Szwedzka bomba atomowa i myśliwce pod skałami

Współczesny Göteborg to dynamiczne miasto i port położony nad Morzem Północnym, zbudowany na podstawie planów holenderskich architektów, pracujących na zlecenie króla Gustawa II Adolfa. Budowę miasta i portu rozpoczęto, aby uniezależnić szwedzki handel od ceł pobieranych przez Duńczyków kontrolujących w XVII wieku cieśniny i żeglugę z Bałtyku w kierunku Morza Północnego i Atlantyku oraz Skanię (aktualnie południowy region Szwecji). Port umożliwił nawiązanie relacji handlowych i wpłynął na dynamiczny rozwój gospodarczy. W XIX wieku Göteborg przekształcił się w miasto przemysłowe, w którym dziś swoje siedziby mają m.in. koncerny Volvo AB i SKF.  

Marynarka i flota

Historia miasta od samego początku związana jest z żeglugą morską i marynarką wojenną. Odwiedzający Göteborg miłośnicy historii i wojskowości w planach zwiedzania ująć powinni muzea morskie - [Maritime Museum and Aquarium] oraz Maritiman. Muzeum Maritiman powstało w 1987 roku i niezmiennie przyciąga miłośników historii szwedzkiej marynarki wojennej i żeglugi morskiej. Składa się z dwóch obiektów – grupy okrętów cumujących przy nabrzeżu rzeki Göta älv oraz muzeum żeglugi i akwarium. Unikatowy kompleks muzealny złożony jest z kilkunastu okrętów i jednostek pływających, z których najstarsza pochodzi z początku XX wieku.

Myślą przewodnią założycieli tej placówki było stworzenie miejsca, w którym zwiedzający mogą poczuć się jak członkowie załóg okrętów wojennych i statków handlowych. A atrakcji tu nie brakuje. Zwiedzający mają okazję zapoznać się m.in. z warunkami służby na okrętach będących niegdyś dumą szwedzkiej marynarki wojennej (Svenska marinen) – zbudowanym w latach 50. XX wieku niszczycielu Småland, okrętzie podwodnym Nordkaparen oraz statku towarowym HSwMS Sölve. Koszt biletu normalnego to około 175 koron, czyli około 70 złotych. Nie jest to wysoka cena, zważywszy na interaktywny charakter wystawy i możliwość bliskiego poznania warunków służby i życia na morzu – poprzez wejście na pokład okrętów.

Kolejne muzeum poświęcone jest żegludze morskiej (pasażerskiej i handlowej). Warto zapoznać się ze zgromadzonymi w nim eksponatami i historią szwedzkiej żeglugi morskiej i oceanicznej, w tym planami kolonialnymi. Bilet do muzeum i akwarium kosztuje 150 koron, czyli około 60 zł.

Zwiedzając Göteborg, warto rozważyć zakup biletów komunikacji miejskiej, np. 24- lub 72-godzinnych, w cenie od 120 do 230 koron. Komunikacją miejską (metro, tramwaj i autobus) dojedziemy szybko i sprawnie do większości interesujących obiektów muzealnych oraz przepłyniemy na okoliczne wyspy. Muzea morskie otwarte są od wtorku do niedzieli (wtorek – czwartek w godz. 10:00 – 18:00 i piątek – niedziela w godz. 10:00 – 17:00).

Aeroseum i tajemnice zimnej wojny

Niezwykle interesującym miejscem, które koniecznie należy odwiedzić, jest Aeroseum. Obiekt zbudowany został w latach pięćdziesiątych XX wieku w szczytowym okresie zimnej wojny. Jest to wyjątkowe miejsce – znajdujący się 30 metrów pod ziemią potężny schron o powierzchni ponad 100 tys. metrów kwadratowych pozwalający na realizację operacji lotniczych i ukrycie samolotów przed atakiem ze strony sił zbrojnych ZSRR i Układu Warszawskiego. W okresie zimnej wojny był to jeden z najbardziej tajnych obiektów obronnych na terenie Szwecji. Informacje o jego istnieniu dotarły jednak do Sowietów za sprawą szpiega, którym był jeden z pracowników zatrudnionych przy budowie tego kompleksu.

Zwiedzając Aeroseum, mamy możliwość podziwiania szwedzkich myśliwców Draken i Viggen, śmigłowców i samolotów transportowych oraz awionetek. Możemy także poznać bliżej wyposażenie i rozwiązania techniczne zastosowane podczas budowy tego wyjątkowego obiektu.

