Samorząd na pierwszej linii frontu

11 maja w Muzeum Wojska Polskiego na terenie Cytadeli Warszawskiej odbyła się, zorganizowana przez Fundację Veolia Polska, Konferencja Ekspercka Programu „Bezpieczne Samorządy”. Celem tego wydarzenia, który założyli sobie organizatorzy, było wzmocnienie kompetencji jednostek samorządu terytorialnego poprzez rozwijanie podejścia do bezpieczeństwa jako systemowej odporności miast i gmin na współczesne zagrożenia – w szczególności infrastrukturalne, energetyczne, cyfrowe, środowiskowe oraz społeczne. Miało ono również dostarczyć uczestnikom praktyczną wiedzę i narzędzia umożliwiające realne wdrażanie koncepcji odporności na poziomie lokalnym. Wydarzenie to zgromadziło licznych przedstawicieli administracji publicznej, samorządów, ekspertów oraz partnerów.

Samorząd na pierwszej linii ognia

Jak podkreślali organizatorzy, bezpieczeństwo dziś to nie tylko silna armia. Obecnie bezpieczeństwo zależy także od systemów energetycznych, wodociągów, komunikacji, a przede wszystkim od gotowości do reagowania na kryzys.

Wagę tych lokalnych „zdolności” reagowania na kryzysy, odporności oraz budowania świadomości obywateli podkreślił w swoim liście skierowanym do uczestników konferencji wicepremier i minister obrony narodowej Władysław Kosiniak-Kamysz.

Na poziomie lokalnym kształtuje się realna zdolność reagowania na kryzysy oraz wzmacniania stabilności społecznej i infrastrukturalnej.
Władysław Kosiniak-Kamysz, wicepremier, minister obrony

Minister obrony wskazał również na szczególne znaczenie działań w obszarach infrastruktury i energetyki, które stanowią fundament odpornego państwa.

Otwierając konferencję, prezes zarządu Fundacji Veolia Polska Mateusz Piotrowski zadał istotne pytanie: „Czy jesteśmy gotowi na kryzys?”. W odpowiedzi przytoczył wyniki przeprowadzonego przez Fundację badania, z którego wynika, że 95% samorządów (w ich ocenie) nie jest gotowych na kryzys, a 50% z nich nie ma planów zarządzania kryzysowego. Z kolei 65% uważa cyberataki za największe zagrożenie, podczas gdy 70% obawia się przerw w dostawach energii oraz wyzwań związanych ze zmianami klimatu. Warto dodać, że 68% ankietowanych przedstawicieli samorządów wskazało na brak szkoleń w zakresie zarządzania kryzysowego oraz ćwiczeń.

Jak zauważył prezes Piotrowski, samorządy mają coraz więcej obowiązków i narzędzi (choć te nie zawsze są wystarczające) do ich realizacji, ale brakuje wiedzy oraz przestrzeni do wspólnego przygotowania się na kryzys. Stąd inicjatywa Fundacji Veolia Polska w postaci programu „Bezpieczne Samorządy”, który ma stać się nie tylko platformą dyskusji i wymiany wiedzy, ale ma również łączyć przedstawicieli rządu, samorządów, operatorów infrastruktury krytycznej, przedsiębiorców oraz organizacji pozarządowych (NGO), dostarczając im aktualnej wiedzy oraz szkoleń, które odpowiadają na problemy samorządów.

Państwo jest tak bezpieczne, jak silne są samorządy
Mateusz Piotrowski, prezes zarządu Fundacji Veolia Polska

Wojewoda mazowiecki w swoim wystąpieniu nawiązał do Ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej, która obowiązuje od 1 stycznia 2025 roku. Jak zauważył, wprowadzenie w życie tych przepisów pomogło zarówno w aktualizowaniu planów zarządzania kryzysowego, jak i wzroście świadomości na poziomie powiatowym. Jednak jak podkreślił wojewoda Frankowski, rząd sam systemu ochrony ludności i obrony cywilnej nie zbuduje, stąd 90% środków za pośrednictwem wojewodów trafia do samorządów.

