Ograniczyć dostęp do broni? Iluzja bezpieczeństwa i ucieczka od odpowiedzialności państwa [OPINIA]

To klasyczny przykład myślenia życzeniowego, często stosowanego przez polityków, w którym skomplikowany problem społeczny i systemowy próbuje się rozwiązać jednym, pozornie prostym zakazem. Rzeczywistość jest jednak brutalna: uderzenie w legalnych posiadaczy broni to ucieczka państwa od wzięcia odpowiedzialności za własne zaniedbania.

Zakazy, które chronią tylko bandytów

Rygorystyczne prawo w zakresie dostępu do broni wcale nie chroni przed tragediami takimi jak w Krakowie. Historia i współczesność dostarczają aż nadto dowodów na to, że rozbrojenie praworządnych obywateli nie rozbraja przestępców. Strzelanina na plaży Bondi w Sydney (14 grudnia 2025 r.) to tylko jeden z licznych przykładów pokazujących, że zdeterminowany napastnik zawsze znajdzie lukę w systemie, a jedynymi bezbronnymi w takiej sytuacji pozostają przestrzegający prawa obywatele. Bandyta z definicji nie przejmuje się ustawą o broni i amunicji.

Zupełnie inaczej i znacznie dojrzalej do tego problemu podeszli nasi południowi sąsiedzi. Po tragicznej strzelaninie na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Karola w Pradze z 21 grudnia 2023 roku, w której zginęło 14 osób, czeskie władze nie uległy populizmowi. Zamiast panicznego odbierania obywatelom prawa do obrony i posiadania broni, Czesi skupili się na tym, co faktycznie podnosi poziom bezpieczeństwa – na wzmocnieniu procedur, reformie systemów wczesnego ostrzegania oraz poprawie gotowości służb bezpieczeństwa. Zrozumiano tam prostą prawdę: zbrodnia jest aktem woli, a nie wynikiem posiadania narzędzia.

Narzędzie zbrodni a absurd prewencji

Skupianie się na broni palnej jako rzekomym źródle problemu prowadzi do absurdalnych wniosków logicznych. Każde narzędzie w rękach szaleńca lub terrorysty może stać się bronią masowego rażenia. Doskonale pokazują to zamachy z użyciem ciężarówek i samochodów osobowych, chociażby te, które wielokrotnie wstrząsały Niemcami czy Francją. Obywatele mogą posiadać po kilka aut, a mimo to nikt przy zdrowych zmysłach nie postuluje delegalizacji motoryzacji.

Podobnie wygląda sytuacja z bronią białą czy narzędziami codziennego użytku. Ostatnie doniesienia o atakach z użyciem noży w polskich szkołach czy chociażby głośny atak z użyciem siekiery na Uniwersytecie Warszawskim dobitnie udowadniają, że to nie broń sama w sobie jest groźna. Groźny jest człowiek. Czy w imię prewencji zaczniemy reglamentować noże kuchenne i wprowadzimy licencje na zakup sprzętu budowlanego? To ślepa uliczka.

Prawdziwe źródło kryzysu: psychika i bezradność państwa

Zamachy i akty masowej przemocy to najczęściej krwawy finał długotrwałego procesu, którego państwo nie potrafiło w porę zauważyć. Polski system bezpieczeństwa publicznego i służby specjalne od dawna powinny być gotowe na takie scenariusze, a jednak – co obnażają kolejne incydenty – często działają reaktywnie, a nie prewencyjnie.

Jeszcze większą porażką jest obszar opieki zdrowotnej. Kondycja psychiczna naszego społeczeństwa, a w szczególności dzieci i młodzieży, pogarsza się z roku na rok w lawinowym tempie. Raporty fundacji zajmujących się zdrowiem psychicznym (jak choćby coroczne zestawienia danych policji o próbach samobójczych nieletnich wskazują na tysiące tragedii rocznie. W latach 2020–2023 liczba prób samobójczych wśród dziewcząt wzrosła o 315%, a wśród chłopców o 178%. Łącznie w populacji poniżej 19. roku życia wzrost prób wyniósł aż 270%.

Tymczasem dostęp do pomocy psychologicznej i psychiatrycznej na NFZ jest dramatycznie utrudniony – na wizytę u psychiatry dziecięcego w wielu regionach Polski czeka się miesiącami, a oddziały zamknięte pękają w szwach. Jak podaje raport Najwyższej Izby Kontroli – średni czas oczekiwania do poradni zdrowia psychicznego dla dzieci w przypadkach stabilnych wynosi w skali kraju 63 dni, a w najgorszych regionach (woj. zachodniopomorskie) aż 201 dni (ponad pół roku). Maksymalne czasy oczekiwania w badanych placówkach sięgały od 568 do 731 dni. Do tego 42% poradni II poziomu zlokalizowanych było w miastach wojewódzkich, gdzie mieszka zaledwie 14% dzieci.

To tu znajduje się bomba z opóźnionym zapłonem. Opieka zdrowotna i wsparcie kryzysowe obywateli to konstytucyjny obowiązek państwa, z którego to wywiązuje się ono fatalnie.

Polityczna droga na skróty

Dla polityków i wielu publicystów najłatwiejszym rozwiązaniem jest zaproponowanie ograniczenia praw obywatelskich poprzez zaostrzenie ustawy o broni. To medialnie nośne i daje złudzenie działania. O wiele trudniej jest zmierzyć się z rzeczywistymi problemami, które wymagają nakładów finansowych i wieloletnich reform.

Łatwiej jest zakazać posiadania karabinka samopowtarzalnego praworządnemu strzelcowi sportowemu, niż realnie ograniczyć dostęp młodzieży do skrajnie przemocowych i destrukcyjnych treści w internecie. Trudniej jest skutecznie ścigać patostreamerów i twórców cyfrowej demoralizacji, czy podjąć odważną, polityczną decyzję o zakazie korzystania z aplikacji, takich jak TikTok dla osób poniżej 15. roku życia – platform przebodźcowujących, niszczących koncentrację i promujących niebezpieczne zachowania.

Ograniczanie dostępu do broni palnej pod pretekstem bezpieczeństwa to nic innego jak listek figowy dla nieudolności aparatu państwowego. Zamiast penalizować praworządnych obywateli i przerzucać na nich koszty własnych zaniechań, państwo musi wreszcie zacząć leczyć przyczyny, a nie objawy choroby toczącej społeczeństwo. Dopóki tego nie zrobimy, żaden zakaz nie powstrzyma zdeterminowanego szaleńca przed pociągnięciem za spust, przekręceniem kluczyka w stacyjce czy podniesieniem noża.