Mołdawia chce odzyskać Naddniestrze

Aby zrozumieć znaczenie tej inicjatywy, konieczne jest przypomnienie genezy samego problemu. Na początku lat 90., w okresie rozpadu Związku Radzieckiego, Naddniestrze ogłosiło jednostronną niepodległość, obawiając się rosnących tendencji prozachodnich w Mołdawii oraz możliwego zjednoczenia z Rumunią. W 1992 roku doszło do krótkiego, lecz intensywnego konfliktu zbrojnego, w którym separatystów wsparła Rosja. Od tego czasu region funkcjonuje jako nieuznawane państwo, posiadające własne instytucje, siły zbrojne i system gospodarczy, pozostając formalnie częścią Mołdawii.

W kolejnych latach władze w Tyraspolu konsekwentnie rozwijały współpracę z Rosją. Region korzystał z rosyjskiego wsparcia gospodarczego, w tym tanich dostaw gazu, a także utrzymywał ścisłe relacje polityczne z Moskwą. W 2006 roku przeprowadzono referendum, w którym według lokalnych władz większość mieszkańców opowiedziała się za niepodległością oraz przyszłym przyłączeniem do Rosji. Choć wynik ten nie został uznany międzynarodowo, potwierdził prorosyjską orientację regionu.

Wówczas pojawiły się liczne analizy wskazujące, że podobny scenariusz, z udziałem wspieranych przez Rosję samozwańczych republik, mógłby zostać powtórzony również w Mołdawii. Obecność rosyjskich wojsk w Naddniestrzu tylko wzmacniała te obawy.

Po rozpoczęciu pełnoskalowej wojny Rosji przeciwko Ukrainie w 2022 roku kwestia Naddniestrza ponownie znalazła się w centrum uwagi. Eksperci ostrzegali, że region może zostać wykorzystany jako narzędzie destabilizacji lub element szerszej strategii militarnej, np. poprzez próbę stworzenia korytarza lądowego łączącego południową Ukrainę z Naddniestrzem.

Na tym tle plan przedstawiony przez Kiszyniów nabiera szczególnego znaczenia. Jednym z jego kluczowych założeń jest pełna demilitaryzacja oraz demokratyzacja regionu znajdującego się na lewym brzegu Dniestru. Proces reintegracji ma opierać się na ścisłym poszanowaniu suwerenności Mołdawii w granicach ustalonych 23 czerwca 1990 roku.

Istotnym elementem strategii jest również zaangażowanie międzynarodowej misji cywilnej lub administracji, która miałaby nadzorować bezpieczeństwo w regionie. Wraz z postępem procesu rozbrojenia kompetencje tej administracji byłyby stopniowo przekazywane władzom centralnym w Kiszyniowie.

Reintegracja gospodarcza zakłada ujednolicenie zasad fiskalnych, celnych i handlowych po obu stronach Dniestru. W celu wsparcia tego procesu plan przewiduje utworzenie specjalnego funduszu konwergencji, finansowanego zarówno ze środków krajowych, jak i międzynarodowych. Ma on pomóc w wyrównywaniu różnic ekonomicznych i ułatwić integrację regionu z resztą kraju.

Dokument zawiera także propozycje dotyczące ochrony mieszkańców Naddniestrza. Obejmują one m.in. prawo do obywatelstwa oraz amnestię dla urzędników, którzy nie dopuścili się naruszeń praw człowieka. Podkreślono również, że poziom świadczeń socjalnych po reintegracji nie powinien być niższy niż przed jej rozpoczęciem.

Cała strategia wpisuje się w proeuropejski kurs Mołdawii i jej aspiracje związane z członkostwem w Unii Europejskiej. Jednocześnie dokument przewiduje możliwość czasowego zawieszenia stosowania prawa unijnego na terenie Naddniestrza w trakcie procesu akcesyjnego, co ma ułatwić stopniowe dostosowanie regionu do nowych realiów.

Proponowany plan pokazuje, że władze w Kiszyniowie starają się uniknąć scenariusza znanego ze wschodniej Ukrainy. Zamiast konfrontacji militarnej stawiają na rozwiązanie oparte na dialogu, międzynarodowym nadzorze i stopniowej integracji. Ostateczny sukces tej strategii będzie jednak zależał nie tylko od działań Mołdawii, lecz także od postawy Rosji oraz szerszej sytuacji geopolitycznej w regionie Europy Wschodniej.