Klasy wojskowe niewypałem? Nie korzystamy z potencjału młodzieży

Tani sposób urozmaicenia oferty technikum

W świetle przepisów ustawy Prawo oświatowe, szkoły mają możliwość realizacji eksperymentów pedagogicznych, po uzyskaniu wcześniejszej zgody kuratora oświaty i/lub ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania⁽¹⁾. Do 2017 roku sam fakt powoływania klas wojskowych był inicjatywą własną szkoły, która, najczęściej będąc technikum, urozmaicała sobie nimi własną ofertę edukacyjną, traktując je jako oddziały mające za zadanie przygotowywać do podjęcia zawodu.

Efektywność takich klas z uwagi na jednostkowy charakter nowatorskiego programu nauczania była zupełnie niemierzalna. Jedynym odnośnikiem świadczącym o poziomie przygotowania do służby były relacje własne uczniów czy statystyki prowadzone przez placówkę. Bardzo często (co niestety ma miejsce nie tylko w przypadku klas o profilu wojskowym) ich działalność była zupełnie fikcyjna. Niekiedy eksperyment pedagogiczny w rzeczywistości sprowadzał się do zakładania munduru co czwartek (w tzw. dniu mundurowym) i wystawiania szkolnej delegacji na powiatowe obchody Święta Niepodległości.

Uczeń klasy wojskowej potencjalnym żołnierzem

W 2017 roku ówczesne kierownictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, widząc w klasach wojskowych potencjalne korzyści dla Sił Zbrojnych, postanowiło wprowadzić program pilotażowy „Certyfikowane Wojskowe Klasy Mundurowe”. Projekt dalej był rozwijany jako eksperyment pedagogiczny, jednak będący pod częściową kontrolą MON. Dzięki współpracy międzyresortowej opracowany został ustandaryzowany program nauczania dla CWKM, obejmujący m.in. program teoretyczny przedmiotu Edukacja Wojskowa czy zakres szkoleń praktycznych przygotowujących do podjęcia służby.

Absolwenci CWKM po zakończeniu nauki mogli odbyć w nowej formie służbę przygotowawczą zakończoną przysięgą wojskową oraz otrzymać propozycję służby wojskowej w jednostce wojskowej lub po zakończonym szkoleniu, zostać przeniesionym do rezerwy. Osoby decydujące się na podjęcie nauki w uczelniach wojskowych mogły liczyć na dodatkowe punkty rekrutacyjne podczas rozmów kwalifikacyjnych⁽²⁾.

Klasy wojskowe miały być remedium na zapaść kadrową

CWKM idealnie wpasowywały się w ówczesne plany rozwoju Sił Zbrojnych i budowy 300-tysięcznej armii do tego stopnia, że ich funkcjonowanie postanowiono sformalizować. W 2020 roku, po reformie ustawy Prawo oświatowe wprowadzono w ich miejsce Oddziały Przygotowania Wojskowego(później również Branżowe Oddziały Wojskowe). Uruchomiono je w roku szkolnym 2020/2021.

Co ciekawe, klasy OPW cieszą się do teraz ogromną popularnością. Obecnie w Oddziałach Przygotowania Wojskowego uczy się 31 tysięcy uczniów⁽³⁾.

W roku szkolnym 2024/2025, jak zreferował Zastępca Szefa CWCR płk Tomasz Włodarczyk, 37% uczniów zwieńczyło swoją edukację przysięgą wojskową⁽⁴⁾. W tym zdaniu zawiera się jednak haczyk. Przysięga wojskowa nie jest jednoznaczna z byciem żołnierzem zawodowym, najczęściej oznacza ono ukończenie skróconego szkolenia podstawowego Dobrowolnej Zasadniczej Służby Wojskowej trwającego 12 dni, po którym zostaje się przeniesionym do rezerwy (sic!).

Absolwenci klas OPW mają prawo czuć się oszukani

Siły Zbrojne, w szczególności w miastach powiatowych, są jednym z najlepszych płatników. Od 2025 roku minimalna pensja szeregowego wynosi 6300 zł brutto, a młodzi żołnierze do 26. roku życia mogą liczyć na pełną kwotę netto dzięki zwolnieniu z podatku dochodowego.

