugna-P dla armii Ukrainy. Pomogą odeprzeć rosyjskie czołgi?

Ukraińskie jednostki powietrznodesantowe mają otrzymać ppk Stugna-P, a także starsze systemy Fagot (na zdjęciu) i działa bezodrzutowe SPG-9. Fot. mil.gov.ua.
Ukraińskie jednostki powietrznodesantowe mają otrzymać ppk Stugna-P, a także starsze systemy Fagot (na zdjęciu) i działa bezodrzutowe SPG-9. Fot. mil.gov.ua.

System przeciwpancerny Stugna-P został przyjęty oficjalnie na uzbrojenie Sil Zbrojnych Ukrainy (SZU) w 2011 r. Decyzję podjął i podpisał w kwietniu 2011 r. ówczesny minister obrony Michaił Jeżel, ten sam, który reformy rosyjskiej armii wdrażane przez rosyjskiego ministra Serdiukowa uznawał za godne naśladowania w swoim resorcie.

Z późniejszego punktu widzenia znaczącym było, że nie określono wówczas ile egzemplarzy ppk zostanie zamówionych (wyrzutni oraz pocisków). Ograniczono się jedynie do podania ogólnej sumy przeznaczonej na modernizację uzbrojenia sił zbrojnych Ukrainy, co już wówczas było krytykowane jako kropla w morzu potrzeb (krytycy wskazywali, że na rzeczywistą modernizację przeznaczono wówczas zaledwie 7-8% budżetu MO). Wskazywano przy okazji, że zamiast przyjmowania do armii seryjnych partii nowego uzbrojenia zakupuje się symboliczne ilości; jak się wyraził jeden z członków parlamentarnego komitetu do spraw bezpieczeństwa narodowego z Partii Regionów zamawia się „pilotażowe egzemplarze”.

Podobnie było z systemem przeciwpancernym Stugna-P – zakupiono symboliczną partię pocisków kierowanych. Jaką dokładnie ilość - nie wiadomo. W efekcie ppk Stugna-P jeśli pojawiał się na poligonie, to tylko wówczas, gdy dochodziło do pokazowych ćwiczeń poligonowych wizytowanych przez czołowych decydentów, z prezydentem włącznie. Przykładowo 1 października 2013 r. na poligonie Akademii Wojsk Lądowych im. hetmana Piotra Sahajdacznego odbyły się strzelania pokazowe z ppk Stugna-P, które obserwował osobiście Wiktor Janukowycz. Warto nadmienić, że nie chodzi tu o zwykłe ćwiczenia pododdziałów zmechanizowanych i aeromobilnych, ale – jak to określono oficjalnie - „demonstracyjne taktyczne ćwiczenia”, a użycie ppk było wyłączone z samych manewrów.

Nasuwa się więc przypuszczenie, że dwa lata po oficjalnym przyjęciu do uzbrojenia ppk Stugna-P wciąż uznawana była za broń na tyle wyjątkową, że warto było ją przedstawiać samej głowie państwa. Być może niewielka ilość egzemplarzy znalazła się na wyposażeniu pododdziałów wybranych związków taktycznych, choć musiały być to egzemplarze dosłownie pojedyncze (kilka, kilkanaście sztuk?). Z drogich rakiet strzelano zapewne niewiele – równie symboliczne jest, że pokazowo odbyły się strzelania z jednego (sic!) czołgu T-64BM Bułat, który strzelał z kierowanych pocisków przeciwpancernych wystrzeliwanych z lufy typu Kombat. Ich użycie, tak jak ppk Stugna-P w trakcie ATO było minimalne, lub - co bardziej prawdopodobne - zerowe (nie chodzi wszak o samą broń, ale o całą logistykę, wyszkolenie obsługi, koncepcje jej użycia etc.).