Wśród priorytetów do realizacji wymienił m.in. adaptację miejsc tymczasowego schronienia, budowę schronów, magazynowanie wody i energii oraz działania edukacyjno-informacyjne.

Z kolei prezes zarządu Grupy Veolia w Polsce, Luiz Hanania zwrócił uwagę, że współczesna linia bezpieczeństwa przebiega dziś przez miasta i gminy, a bezpieczeństwo to nie tylko infrastruktura, to również współpraca.

Louiz Hanania podkreślił również, że konferencja to tylko początek projektu „Bezpieczne Samorządy”, który w zamyśle pomysłodawców ma być elementem budowania odporności samorządów, nie tylko poprzez rozpowszechnianie wiedzy, ale także poprzez tworzenie przestrzeni do dialogu i współpracy pomiędzy wszystkimi zainteresowanymi uczestnikami systemu bezpieczeństwa państwa.

Sama technologia nie wystarczy, prawdziwe bezpieczeństwo buduje się tam, gdzie ludzie umieją rozmawiać, współdziałać i współpracować.
Louiz Hanania, prezes zarządu Grupy Veolia

Generał Pacek w swoim wystąpieniu zauważył, że nie będzie bezpiecznej Polski bez mocnych gmin, powiatów i województw. Dowodem na to ma być Ukraina, która swoje przetrwanie po pełnoskalowym ataku Rosji zawdzięcza w dużym stopniu oddolnej odporności.

Rola RARS w pierwszych dniach kryzysu

Rolę Rządowej Agencji Rezerw Strategicznych w ustawie o obronie cywilnej i ochronie ludności przedstawił w specjalnym wystąpieniu zastępca prezesa RARS Andrzej Hawryluk. Przypomniał on, że ustawa (art. 33 ust. 1 i 3) wskazuje Agencję jako podmiot ochrony ludności, co obliguje ją m.in. do tworzenia i utrzymania zasobów niezbędnych do udzielenia pomocy doraźnej i humanitarnej w podległych rejonach na okres co najmniej 3 dni.

Prezes Hawryluk przedstawił w swojej prezentacji, zarówno typy rezerw strategicznych (trzy) utrzymywanych przez RARS, jak i lokalizacje 13 magazynów Agencji (w tym dwóch hurtowni farmaceutycznych).

Odnosząc się do wymogu tworzenia i utrzymania „zasobów ochrony ludności” na trzy dni, zwrócił uwagę, że jest on bardzo złożony i wymagający, szczególnie w odniesieniu do zapasów żywności, które ulegają degradacji. Stąd RARS poszukuje chętnych do współpracy przedsiębiorców (np. hurtowni spożywczych), którzy na podstawie umowy przechowywaliby rezerwę w swoim magazynie (rotując produkty zgodnie z ich terminami przydatności) i uwalniali ją na żądanie Agencji.

Prezes Hawryluk podkreślił także, że RARS udostępnia swoje zapasy na wniosek wojewodów oraz innych instytucji rządowych.

Odpowiedzialność to współpraca

Pierwsza sesja plenarna Konferencji „Bezpieczne Samorządy” poświęcona była współpracy międzysektorowej w sytuacjach kryzysowych. Udział w niej wzięli: Hanna Zdanowska, prezydent Łodzi; gen. w st. spocz. dr Mieczysław Bieniek, ekspert ds. bezpieczeństwa; Zbigniew Muszyński, dyrektor Rządowego Centrum Bezpieczeństwa oraz dr hab. prof. Krzysztof Zamasz, wiceprezes zarządu Grupy Veolia w Polsce.

Jak na wstępie zauważył Mateusz Piotrowski, samorządy zgodnie z Ustawą o OL i OC to organy ochrony ludności. Stanowią one jednak tylko element większego systemu, którego sprawność zależy od współpracy pomiędzy wszystkimi uczestnikami.

Kwestie współpracy i współodpowiedzialności poruszyła w swojej wypowiedzi także Hanna Zdanowska, zauważając, że „gdy zdarza się sytuacja kryzysowa, potrzebna jest współpraca. Wtedy wszyscy jesteśmy na pierwszej linii frontu”. Aby ta współpraca była możliwa, konieczne jest zbudowanie współodpowiedzialności. Tego nie da się z kolei osiągnąć bez komunikacji i chęci „pomocniczości”, niesienia pomocy i znajdowania rozwiązań w sytuacjach kryzysowych.