Jak wygląda sytuacja, gdy, jako absolwent klasy OPW, chciałbyś podjąć służbę jako żołnierz zawodowy? Najczęściej możesz o tym tylko pomarzyć. Absolwent klasy OPW, oprócz skróconego szkolenia podstawowego i 9 dodatkowych punktów przy rekrutacji na uczelnie wojskowe ⁽⁵⁾, nie ma żadnych benefitów z ukończenia wyspecjalizowanego profilu. Co wydaje się zupełnie kuriozalne, 4 czy 5 lat szkolenia i utrzymywania dyscypliny w szkole średniej, która była zupełnie obca twoim rówieśnikom ze „zwykłych klas”, nie czyni cię nawet preferowanym kandydatem przy rekrutacji do jednostki wojskowej. 

W praktyceabsolwent specjalistycznej klasy przygotowującej do służbynie ma możliwości jej podjęcia jako żołnierz zawodowy, bo przez ograniczoną liczbę etatów w jednostkach wojskowych najczęściej zabraknie tam dla niego miejsca. Były uczeń klasy wojskowej jest zmuszony czekać w kolejce do Wojskowego Centrum Rekrutacji za kandydatami, którzy z wojskiem nie mają zbyt wiele wspólnego.

Stawia to pod znakiem zapytania sens opłacalności funkcjonowania systemu, który rocznie produkuje 3 tysiące osób z przysięgą wojskową⁽⁶⁾ (najprawdopodobniej tylko po 12-dniowym szkoleniu), gdy, jak poinformował rzecznik Centralnego Wojskowego Centrum Rekrutacji, w ramach DZSW tylko w 2025 roku łącznie wzięło udział około 36 000 osób. 

Program klas OPW miałby więcej sensu, gdyby kształcił profesjonalistów, którzy po 4/5 latach nauki, bezproblemowo znajdowali zatrudnienie jako żołnierze zawodowi.

Centralne Wojskowe Centrum Rekrutacji nie widzi problemu

W lutym 2025 roku Związek Kadetów Rzeczypospolitej Polskiej przesłał apel w imieniu środowiska uczniów klas wojskowych, skierowany do CWCR z prośbą o wprowadzenie zmian w zakresie rekrutacji do służby zawodowej. Z fragmentu odpowiedzi przesłanej przez CWCR wynika, że odbycie 12-dniowego szkolenia przygotowawczego w ramach DZSW oraz sama możliwość wstąpienia do Wojsk Obrony Terytorialnej ma być dla ucznia formą nagrody. Możemy przeczytać:

”Należy wskazać, że funkcjonują obecnie rozwiązania przyjęte jako formy wyróżnienia dla uczestników programu. Kadeci OPW mają możliwość udziału w skróconej służbie przygotowawczej i złożenia przysięgi wojskowej w znacznie krótszym czasie, niż osoby niebędące uczestnikami wskazywanego przedsięwzięcia. Dodatkowo w trakcie nauki pełnoletni kadeci mogą podjąć terytorialną służbę wojskową jako żołnierze WOT.”

Bardzo dobry stan zdrowia kandydatów do OPW tylko na papierze

Ustawowe kryteria przyjęć do pierwszej klasy o profilu Oddział Przygotowania Wojskowego zakładają, że kandydat powinien posiadać tzw. bardzo dobry stan zdrowia, potwierdzony orzeczeniem lekarskim wydanym przez lekarza podstawowej opieki zdrowotnej ⁽⁷⁾.

Paradoksalnie, zaświadczenie o bardzo dobrym stanie zdrowia, które wydaje lekarz POZ, wcale nie musi świadczyć o bardzo dobrym stanie zdrowia ucznia. Lekarze, jak zwraca uwagę część ekspertów, nie mają jasno określonych przeciwwskazań zdrowotnych, które powinni brać pod uwagę przy wydawaniu dokumentu. Stwarza to szkołom komplikacje w procesie realizacji pełnego wymiaru szkoleń wymaganych przez MON, gdyż zdarza się często, że zdolności psychoruchowe uczniów mogą być ograniczone.

Egzamin sprawności fizycznej dla kandydatów do OPW projektuje rada pedagogiczna

Jeżeli orzeczenie bardzo dobrego stanu zdrowia ucznia może mieć niewiele wspólnego z prawdą to rzeczywistość powinien zweryfikować egzamin sprawności fizycznej. Problem w tym, że w świetle przepisów, za ułożenie konkurencji sportowych w kwalifikacjach odpowiedzialna jest rada pedagogiczna szkoły, która organizuje rekrutację ⁽⁸⁾.