Warto przypomnieć przy okazji ppk Kombat, że w 2008 r. czołgi gruzińskie nie użyły tej broni wcale. Był to swoisty paradoks – KB Łucz skonstruowało około tuzina nowoczesnych środków przeciwpancernych (w tym. m.in. ppk Skif, Barier, Szturm, Korsar), ale przeznaczone były one głównie na eksport, gdyż Siły zbrojne Ukrainy tylko werbalnie były w trakcie modernizacji, de facto nie wydzielano większych środków i nie kupowano nowego sprzętu czy wyposażenia w istotnych ilościach. Armia aż do tzw. operacji antyterrorystycznej (ATO) tkwiła mentalnie, strukturalnie i wyposażeniowo w okowach ery sowieckiej, z potencjałem militarnym zdegradowanym w niektórych związkach taktycznych w znacznym stopniu (brak środków chociażby na remonty sprzętu, czy na strzelania poligonowe, jednostki daleko skadrowane itd.).

Jeśli chodzi o obronę przeciwpancerną to jej podstawą są m.in. armaty MT-12 Rapira (część z radiolokatorem radzieckim Ruta), ppk Fagot oraz bezodrzutowe SPG-9. Do tego ppk (np. wspomniane Fagoty) były nierzadko używane nieefektywnie, można przypuszczać, że obsługi były słabo przeszkolone w obsłudze broni, a kadra w jej skutecznym użyciu taktycznym w konkretnych sytuacjach bojowych. Przykładowo już pod Słowiańskiem rozjechany został przez czołgi separatystów jeden z posterunków (błok-postów) – mimo, że spodziewano się ataku broni pancernej (miejscowi informowali o czołgach już na kilka godzin przed atakiem) nie wzmocniono obrony ppanc placówki, która została dosłownie rozjechana przez kilka czołgów. Jedyny ppk (niestety nie sprecyzowano jakiego typu) zdołał oddać 1 lub 2 strzały i został zniszczony.

PPK Stugna-P skonstruowany został w kijowskim KB Łucz i jest czysto ukraińską wersją ukraińsko-białoruskiego Skifa przeznaczonego na eksport. Od Skifa ppk Stugna-P różni się innym przyrządem śledzenia i naprowadzania – jest nim czysto ukraiński PN-I opracowany przez zakłady w Izjumie, podczas gdy Skif ma białoruską aparaturę oznaczaną jako PN-S (firma Peleng). Zasięg działania ppk Stugna-P to 100 do 4000 m. Teoretycznie system może atakować także śmigłowce w zawisie. Rakieta naprowadzana jest w wiązce laserowej, istnieje także możliwość kierowania kanałem telewizyjnym. System składa się z trójnogu, szyny do mocowania pojemnika z pociskiem, bloku kierowania (aparatura śledzenia celu i naprowadzania) oraz terminalu obsługi (laptopa). Sama rakieta to przeciwpancerna Stugna wystrzeliwana z lufy czołgu.

Doświadczenia ATO, zwłaszcza wydarzenia z lipca/sierpnia, gdy na polu walki pojawiły się znaczne ilości broni pancernej (zarówno separatystów jak i potem regularnych oddziałów rosyjskich) wskazały na konieczność wzmocnienia pododdziałów przeciwpancernych nowymi, skutecznymi środkami. Z początkiem sierpnia pojawiła się oficjalna informacja, że „w celu zwiększenia bojowej gotowości i bojowych możliwości” pododdziały ppanc jednostek powietrzno-desantowych i aeromobilnych otrzymają na wyposażenie nowoczesne uzbrojenie ppanc – ppk Stugna-P oraz... bezodrzutowe SPG-9 i wyrzutnie 9P135 Fagot. Zauważmy, że nadal mówi się o przezbrojeniu jednostek uważanych przed i po ATO za doborowe i nadal nie jest określona liczba zakupionych ppk.

11 września na specjalnej konferencji przedstawiciele ukraińskiego ministerstwa obrony poinformowali, że do końca roku Siły Zbrojne Ukrainy mają otrzymać „145 rodzajów nowej techniki wojskowej”. Wśród nowego sprzętu wymieniono samoloty, helikoptery, pojazdy opancerzone, broń strzelecką, noktowizory, termowizory, sprzęt łączności itd. Poinformowano przy okazji, że do pododdziałów SZU już dostarczono m.in. wyrzutnie i rakiety Stugna-P – tradycyjnie nie wspomniano o wielkości dostaw.