Według prezydent Łodzi równie istotne jest wzajemne testowanie się w czasach pokoju, żeby umieć to, co zostało „zapisane na papierze” wdrożyć w realiach kryzysu.

Hanna Zdanowska zwróciła również uwagę na kwestie środków finansowych, które otrzymują samorządy na realizację zadań z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej: „potrzeba nam większych środków, bo musimy zatrudnić kolejnych pracowników”. Również istotne jest zapewnienie wieloletnich budżetów, szczególnie w kontekście realizacji inwestycji dotyczących budowy schronów czy miejsc schronienia, które to projekty realizowane są na przestrzeni kilku lat.

Potrzebujemy wieloletnich środków, które moglibyśmy inwestować.
Hanna Zdanowska, prezydent Łodzi

Do kwestii środków, które samorządy otrzymują na realizację zadań z zakresu bezpieczeństwa, odniósł się również dr Krzysztof Zamasz, mówiąc: „Na pewno środki dla samorządów są za małe. Muszą być pieniądze na specjalistów”. Kwestie niedostatecznego finansowania samorządów względem nakładanych na nie obowiązków w zakresie szeroko rozumianego bezpieczeństwa powracały zresztą we wszystkich dyskusjach w trakcie konferencji.

W swoich wypowiedziach Krzysztof Zamasz podkreślał także doświadczenie Grupy Veolia w zarządzaniu infrastrukturą (Grupa jest obecna w 58 krajach), podając przykłady Warszawy, Łodzi, Poznania, gdzie w sumie jest 1,4 mln odbiorców ciepła od Veolii. W sumie na terenie Polski firma jest obecna w 100 miastach, stąd wg dr. Zamasza bardzo dobrze rozumie miasto. Jest też „bardzo dobrym partnerem do współpracy”, ale również sama potrzebuje takich partnerów.

Przedstawiciel Grupy przypomniał również, że Veolia doświadczyła już kryzysu wojennego, gdy została pozbawiona zakontraktowanych dostaw węgla (po rosyjskim ataku na Ukrainę w lutym 2022 r.), które zostały wtedy przekierowane do państwowych elektrowni, a firma musiała sobie sama poradzić.

Powinniśmy dzielić się doświadczeniem, ustalać wspólne zasady działania.
dr hab. prof. AWSB Krzysztof Zamasz, wiceprezes zarządu Grupy Veolia w Polsce

Krzysztof Zamasz podkreślił także wagę komunikacji, gdyż „bez komunikacji nie jesteśmy w stanie współpracować”. Zwrócił uwagę również na znaczenie nowych technologii, w tym sztucznej inteligencji w zarządzaniu infrastrukturą i alarmowaniu. Podkreślił także kwestie edukacji, która powinna zaczynać się już na etapie szkół podstawowych i ponadpodstawowych: „musimy dobre nawyki wspólnie wyćwiczyć”.

Odniósł się również do kwestii transformacji energetycznej z perspektywy budowy odporności państwa, która powinna iść w stronę decentralizacji energetyki.

Dyrektor RCB Zbigniew Muszyński odniósł się do nowelizacji Ustawy o zarządzaniu kryzysowym, wskazując na kierunki zmian, które dotyczą m.in. podziału planów zarządzania kryzysowego na dwie części. Odniósł się również do Krajowej Oceny Ryzyka zaznaczając, że dokument ten będzie jawny, co ma umożliwić m.in. gminom skorzystanie z dokumentu opracowanego na poziomie rządowym.

Dostrzegamy problemy kadrowe, szczególnie w gminach, jeśli chodzi o zarządzanie kryzysowe.
Zbigniew Muszyński, dyrektor Rządowego Centrum Bezpieczeństwa

Dyrektor RCB zwrócił również uwagę, że pomiędzy czasem pokoju a czasem wojny jest również wojna hybrydowa, której obecnie doświadczamy, szczególnie w sferze cyber. Jednak w jego ocenie dostępnych jest mnóstwo działań zapobiegawczych. Podkreślił także wagę budowania świadomości w społeczeństwie: „Świadomość jest istotna, aby ludzie wiedzieli, co mają robić na wypadek kryzysu”.

