Czy w Rosji dywizje zastąpią brygady? Sprzętu dla wszystkich nie wystarczy

Wojska Lądowe ZSRR, a potem Rosji opierały się na dywizjach. Prawie dwie dekady temu zainicjowano proces przechodzenia na system brygadowy. Dekadę temu odwrócono ten trend i znowu zaczęto w Rosji odtwarzać dywizje. Proces ten jest stosunkowo powolny. Nowe dywizje powstają albo na bazie jednej, dwóch lub trzech brygad, albo od zera.

Obecnie Wojska Lądowe Rosji mają 21 dywizji pancernych i zmechanizowanych, w tym:

• 3 dywizje pancerne;
• 18 dywizji zmechanizowanych;

Poszczególne dywizje pancerne i zmechanizowane wchodzą w skład armii lub korpusów, a jedna dywizja pancerna podlega bezpośrednio dowództwu okręgu wojskowego. W kolejności numeracji są to:

• 2.Dywizja Zmechanizowana 1.Armii Pancernej;
• 3.Dywizja Zmechanizowana 20.Armii Ogólnowojskowej;
• 4.Dywizja Pancerna 1.Armii Pancernej;
• 6.Dywizja Zmechanizowana 3.Korpusu Armijnego;
• 18.Dywizja Zmechanizowana 11.Korpusu Armijnego;
• 19.Dywizja Zmechanizowana 58.Armii Ogólnowojskowej;
• 20.Dywizja Zmechanizowana 8.Armii Ogólnowojskowej;
• 27.Dywizja Zmechanizowana 2.Armii Ogólnowojskowej;
• 42.Dywizja Zmechanizowana 58.Armii Ogólnowojskowej;
• 47.Dywizja Pancerna 1.Armii Pancernej;
• 67.Dywizja Zmechanizowana 25.Armii Ogólnowojskowej;
• 68.Dywizja Zmechanizowana 6.Armii Ogólnowojskowej;
• 69.Dywizja Zmechanizowana 6.Armii Ogólnowojskowej;
• 70.Dywizja Zmechanizowana 18.Armii Ogólnowojskowej;
• 71.Dywizja Zmechanizowana 14.Korpusu Armijnego;
• 72.Dywizja Zmechanizowana 44.Korpusu Armijnego;
• 84.Dywizja Zmechanizowana 3.Armii Ogólnowojskowej;
• 90.Dywizja Zmechanizowana Centralnego Okręgu Wojskowego;
• 127.Dywizja Zmechanizowana 20.Armii Ogólnowojskowej;
• 144.Dywizja Zmechanizowana 5.Armii Ogólnowojskowej;
• 150.Dywizja Zmechanizowana 8.Armii Ogólnowojskowej.

Jak widać z powyższego zestawienia, rosyjskie dywizje ogólnowojskowe są rozproszone pomiędzy wiele armii. Najwięcej ich, bo aż trzy, ma 1.Armia Pancerna. Ale nadal wiele armii nie ma swoich dywizji. Są nimi:

• 29.Armia Ogólnowojskowa;
• 35.Armia Ogólnowojskowa;
• 36.Armia Ogólnowojskowa;
• 41.Armia Ogólnowojskowa;
• 49.Armia Ogólnowojskowa;
• 51.Armia Ogólnowojskowa.

Jest tak, ponieważ szczebel brygad ogólnowojskowych nie został nadal wyeliminowany w Wojskach Lądowych. Obecnie funkcjonują w nich nadal m.in.:

• 2 brygady pancerne;
• 34 brygady zmechanizowane;
• 1 brygada obrony wybrzeża;
• 1 brygada osłony.

Rosja utrzymuje mieszaną strukturę brygadowo-dywizyjną w Wojskach Ladowych

Co ciekawe, część z tych brygad powstała całkiem niedawno, bo od 2022 roku, czyli już w okresie otwartej wojny z Ukrainą. I nie chodzi tylko o brygady, które weszły w skład armii rosyjskiej z dniem 1 stycznia 2023 roku, a pochodzące z samozwańczych Ługańskiej Republiki Ludowej i Donieckiej Republiki Ludowej. Całkowicie od nowa sformowano 11.Brygadę Pancerną i osiem brygad zmechanizowanych o numerach 72, 85, 88, 128, 137, 144, 164 i 169.

Jeszcze jakiś czas temu wydawało się, iż proces przejścia Wojsk Lądowych Rosji z brygadowego na dywizyjny jest docelowy i ma być kompletny. Teraz widać, iż jeszcze przez długie lata struktura ta będzie mieszana. W Rosji, ale podobnie i na Ukrainie, ciągle ścierają się poglądy, jak powinna wyglądać podstawowa jednostka szczebla taktycznego. Odziedziczone po ZSRR dywizje były rozbudowane organizacyjnie i przeznaczone do walki jako całość. Ale w czasach już rosyjskich ich utrzymanie ze względu na potrzeby sprzętowe, ludzkie i finansowe stało się nierealne. Dywizyjny pułk nie był w stanie walczyć samodzielnie bez wsparcia udzielanego przez inne dywizyjne jednostki. Dlatego zdecydowano o przejściu na organizację brygadową. W samym zamyśle brygada zmechanizowana lub pancerna była samodzielna w walce. Miała praktycznie wszystkie pododdziały specjalistyczne jak dywizja, ale nie w rozmiarze pułków i batalionów/dywizjonów tylko batalionów/dywizjonów i kompanii.