Historia ppk Stugna-P (i innych nowoczesnych typów ukraińskiego uzbrojenia), pokazuje jak bardzo różni się świat salonów wystawienniczych prezentujących potencjał naukowo-techniczny kraju, od rzeczywistego potencjału bojowego armii. Czasami wprowadzenie danego typu broni na uzbrojenie armii nie przekłada się na produkcję seryjną i kończy się jedynie na partiach próbnych lub zakupach symbolicznych, które później można przedstawić jako postępujący element modernizacji sił zbrojnych – między 2011, a 2014 wspominano o ppk Stugna-P właśnie w kontekście postępującej modernizacji Sił Zbrojnych Ukrainy.

Marcin Gawęda


Absolwent Instytutu Historii Uniwersytetu Jagiellońskiego. Publicysta wojskowy, pisze dla magazynów branżowych, autor serii książek wydanej przez WarBook.

Komentarze (11)

  1. magu

    Toż to jest dokładna kopia metod wdrażania nowych rozwiązań technologicznych w WP !?!? Na Ukrainie przynajmniej NIKT już nie ma wątpliwości, że za rozkład armii ukraińskiej odpowiadają setki agentów służb rosyjskich w strukturach państwa. W Polsce ciągle NIKT nie chce się na poważnie zając tym samym problemem ...

  2. rózia

    chyba jesteśmy o wiele bardziej spokrewnieni z Ukraińcami, niż nam się wydaje. Działanie ukraińskiego sektora obrony - produkcja kończy się na krótkiej serii - jest dokładnym opisem działania naszych "obronnych decydentów" , ich braku decyzji, zwlekania, kunktatorstwa i prawdopodobnej podatności na na argumenty i interesy innych. Moim zdaniem, ci ludzie nie mają predyspozycji ani wizji uzbrojenia: a co np. na drony? Rosjanie ostrzeliwują Ukraińców z dział, wg. wskazań dronów, drony napewno kontrolują też ruch ukraińskich czołgów i BWP. bazując na dronach.

  3. Nemezis88

    Nie rozumiem tych z was, którzy tak negatywnie komentują wszystkie pomysły dozbrajania się przez biedne armie. Każdy z was ma się za eksperta w dziedzinie uzbrojenia, a z wypowiedzi, które można tutaj przeczytać część z was po prostu jest mistrzami znajomości kart katalogowych różnego rodzaju broni! To po prostu żałosne... Czy któryś z was kiedykolwiek słyszał o taktyce wykorzystania konkretnej broni? O tym, że dowódca zna możliwości swoich ludzi i sprzętu oraz dąży do tego by zapewnić takie warunki starcia aby w pełni wykorzystać potencjał, którym dysponuje na polu walki? Nikt nie jest samobójcą i nie będzie porywał się z motyką na Słońce! Starcia nie wyglądają w ten sposób, że na otwartej przestrzeni stają wrogowie i ostrzeliwują się wzajemnie - kto ma większy zasięg ten wygrywa... takie coś to chyba tylko w grach komputerowych i wyobraźni gimnazjalistów jest możliwe. Z resztą każdy kto bacznie śledzi przebieg różnych konfliktów na naszym globie ten wie, że nowoczesność sprzętu nie przesądza o wygranej. Z drugiej strony nie chcę też by ktoś odczytał moją wypowiedź jako nakłanianie do kupowania bylejakości. Wszystko należy wyważyć i osiągnąć kompromis między możliwościami finansowymi a potrzebami. I koledzy... mniej wojny polsko-polskiej... każdy kto widzi jak łatwo nas polaków skłócić ze sobą ten może to wykorzystać przeciw nam.

  4. natowskibat

    Panie Marcinie.Tłumaczę.Ukraina była kolonią rosyjska pod zarządem Janukowycza.Wszelkie instytucje,sądy,armia,milicja.ministerstwa (w tym obrony i MSW),wywiad były i są obstawione przez ludzi Moskwy.Realizują oni politykę osłabiania państwowości ukraińskiej w celu łatwego podporządkowania kremlowi.Więc proszę nie robić sensacji i wielkiego zdziwienia bo to jest prawda dla każdego oczywista.Wystarczy tylko obserwacja tematu i wyciąganie wniosków.To nie było i nadal nie jest normalne państwo.W tej chwili w ichniejszym MONie robią porządek i wywalają na bruk rosyjskich agentów którzy robili dywersyjna robotę.Tamtejszy MON to było państwo w państwie sterowane z biurka kremlowskiego.To naprawdę nie jest takie trudne do stwierdzenia.Tylko trzeba nazywać rzeczy po imieniu. zdzich prawie jak w polsce pod panowanem nato????