W kwestii finansowania, a szczególnie jego długości, dyrektor Muszyński wskazał, że program ochrony ludności i obrony cywilnej jest obecnie dwuletni, ale kolejny będzie siedmioletni. Jest to też duże wyzwanie dla resortu spraw wewnętrznych i administracji (MSWiA), bo jak zauważył szef RCB: „nie było od wielu lat takiego programu”. Podkreślił również, że w półtora roku nie da się zbudować wszystkiego, choćby systemu schronów, który w innych państwach był budowany przez dziesiątki lat. Potrzeba czasu, aby stworzyć system ochrony ludności i obrony cywilnej, ale pierwsze efekty już widać, choćby na przykładzie ćwiczeń Kaskada 2026, których scenariusz został zatwierdzony przez Radę Ministrów.

Również gen. Bieniek odniósł się do kwestii finansowania, wskazując, że samorządy „nic nie zrobią, jak nie będą miały zapewnionego finansowania”. Stąd podział środków (0,3% PKB) przeznaczonych na ochronę ludności i obronę cywilną powinien być systemowy.

Ochrona infrastruktury krytycznej to jest coś, co pozwala funkcjonować społeczeństwu.
gen. w st. spocz. dr Mieczysław Bieniek, ekspert ds. bezpieczeństwa

Pytany o udział wojska w sytuacjach kryzysowych, gen. Bieniek wskazał, że „są pewne rzeczy, które wychodzą poza możliwości cywilnej administracji, wtedy wojsko wspiera”. W tym kontekście podkreślił także wagę procedur oraz systemów kierowania/dowodzenia (C4), które muszą być interoperacyjne, „muszą być tak samo rozumiane przez wojsko, służby, samorząd i zarządców infrastruktury”.

Według gen. Bieńka również istotna jest komunikacja i jednolita narracja dotycząca tego, co się dzieje w sytuacji kryzysowej. Stąd też w kryzysie potrzeba liderów oraz ” odpowiedzialnych ludzi, którzy wskażą np. gdzie iść do miejsca ukrycia”.

W kontekście budowania odporności gen. Bieniek podkreślił znaczenie rozproszenia danych, przeniesienia ich do chmury.

Gołdap, czyli bezpieczeństwo przy granicy z Rosją

W drugim wystąpieniu specjalnym konferencji burmistrz Gołdapi Konrad Kazaniecki przedstawił zarówno wyzwania, z jakimi mierzą się władze miasta i przygranicznego powiatu, a także realizowane przez samorząd działania w zakresie zarządzania kryzysowego, ochrony ludności i obrony cywilnej, a także edukacji i budowania świadomości lokalnej społeczności.

Burmistrz leżącego zaledwie 3 km od granicy z Rosją (obwód królewiecki) miasta wskazał na kilka istotnych wyzwań, przed jakimi stają samorządy w odległych od dużych ośrodków miejskich regionach. Jednym z nich jest brak ludzi, specjalistów w zakresie zarządzania kryzysowego czy ochrony ludności, a bez kadr nie da się zbudować funkcjonującego systemu. Stąd szczególnie przygraniczne samorządy potrzebują specjalnego wsparcia.

Burmistrz Kazaniecki zwrócił również uwagę na fakt, iż budowa obrony cywilnej na poziomie samorządu to wyzwanie na kilka kadencji. A to wymaga m.in. stabilnego finansowania i ciągłości decyzyjnej.

Do największych zagrożeń i ryzyka włodarz Gołdapi zaliczył blackout, którego wystąpienia ma obawiać się ponad 70% samorządów. A „zapewnienie ciągłości zasilania to fundament cyberbezpieczeństwa. Bez prądu nawet najlepsze systemy ochrony danych stają się bezużyteczne.” Stąd inwestycje w awaryjne systemy zasilania, jak agregaty prądotwórcze”.

