- WIADOMOŚCI
- ANALIZA
Chińskie sankcje i ich skutki dla europejskich łańcuchów dostaw
Chińskie ograniczenia eksportowe stają się dla europejskich przedsiębiorców źródłem ryzyka, które wykracza poza bezpośrednie relacje handlowe z Chinami. Na chińskich listach sankcyjnych widnieją bowiem konkretne nazwy przedsiębiorstw i łatwo na tej podstawie przyjąć, że firma, której na liście nie ma, może spokojnie kontynuować swoją działalność. Sprawa niemieckiej Sindlhauser Materials pokazuje, jak kosztowne może być takie założenie. Chińskie ograniczenia eksportowe mogą bowiem dotknąć przedsiębiorstwa oddalone od ich bezpośrednich adresatów o kilka ogniw łańcucha dostaw.
Autorzy: Jarosław Kruk, Urszula Brzozowska
Sindlhauser jest wskazywana jako dostawca w łańcuchu produkcyjnym holenderskiego ASML, producenta maszyn do wytwarzania półprzewodników. W lipcu 2026 r. Sindlhauser znalazła się wśród czternastu europejskich podmiotów objętych chińskimi ograniczeniami eksportowymi. Wprowadzono zakaz dostarczania im towarów podwójnego zastosowania, obejmujący również przekazywanie takich towarów pochodzenia chińskiego przez zagraniczne organizacje i osoby. Ograniczenia utrudniły zatem także zaopatrzenie przez pośredników.
Według doniesień prasowych utrata dostępu do chińskich pierwiastków ziem rzadkich i innych surowców krytycznych zagroziła dalszej działalności Sindlhauser. Powiązania spółki z ASML sprawiły, że jej sytuacja stała się przedmiotem rozmów na szczeblu unijnym. W październiku informowano o negocjacjach dotyczących usunięcia Sindlhauser z chińskiej listy w zamian za zniesienie unijnych ograniczeń wobec grupy Yusha, oskarżanej o dostarczanie wrażliwych technologii rosyjskim odbiorcom. Na etapie tych doniesień ostateczny wynik rozmów pozostawał otwarty.
Niderlandzkie przepisy uzależniły eksport części zaawansowanych maszyn litograficznych ASML od uzyskania zezwolenia, co ograniczało dostęp chińskich odbiorców do tych urządzeń. Sprawa Sindlhauser pokazuje, jak podobna zależność może działać w drugą stronę. Odcięcie niemieckiego dostawcy od chińskich surowców może utrudnić produkcję maszyn ASML, a w konsekwencji opóźnić dostawy urządzeń do producentów półprzewodników. Skutki decyzji dotyczącej jednego dostawcy mogą więc odczuć przedsiębiorstwa na kolejnych etapach łańcucha dostaw.
Odbiorca objętego restrykcjami dostawcy może zachować pełną swobodę prowadzenia działalności, a jednocześnie utracić możliwość wykonania zamówień. Brak materiału lub części powoduje przestoje, naruszenie terminów kontraktowych i dodatkowe koszty. Zmiana dostawcy specjalistycznego materiału może wymagać kosztownych badań, ponownego zatwierdzenia materiału do produkcji i dostosowania procesu technologicznego. W tym czasie odbiorca może mieć trudności z terminową realizacją własnych zamówień. Sprawdzanie aktualnych list sankcyjnych daje więc jedynie częściowy obraz ryzyka. Prawnicy specjalizujący się w kontroli eksportu mogą wskazać, jakie ograniczenia mają zastosowanie do konkretnego towaru i jego dalszego przekazywania oraz czy przepisy przewidują możliwość uzyskania zezwolenia w drodze wyjątku.
Znaczenie dla polskich przedsiębiorców
Polska firma może dowiedzieć się o swoim uzależnieniu od chińskich dostaw dopiero wtedy, gdy europejski kontrahent wstrzyma realizację zamówienia. Kupowane w Niemczech części mogą wymagać surowców z Chin, a zmiana ich źródła może zająć dostawcy kilka miesięcy. Przez ten czas polski odbiorca musi radzić sobie z opóźnieniami i zobowiązaniami wobec własnych klientów.
Dodatkowym utrudnieniem są warunki uzyskiwania zezwoleń eksportowych oraz obowiązek przekazywania informacji o końcowym przeznaczeniu towarów. W rezultacie dostawa, która dotychczas przebiegała bez przeszkód, przy kolejnym zamówieniu może zostać wstrzymana.
Polski przedsiębiorca, którego dostawy zależą od surowców lub komponentów z Chin, może już przy zawieraniu umów z własnymi klientami uzgodnić klauzulę ograniczającą lub wyłączającą jego odpowiedzialność (waiver) za opóźnienie lub brak dostawy. Klauzula może obejmować sytuacje, w których nowe ograniczenia eksportowe uniemożliwią dostawę także na wcześniejszym etapie łańcucha dostaw. Warto wskazać w umowie, czy w takim przypadku klient może naliczyć kary umowne, w jakim terminie należy go powiadomić o przeszkodzie i jakie działania dostawca powinien podjąć, aby ograniczyć skutki zakłócenia.
Dostawy dronów na Ukrainę
W rozmowie z wybitnym chińskim prawnikiem uzyskaliśmy informację o aresztowaniach w Chinach osób związanych z producentami wysyłającymi części do dronów na Ukrainę. Według jego relacji informacje, które pozwoliły zidentyfikować tych producentów, pochodziły z oficjalnych źródeł rosyjskich. Warto jednakże zaznaczyć, że dostępne publicznie informacje są zbyt skąpe, by niezależnie potwierdzić skalę aresztowań, ustalić, których producentów dotyczyły, lub ocenić ich wpływ na konkretne dostawy.
Dla polskich przedsiębiorców uczestniczących w dostawach dronów na Ukrainę istotne jest ryzyko przerwania dostaw już po przyjęciu zamówienia. Działania chińskich organów wobec producenta mogą wstrzymać wysyłkę i pozostawić polskiego odbiorcę z wpłaconą zaliczką oraz zobowiązaniami wobec własnych klientów. Relacja rozmówcy wskazuje również na ryzyko, że strona rosyjska może zidentyfikować producenta, a informacje o nim mogą trafić do chińskich organów. Jak obserwujemy, strona chińska wykorzystuje wrażliwe ogniwa łańcuchów dostaw, by wywierać presję na ich uczestników – do tego zagadnienia wrócimy w dalszej części artykułu. Trzeba przy tym uwzględnić rolę azjatyckich pośredników, których udział w transakcji nie eliminuje ryzyka związanego z działaniami wobec faktycznego producenta. W umowach dotyczących takich dostaw warto zatem stosować klauzule ograniczające odpowiedzialność za opóźnienie lub niewykonanie zobowiązań wskutek działań chińskich organów, w tym wstrzymania eksportu lub zastosowania ograniczeń wobec producenta.