  5. Roman

    Szczególnie "nowoczesne" są bezodrzutowe SPG-9 kal 73 mm! Konstrukcja chyba jeszcze z lat 60-tych XX w. Kompletnie przestarzała i jeśli jeszcze amunicja do niej (granaty PG-9) też ma kilkadziesiąt lat "leżakowania" w magazynach to jej skuteczność może być b. iluzoryczna p-ko współczesnym czołgom

    1. echo

      PG-15W

  6. Krzysztof Oleksij

    Tak jak na defiladzie w Warszawie, Kraby jechaly a ludzie eh i ach - ale nikt nie wiedzial ze mamy ich 8 i to pekajacy zlom. Propaganda robi swoje.

    1. ja

      jak to nikt nie wiedział? Nawet na defiladzie w tv mówili, że mamy 8 a zamówiono więcej. Tak jest w każdej armii. Nowinki to pojedyncze egzemplarze i potrzeba wielu lat zanim staną się powszechne. A wówczas przestają być nowinkami , wchodzą nowe pojedyncze nowinki koło się zamyka....

  7. zdzich

    Panie Marcinie.Tłumaczę.Ukraina była kolonią rosyjska pod zarządem Janukowycza.Wszelkie instytucje,sądy,armia,milicja.ministerstwa (w tym obrony i MSW),wywiad były i są obstawione przez ludzi Moskwy.Realizują oni politykę osłabiania państwowości ukraińskiej w celu łatwego podporządkowania kremlowi.Więc proszę nie robić sensacji i wielkiego zdziwienia bo to jest prawda dla każdego oczywista.Wystarczy tylko obserwacja tematu i wyciąganie wniosków.To nie było i nadal nie jest normalne państwo.W tej chwili w ichniejszym MONie robią porządek i wywalają na bruk rosyjskich agentów którzy robili dywersyjna robotę.Tamtejszy MON to było państwo w państwie sterowane z biurka kremlowskiego.To naprawdę nie jest takie trudne do stwierdzenia.Tylko trzeba nazywać rzeczy po imieniu.

  8. krissss

    To tak jak u nas 8 armato - haubic Krab :) Jeden Kryl jedna LOARA :) Taka tam modernizacja armii :)

    1. put-in

      loara okazala sie za droga, ja bym wolal dac ZSU-23-4 nowe zestawy grom/piorun niz budowac loary. w planach sa samobierzne 25mm dzialka ciągnione lub na ciężarówkach

    2. bsh

      Trzy Orkany, jeden Czarnecki, jeden Gawron...

    3. terwagant

      Podczas testów Loara zestrzeliwała nawet pociski artyleryjskie 150 mm. I to jeszcze nie wyposażona w docelową amunicję programowalną, której ostatecznie nie doczekała. Tylko te jej drogie podwozie... Współczesny zestaw BLENDA/HYDRA wydaje się bardziej racjonalny.

  9. gosc

    Podobno Ukraina dostala propozycje z Kanady na dostawe za darmo samolotow F-18. Co o tym myslicie? Ukraina odmowila ze wzgledu na duze koszty szkolenia i eksploatacji.

    1. Pytajnik???

      bardzo wątpię ale nawet jeśli to faktycznie dla Ukrainy która ani nie ma infrastruktury ani przeszkolonych pilotów na taki sprzęt f-18 były by za drogie

  10. Quas

    Czy pancerze polskich pojazdów dziurawią jak papier? Bardziej mnie ten aspekt interesuje.

    1. put-in

      quas jezeli dziurawia jak papier ruskie t-72BM/T-72B2 to napewno przestrzela nasze T-72M1 czy pt-91. niech wystrzela ze 2000 tych pociskow w ruskich najezcow bo im wiecej ruskie straca czolgów na ukrainie tym mniej będą nam zagrażać

  11. Poznaniak

    Ciekawy tekst. ☺