Szkoły, przez wzgląd na konieczność samodzielnego wymyślania etapów testu sprawności fizycznej, nie muszą tak naprawdę weryfikować umiejętności potrzebnych podczas szkolenia realizowanego w klasie OPW. Przykładowo, w jednej ze szkół prowadzących rekrutację wymagane było zaliczenie rzutu piłką lekarską.

Klasy OPW to potencjał kadrowy dla Sił Zbrojnych

Pięć procent wszystkich osób zrekrutowanych do Sił Zbrojnych w 2024 roku to uczniowie Oddziałów Przygotowania Wojskowego. Z drugiej jednak strony, 37% uczniów klas OPW (w roku szkolnym 2024/2025) zwieńczyło swoją edukację przysięgą wojskową. 

Gdyby klasy OPW realizowały program ukierunkowany pod konkretne specjalizacje wojskowe, a ich absolwenci mieliby w tym samym czasie status pierwszeństwa w procesie rekrutacji do służby – byłaby to kopalnia specjalistów dla Wojska Polskiego. Byłoby tak zwłaszcza wtedy, gdyby obejmowały one wiedzę i umiejętności faktycznie potrzebne w Siłach Zbrojnych.

Centralne Wojskowe Centrum Rekrutacji opracowało dotychczas dwa programy pilotażowe ukierunkowane pod konkretne specjalizacje:

1. Cyber.Mil z klasą – program klasy ukierunkowany na naukę rozszerzonych zagadnień z informatyki;
2. OPW z dronem – program klasy OPW zawierający elementy szkolenia ze sterowania bezzałogowymi statkami powietrznymi, umożliwiający zdobycie państwowej licencji.

W obliczu narastających napięć na świecie klasy mundurowe powinny być brane pod uwagę jako jeden z elementów składających się na całokształt systemu bezpieczeństwa i obronności państwa, mające realną szansę na zwalczenie zapaści kadrowej w polskich służbach.  Kandydat do służby, wzbogacony o 4/5 lat dodatkowego szkolenia, to kandydat zdecydowanie „bardziej jakościowy” niż osoba „z ulicy” czekająca w kolejce do Wojskowego Centrum Rekrutacji.

Źródła:

• (1) Art. 45 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe
• (2) INFORMACJA O V EDYCJI PROJEKTU „CERTYFIKOWANE WOJSKOWE KLASY MUNDUROWE”
• (3) Posiedzenie sejmowej Komisji  Edukacji i Nauki, 26 lutego 2026 r., Rozpatrzenie Informacji na temat budowania odporności dzieci i młodzieży (zmiany podstawy programowej, edukacja z wojskiem, pierwsza pomoc) - przedstawiają: Minister Edukacji, Minister Obrony Narodowej i Minister Zdrowia.
• (4) Posiedzenie sejmowej Komisji  Edukacji i Nauki, 26 lutego 2026 r., Rozpatrzenie Informacji na temat budowania odporności dzieci i młodzieży (zmiany podstawy programowej, edukacja z wojskiem, pierwsza pomoc) - przedstawiają: Minister Edukacji, Minister Obrony Narodowej i Minister Zdrowia.
• (5) Rozdz. 3 “Postępowanie rekrutacyjne w uczelniach wojskowych” - ZARZĄDZENIE Nr 4/MON MINISTRA OBRONY NARODOWEJ z dnia 6 marca 2025 r. w sprawie ustalenia warunków i trybu rekrutacji na studia do uczelni wojskowych dla kandydatów do zawodowej służby wojskowej w roku akademickim 2025/2026
• (6) Posiedzenie sejmowej Komisji  Edukacji i Nauki, 26 lutego 2026 r., Rozpatrzenie Informacji na temat budowania odporności dzieci i młodzieży (zmiany podstawy programowej, edukacja z wojskiem, pierwsza pomoc) - przedstawiają: Minister Edukacji, Minister Obrony Narodowej i Minister Zdrowia.
• (7) Art. 143 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe
• (8) Art. 143 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe

Dostęp do informacji ze źródeł - stan na dzień 11.05.2026 r.