Burmistrz Gołdapi zwrócił również uwagę, że działania edukacyjne w zakresie ochrony ludności i obrony powinny być realizowane przez specjalistów, poprzez sprawdzone podmioty, a samorządy często nie posiadają w tym zakresie sił, środków oraz wiedzy.

Istotną kwestią poruszoną przez burmistrza Kazanieckiego była dezinformacja, będąca jednym z kluczowych wyzwań dla lokalnych władz, szczególnie przygranicznych ośrodków. Stąd samorząd musi być wiarygodnym źródłem informacji, przeciwdziałać plotkom i budować przekaz oparty na faktach. Jak podsumował w swojej prezentacji: „Miasta przygraniczne nie są problemem do opisania – są zasobem do wzmacniania. Największym zagrożeniem nie jest bliskość granicy, ale nieodpowiedzialny przekaz, który podważa zaufanie i stabilność”.

Bezpieczeństwo energetyczne

Kwestiom bezpieczeństwa energetycznego poświęcony został panel dyskusyjny pt. „Bezpieczeństwo energetyczne zaczyna się lokalnie. Jak samorządy i partnerzy infrastrukturalni budują odporność miast?”, w którym udział wzięli: Magdalena Bezulska, prezes zarządu Veolia term; gen. dyw. w st. spocz. prof. Bogusław Pacek; Marcin Dmowski, burmistrz Świdnika; Stefan Ochman, burmistrz Szczytna. Moderatorem był Paweł Gniadek, członek zarządu Veolia term.

Według gen. Packa: „Energetyka jest pierwszym bohaterem trwających wojen”, czego przykładem mogą być rosyjskie ataki na ukraińską infrastrukturę energetyczną, które nie tylko mają zakłócać funkcjonowanie państwa, przemysłu, ale też oddziaływać negatywnie na morale społeczeństwa. Dyrektor MWP odniósł się również do kwestii współpracy biznesu z samorządami w obszarze bezpieczeństwa. Jak stwierdził: „polski biznes w kwestii bezpieczeństwa się budzi”, a samorząd szuka pomocy m.in. właśnie w biznesie.

Jak podkreślił gen. Pacek „jednym z największych osiągnięć Polski jest samorząd”, zwracając jednocześnie uwagę, że „państwo w zbyt małym stopniu finansuje samorządy, którym doszły zadania z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej”.

Z kolei burmistrz Szczytna stwierdził, że biznes „to świetny partner w sytuacjach kryzysowych”, a samorząd „może pozyskać różne zasoby” od przedsiębiorców. Według Stefana Ochmana również przedsiębiorcy angażują się na poziomie lokalnym w kwestie bezpieczeństwa. Jednak jak zaznaczył burmistrz Szczytna „partnerstwo publiczno-prywatne nie do końca ma wymierny efekt”.

Burmistrz Świdnika Marcin Dmowski zwrócił również uwagę na skomplikowane i długotrwałe procesy inwestycyjne, zakupowe, które uniemożliwiają szybką realizację zadań z zakresu bezpieczeństwa. Stąd też wykorzystywanie spółek miejskich, które mogą szybciej realizować np. zakupy agregatów prądotwórczych na potrzeby systemu reagowania kryzysowego i ochrony ludności.

Kwestie czasu potrzebnego do realizacji programu ochrony ludności i obrony cywilnej poruszył także burmistrz Szczytna, postulując jego rozszerzenie na wiele lat, co jest szczególnie istotne „z punktu widzenia inwestycji w infrastrukturę, schrony, miejsca schronienia itp.”, podkreślając, że „to potrwa lata zanim uzupełnimy te zaległości”.

Burmistrz Ochman odniósł się również do kwestii kompetencji osób odpowiedzialnych za ochronę ludności i zarządzanie kryzysowe, które powinny być budowane i aktualizowane. Podkreślił on również znaczenie jednostek Ochotniczych Straży Pożarnych, które zawsze są gotowe do działania i mogą również stanowić element budowania świadomości w społeczeństwie, edukacji poprzez młodzieżowe drużyny pożarnicze.

Także burmistrz Dmowski odniósł się do kwestii edukacji, zauważając, że „musimy zmienić mentalność i podejście społeczeństwa” do kwestii bezpieczeństwa, jak np. wiedzy na temat sygnałów alarmowych i reagowania na nie.

