Zmarł Ratko Mladić. Dowódca Serbów bośniackich skazany za ludobójstwo

W ostatnich latach jego stan zdrowia był bardzo zły. Były generał wielokrotnie trafiał do szpitala, a jego rodzina i obrońcy zabiegali o możliwość leczenia w Serbii. W maju 2026 roku prawnicy Mladića informowali o poważnym pogorszeniu jego stanu zdrowia i domagali się humanitarnego zwolnienia. Wcześniej miał przejść kilka udarów. Ostatecznie pozostał w Hadze aż do śmierci. Informację jako pierwsza podała serbska telewizja publiczna RTS, a następnie potwierdził ją przedstawiciel ONZ.

Mladić urodził się w 1942 roku w Kalinoviku na terenie dzisiejszej Bośni i Hercegowiny. Służył w Jugosłowiańskiej Armii Ludowej (JNA), a wraz z rozpadem Jugosławii jego kariera wojskowa zaczęła być związana z serbskimi strukturami wojskowymi. 12 maja 1992 roku został mianowany dowódcą Głównego Sztabu Armii Republiki Serbskiej (VRS), czyli sił zbrojnych bośniackich Serbów. Na tym stanowisku pozostał do 1996 roku, choć po zakończeniu wojny jego faktyczna rola w strukturach wojskowych uległa zmianie.

Wojna w Bośni i Hercegowinie należała do najkrwawszych konfliktów, które nastąpiły po rozpadzie Jugosławii. Siły Serbów bośniackich prowadziły działania mające na celu przejęcie terytoriów zamieszkanych przez Serbów oraz usunięcie z nich ludności bośniackiej i chorwackiej. W toku konfliktu dochodziło do masowych zabójstw, deportacji, prześladowań i innych zbrodni.

Mladić stał się jednym z najważniejszych dowódców wojskowych tego konfliktu. Szczególne znaczenie miały działania jego sił wokół Sarajewa. Miasto przez lata znajdowało się pod ostrzałem i było celem kampanii snajperskiej oraz artyleryjskiej. Międzynarodowy trybunał uznał później, że działania te miały również służyć zastraszeniu ludności cywilnej.

Srebrenica – zbrodnia, która przesądziła o jego odpowiedzialności

Najbardziej znanym elementem działalności Mladića była jednak masakra w Srebrenicy. W lipcu 1995 roku siły Serbów bośniackich zajęły Srebrenicę, która znajdowała się wówczas w strefie uznanej przez ONZ za „bezpieczną”. W kolejnych dniach zamordowano ponad 8 tys. bośniackich muzułmanów, przede wszystkim mężczyzn i chłopców. Kobiety, dzieci i część osób starszych zostały przymusowo wysiedlone. Masakra została uznana przez międzynarodowe sądy za ludobójstwo.

Mladić był bezpośrednio związany z operacją. Jako dowódca Głównego Sztabu VRS należał do najwyższego szczebla dowództwa odpowiedzialnego za działania sił serbskich w Srebrenicy. Trybunał uznał, że uczestniczył w przedsięwzięciu przestępczym, którego celem było wyeliminowanie bośniackich muzułmanów ze Srebrenicy poprzez zabijanie mężczyzn i chłopców oraz przymusowe usunięcie pozostałej części ludności. Srebrenica stała się symbolem wojny w Bośni i jednym z najważniejszych przypadków ludobójstwa w Europie po II wojnie światowej.

Zbrodnie, za które skazano Mladića, nie ograniczały się jednak do Srebrenicy. Międzynarodowy Trybunał Karny dla byłej Jugosławii uznał go za odpowiedzialnego m.in. za prześladowania, eksterminację, zabójstwa i deportacje ludności w różnych częściach Bośni i Hercegowiny. Został również uznany za winnego zabójstw, terroru i bezprawnych ataków na ludność cywilną Sarajewa. Kolejnym elementem wyroku było branie personelu ONZ jako zakładników w 1995 roku. Żołnierze sił serbskich zatrzymywali personel ONZ w odpowiedzi na działania NATO przeciwko bośniackim Serbom. Według ustaleń sądu celem było wykorzystanie zakładników do powstrzymania kolejnych nalotów NATO.

Ponad 15 lat ucieczki

Międzynarodowy Trybunał Karny dla byłej Jugosławii wydał nakaz aresztowania Mladića już w 1995 roku. Przez wiele lat pozostawał jednak poza zasięgiem wymiaru sprawiedliwości. Był jednym z najbardziej poszukiwanych oskarżonych związanych z wojnami w byłej Jugosławii. Dopiero 26 maja 2011 roku został zatrzymany w miejscowości Lazarevo w Serbii. Kilka dni później przekazano go do Hagi. W więzieniu spędził następnie resztę życia. Jego zatrzymanie było jednym z najważniejszych sukcesów międzynarodowego wymiaru sprawiedliwości w sprawach dotyczących wojny w byłej Jugosławii. Przez lata Mladić pozostawał symbolem nieskuteczności wysiłków zmierzających do jego schwytania.

Proces przed Trybunałem w Hadze trwał ponad cztery lata. 22 listopada 2017 roku sędziowie uznali Mladića za winnego ludobójstwa, zbrodni przeciwko ludzkości oraz naruszeń praw i zwyczajów wojennych. Został skazany na dożywotnie pozbawienie wolności. Co istotne, wyrok nie uznał go za winnego wszystkich zarzutów dotyczących ludobójstwa. Został uniewinniony od zarzutu ludobójstwa odnoszącego się do części zbrodni popełnionych w 1992 roku w kilku gminach Bośni. Jednocześnie sąd uznał jego odpowiedzialność za ludobójstwo w Srebrenicy oraz szereg innych zbrodni. W 2021 roku Izba Apelacyjna Mechanizmu Rezydualnego dla Międzynarodowych Trybunałów Karnych utrzymała wyrok w mocy. Potwierdzono zarówno jego winę za ludobójstwo, zbrodnie przeciwko ludzkości i zbrodnie wojenne, jak i karę dożywotniego więzienia.

Mladić ostatnie 15 lat życia spędził w areszcie ONZ w Hadze. W 2026 roku jego stan zdrowia wyraźnie się pogorszył. Rodzina chciała, aby mógł być leczony w Serbii, jednak władze sądowe nie zgodziły się na jego przeniesienie.