Aeroseum położone jest około 11 kilometrów od centrum miasta. Korzystając z komunikacji miejskiej, wybrać należy autobus linii 35, który kursuje dwa razy na godzinę w dni robocze i raz na godzinę w weekendy. Dojazd zajmuje około 45 minut, a autobus zatrzymuje się około 400 metrów od bramy wjazdowej.

Jeśli zwiedzającym dopisze szczęście, jest szansa na rozmowę z polskimi pracownikami Aeroseum, a nawet na indywidualne oprowadzenie po obiekcie i przybliżenie jego tajemnic, z czego autor skrupulatnie skorzystał (pozdrowienia dla pana Krzysztofa). A jest co oglądać, ponieważ poza kolekcją samolotów i śmigłowców na wystawie zgromadzono także eksponaty z czasów zimnej wojny oraz działań ratowniczych, misji zagranicznych i konfliktów zbrojnych. Obiekt tętni życiem i jest często odwiedzany przez delegacje zagraniczne oraz dzieci i młodzież.

Warto zwrócić uwagę na wątek związany z pracami nad szwedzką bombą atomową i samolotami zdolnymi do jej przenoszenia (np. Saab 36). Finalnie w latach 60. XX wieku Szwecja, po zarzuceniu programu nuklearnego, stała się zwolennikiem nieproliferacji broni jądrowej oraz rozbrojenia i w 1968 roku podpisała układ o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej oraz o rozbrojeniu i redukcji arsenałów jądrowych. Obecnie szwedzkie władze, w obliczu zagrożenia ze Wschodu i po przystąpieniu do NATO, w debacie publicznej dopuszczają możliwość rozmieszczenia na swoim terytorium broni jądrowej w ramach sojuszniczego programu odstraszania.

Aeroseum, co ciekawe, nie jest oficjalnym muzeum państwowym, lecz obiektem prowadzonym przez organizację pozarządową, która środki na jego utrzymanie pozyskuje ze sprzedaży biletów, darowizn oraz wpływów ze sprzedaży pamiątek i innej aktywności.

Fortyfikacje i nowoczesność

Wśród zabytków obronnych Göteborga szczególne miejsce zajmują wieże obronne – Skansen Kronan, Skansen Lejonet oraz twierdza Nya Älvsborg.

Skansen Kronan to zbudowana w latach 1687 – 1698 redutowa wieża obronna, która miała strzec miasta przed atakami Duńczyków. Z wieży i wzgórza rozpościera się niesamowita panorama miasta. Znajduje się tu także muzeum wojskowe. 

Druga z XVII-wiecznych wież obronnych – Skansen Lejonet położona jest na wzgórzu Gullberget (mniej dostępna niż Skansen Kronan). Z kolei twierdza Nya Älvsborg położona jest u ujścia rzeki Göta älv i pełniła funkcję kluczowej fortecy morskiej.

Miasto to także liczne nowoczesne muzea i obiekty rekreacyjne, a ponieważ swoją siedzibę ma w nim koncern samochodowy Volvo, to niewątpliwie warto skorzystać z interaktywnej wystawy przybliżającej historię motoryzacji i sportów samochodowych, symulatorów oraz odszukać pojazdy wykorzystywane przez służby mundurowe, straż pożarną i służby ratownicze oraz pojazdy wojskowe startujące i zdobywające laury w rajdach samochodowych. Wizyta w World of Volvo to niewątpliwie atrakcyjna opcja dla fanów motoryzacji i transportu. Obiekt położony jest niedaleko centrum miasta, a bilet kosztuje 220 koron, czyli około 86 złotych.

Rekomendacje i podsumowanie

Odwiedzając Szwecję, poza Sztokholmem i Karlskorną warto zaplanować kilkudniowy wypad do Göteborga. Miłośnicy lotnictwa, marynarki wojennej i żeglugi znajdą tu szereg atrakcji w Aeroseum oraz muzeach morskich. Zgromadzone eksponaty są unikatowe, a na zwiedzanie każdego z muzeów warto zarezerwować sobie około 2 – 3 godziny. Dostępne tu samoloty, śmigłowce i okręty oraz wystawy są naprawdę wyjątkowe. Unikatowe wrażenia z wizyty w tajnym onegdaj schronie lotniczym i wyjątkowa atmosfera tego miejsca na długo pozostają w pamięci zwiedzających.