Jesteśmy istotnym elementem architektury bezpieczeństwa lokalnego.
Magdalena Bezulska, prezes zarządu Veolia term

Prezeska Veolia term z kolei zwróciła uwagę na ewolucję pojęcia bezpieczeństwa i jego wielowymiarowość. Do tej pory postrzegane ono było m.in. poprzez zachowanie ciągłości dostaw energii. Obecnie „bezpieczeństwo jest szerzej rozumiane, ma więcej aspektów”, takich jak: bezpieczeństwo wewnętrzne, bezpieczeństwo energetyczne, bezpieczeństwo infrastruktury, czy bezpieczeństwo psychologiczne”. To wymaga oczywiście szerokiej współpracy, ale jak podkreśliła prezeska Veolia term „biznes ma tę korzyść, że jeśli będzie współpracować z samorządami, instytucjami jak PSP, to będziemy bezpieczni”. Według niej warto również zastanowić się, „jak to bezpieczeństwo lokalnie realizować we wspólnym interesie”.

W trakcie dyskusji prezes Bezulska zapytała także: „czy działania związane z bezpieczeństwem mogą wywołać strach?” i w tym kontekście zwróciła uwagę na znaczenie edukacji, budowania w społeczeństwie świadomości zarówno zagrożeń, jak i działań, jakie musi podejmować państwo, samorząd oraz biznes, aby im przeciwdziałać.

Cyberbezpieczeństwo to nie tylko sprzęt i oprogramowanie

Z kolei o tak istotnej kwestii jak cyberbezpieczeństwo i realnych zagrożeniach związanych ze sferą cyber rozmawiali uczestnicy panelu „Od incydentu do paraliżu miast. Jak wygląda cyberkryzys w samorządzie?”. Dyskusję ekspertów: Macieja Siciarka, dyrektora CSIRT NASK; Krzysztofa Swaczyńskiego, niezależnego eksperta ds. cyberbezpieczeństwa; Wojciecha Kmiecickiego, dyrektora ds. Cyberryzyk i Ubezpieczeń biznesu TUW PZUW moderował płk dr Piotr Potejko, dyrektor ds. bezpieczeństwa Grupy Veolia w Polsce.

Samorządy są w trudnej sytuacji. Potrzebne są stałe pieniądze na kompetentne kadry i potrzebne są centra kompetencyjne, centra usług wspólnych.
Maciej Siciarek, dyrektor CSIRT NASK

Na wstępie dyrektor CSIRT NASK odniósł się do bieżącej sytuacji przytaczając dane, wg których w 2026 roku odnotowano wzrost incydentów cyber o 150% względem 2025 r. „Wygląda groźnie, dużo wiemy, ale też dużo nie wiemy” – stwierdził, zaznaczając „jest wiele sytuacji, w których adwersarz to nie tylko przestępca, ale też haker za którym stoi państwo” i dodając, że „jesteśmy w stanie wojny hybrydowej od lat”. Co równie istotne według eksperta NASK „wszystko rozpoczyna się od phishingu”, którego celem nie są już tylko zwykli obywatele, ataki te trafiają również do firm i „przejmowane są w ten sposób dostępy do innych systemów”.

Cyber jest przestrzenią, w której działają państwa, aby osiągnąć swoje cele strategiczne.
Krzysztof Swaczyński, niezależny ekspert ds. cyberbezpieczeństwa

Z kolei Krzysztof Swaczyński w kontekście cyberbezpieczeństwa zwrócił uwagę na sytuację samorządów, które są bardzo narażone na ataki „ze względu na swoją bliskość do tkanki społecznej oraz rozproszenie”, a jak dodał ustawa o Krajowym Systemie Cyberbezpieczeństwa nakłada odpowiedzialność na burmistrzów i samorządy. Jednak do tego, aby wiedzieć przed czym musimy się zabezpieczyć, aby mitygować ryzyko w celu minimalizacji negatywnych skutków cyberataków, potrzebne są stosowne kompetencje, których często samorządy nie posiadają. Pomocne w tym są audyty bezpieczeństwa jednak ich koszty mogą stanowić sporą barierę dla lokalnych władz.

Cyberbezpieczeństwo to nie tylko sprzęt, oprogramowanie, systemy, ale także ludzie i ich świadomość niebezpieczeństw.
płk dr Piotr Potejko, dyrektor ds. bezpieczeństwa Grupy Veolia w Polsce

„Nie zabezpieczymy się w 100% przed atakami cybernetycznymi, ale musimy starać się być jak najlepiej zabezpieczonymi” – to jedna z konkluzji tego panelu. Drugą „myślą”, którą warto przytoczyć, jest ta mówiąca, że mimo wszystko „cyberbezpieczeństwo nie musi być drogie”.

Jak szybko budować schrony?

O nowoczesnych, modułowych, prefabrykowanych technologiach, które mogą przyspieszyć proces budowy miejsc schronienia rozmawiali podczas panelu pt. „Miasto pod ochroną. Jak projektować przestrzeń odporną na kryzysy i zagrożenia?”: architekt budowli obronnych Bartosz Rembowski, st. bryg. dr inż. Robert Piec, dyrektor Instytutu Bezpieczeństwa Wewnętrznego w Akademii Pożarniczej oraz burmistrz Brzozowa Szymon Stapiński. Dyskusję moderowała Natalia Rybarczyk, dyrektor komunikacji korporacyjnej w Grupie Veolia Polska.

Na znaczenie budowli ochronnych, w tym tymczasowych miejsc schronienia funkcjonujących w przestrzeni publicznej zwrócił uwagę st. bryg. dr inż. Robert Piec, nawiązując do ukraińskich przykładów, gdzie zapewniają bezpieczną drogę do pracy, szkoły, na zakupy. Przy tym chodzi nie tylko o fizyczne bezpieczeństwo mieszkańców, ale także o ich komfort psychiczny, poczucie bezpieczeństwa, które umożliwia im normalne funkcjonowanie. Stąd przedstawiciel Akademii Pożarniczej podkreślił znaczenie „rozdrobnienia miejsc schronienia” i „przygotowania prefabrykowanych miejsc schronienia do rozstawienia na czas »W«”.

W kwestii schronów i miejsc schronienia wypowiedział się również burmistrz Brzozowa, stwierdzając, że obecnie w mieście nie ma tego typu obiektów. Zwrócił też uwagę na największe problemy przy budowie tego typu budowli, czyli finansowanie (jednoroczna perspektywa jest zbyt krótka) i biurokrację. Podkreślił również, że w prowadzonych obecnie i planowanych inwestycjach tego typu władze miasta Brzozowa przewidują ich „dualność”, czyli wykorzystanie także do innych funkcji przydatnych mieszkańcom i pozwalających na pokrycie części kosztów utrzymania tej infrastruktury.

W kontekście ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej, st. bryg. Piec zwrócił uwagę na istotę przeprowadzenia wiarygodnej ilościowej analizy ryzyk i ich skutków, aby na tej podstawie przygotowywać działania w zakresie ochrony ludności. „Ustawa zmienia trochę podejście do tego, jak się przygotować do ochrony ludności i ewakuacji. Identyfikacja zasobów. Określenie, co możemy zrobić i czym. Jakimi zasobami będziemy dysponować, gdy przejdziemy z ochrony ludności do obrony cywilnej na wypadek wojny” – konkludował ekspert PSP.

Czy zarządzanie kryzysowe jest przeregulowane?

Ostatnia rozmowa ekspercka konferencji „Bezpieczne samorządy” dotyczyła m.in. barier prawnych w zarządzaniu kryzysowym. Na zawarte w jej tytule pytanie: „Za dużo przepisów czy za mało narzędzi?” starali się odpowiedzieć: dr inż. Tomasz Surma, dyrektor ds. regulacji i relacji publicznych Veolia Energia Polska oraz Jarosław Pudzianowski, główny specjalista w Rządowym Centrum Bezpieczeństwa, w czym wspierał ich moderator – Michał Śmierciak, prezes zarządu w Amplio Management Consultants.

Tematyka regulacji prawnych jest szczególnie istotna w związku z nowelizacją przepisów o Krajowym Systemie Cyberbezpieczeństwa (KSC), stanowiącą wdrożenie dyrektywy NIS2 do polskiego porządku prawnego, która nakłada na firmy i instytucje działające w określonych sektorach obowiązek samoidentyfikacji oraz wpisu do Wykazu podmiotów kluczowych i ważnych (Wykaz KSC). Kolejnym asumptem do tej dyskusji jest unijna Dyrektywa CER (Critical Entities Resilience), która obejmuje jedenaście sektorów gospodarki – co jest pięciokrotnym rozszerzeniem zakresu w porównaniu z poprzednią regulacją. Nakłada ona nowe obowiązki na operatorów infrastruktury krytycznej, którzy do lipca 2026 muszą wdrożyć środki zwiększające odporność.

Jeśli nie zainwestujemy w bezpieczeństwo, to będziemy mieć ograniczone przychody.
Jarosław Pudzianowski, główny specjalista w Rządowym Centrum Bezpieczeństwa

W kontekście tych regulacji i nowych obowiązków wiążących się z większymi obciążeniami po stronie przedsiębiorców padły istotne pytania: Kto powinien płacić za bezpieczeństwo? Firma, końcowy odbiorca, czy państwo? Jak sektor jest przygotowany na zmiany wprowadzane nowymi przepisami? Czy sektor ma płacić za bezpieczeństwo, czy jednak powinny być jakieś mechanizmy pomocowe?

Odnosząc się do wspomnianych zmian w przepisach przedstawiciel RCB zauważył, że wymusza je „zmieniające się otoczenie”, a obejmują one „podmioty świadczące kluczowe usługi z punktu widzenia bezpieczeństwa obywateli”. Stwierdził również, że obecnie „każdy (podmiot, przedsiębiorca) powinien w swoim otoczeniu zdefiniować zagrożenia i sprawdzić, czy one nas dotyczą”.

Jarosław Pudzianowski podkreślił także, że istotną kwestią z punktu widzenia budowy odporności przedsiębiorstw są łańcuchy dostaw „kluczowych elementów, na podstawie których realizujemy naszą usługę. Kto świadczy dla nas dostawy, z kim dzielimy się informacjami.”

Branża, która jest w dużym procesie inwestycyjnym oczekuje stabilności i przewidywalności regulacyjnej.
dr inż. Tomasz Surma, dyrektor ds. regulacji i relacji publicznych Veolia Energia Polska

Do tych wyzwań stojących m.in. przed branżą energetyczną nawiązał dr inż. Tomasz Surma, wskazując na wyzwania stojące przed branżą energetyczną, która z jednej strony musi dokonać transformacji (szacowany koszt o 400 mld zł), a z drugiej musi przygotować się, dostosować do przepisów dotyczących odporności podmiotów infrastruktury krytycznej (kilkadziesiąt mln zł w skali samej Veolii). Stąd tak ważna jest „stabilność i przewidywalność regulacyjna”. Firmy po prostu muszą wiedzieć, jakie nowe obowiązki nakłada na nie państwo: „bardzo ważny jest dostęp do informacji, wiedza o tym co nas czeka, do czego musimy się przygotować” – podkreślił dr Surma. Stąd przedsiębiorcy nie powinni długo czekać na rozporządzenia wykonawcze określające szczegółowo nowe „zasady gry”.

Z kolei przedstawiciel RCB zwrócił uwagę na konieczność zachowania zdrowego rozsądku przy inwestycjach mających na celu dostosowanie firm do nowych regulacji „(…) nie popadać w populizm, nie iść w zbytni konsumpcjonizm, jeśli chodzi o rozwiązania. Całe bezpieczeństwo musi być uszyte na miarę”.

Konkluzją zamykającą zorganizowaną przez Fundację Veolia Polska Konferencję Ekspercką Programu „Bezpieczne Samorządy” było zdanie: „trzeba działać już dziś, a nie czekać”. Stąd zapowiadane podczas tego wydarzenia uruchomienie Akademii Bezpiecznych Samorządów.

Artykuł sponsorowany, przygotowany we współpracy z Fundacją Veoila Polska