Chyba z niejasnych do dzisiaj powodów te samodzielne brygady zaczęto przeformowywać w dywizje, wracając praktycznie do zbliżonej struktury, jaką miały w czasach ZSRR. W wydaniu rosyjskim proces ten rozciąga się na lata i praktycznie każda dywizja nabierała i nabiera zdolności bojowych przez długi czas.

Wojenna mobilizacja w postaci jednostek nowo formowanych od 2022 roku i podporządkowywanych poszczególnym dywizjom, brygadom, a nawet pułkom dopełniła „chaos” organizacyjny. Również ogromne rosyjskie straty ludzkie i sprzętowe spowodowały, iż obecnie każda dywizja jest inna i ma inną wartość bojową, którą bardzo trudno ocenić na podstawie otwartych źródeł danych.

Organizację dzisiejszych rosyjskich dywizji wypada chyba podzielić na dwie części. Jedna jest stała, a druga zmienna. Stała część struktury organizacyjnej dywizji pancernej lub zmechanizowanej składa się z:

• pułków czołgów lub samodzielnego batalionu czołgów i pułków zmechanizowanych;
• pułku artylerii samobieżnej lub pułku artylerii;
• samodzielnego dywizjonu artylerii przeciwpancernej (tylko w dywizjach zmechanizowanych);
• przeciwlotniczego pułku rakietowego lub samodzielnego przeciwlotniczego dywizjonu rakietowego;
• samodzielnego batalionu rozpoznawczego;
• samodzielnego batalionu łączności;
• samodzielnego batalionu inżynieryjno-saperskiego;
• samodzielnego batalionu zabezpieczenia materiałowego;
• samodzielnego batalionu medycznego.

Dodatkowo w etacie dowództwa dywizji są różne kompanie: bezzałogowych aparatów latających, walki radioelektronicznej, obrony radiologicznej, chemicznej i biologicznej oraz inne. Wraz z powstaniem w Rosji Wojsk Systemów Bezzałogowych, w niektórych, a może wszystkich dywizjach, kompanie bezzałogowych aparatów latających są i będą przeformowywane na bataliony systemów bezzałogowych.

W skład zmiennej części organizacyjnej poszczególnych dywizji wchodzą zmobilizowane m.in.:

• pułki zmechanizowane (wojsk terytorialnych);
• samodzielne bataliony zmechanizowane (wojsk terytorialnych);
• pułki czołgów (wojsk terytorialnych);
• pułki artylerii samobieżnej i pułki artylerii;
• samodzielne dywizjony artylerii przeciwpancernej;
• samodzielne dywizjony artylerii haubic.

Rosja formuje nową 84.Dywizję Zmechanizowaną

W obecnych warunkach wojennych i dodatkowo ścisłej rosyjskiej tajemnicy wojennej nie jest łatwo rozróżnić, która jednostka jest stała dla dywizji, a która została do niej przydzielona w podporządkowanie na czas wojny. Szczególnie dotyczy to wszystkich dywizji formowanych od 2022 roku. Wcześniej powstałe mają swoje koszary w poszczególnych garnizonach i ich jednostki można w miarę precyzyjnie nazwać. Tymczasem nowe dywizje czasami powstają na bazie dotychczasowej infrastruktury koszarowej, ale przeważnie w oparciu o ośrodki szkoleniowe lub jednostki wojskowe, które mają za zadanie tylko sformować nowe organizmy.

Docelową stałą strukturę poszczególnych dywizji będzie można poznać praktycznie dopiero po zakończeniu wojny z Ukrainą i po demobilizacji. Ale dzisiaj niestety nie wiadomo, kiedy to nastąpi.

Tymczasem istniejące brygady z podporządkowanymi pułkami i batalionami rosły i nadal rosną liczebnie. Gorzej jest ze sprzętem i wyposażeniem. Dlatego jednostki mobilizowane, szczególnie na początku, były nazywane dostarczycielami „mięsa armatniego”. Dla urealnienia ich organizacji, a przede wszystkim ulepszenia dowodzenia, proces powstawania nowych dywizji nie został zatrzymany. Najlepszym tego przykładem jest właśnie najnowsza 84.Dywizja Zmechanizowana. Jest ona formowana na bazie 4.Samodzielnej Brygady Zmechanizowanej i podporządkowanych jej jednostek, czyli m.in. 1194.Pułku Zmechanizowanego i 1465.Pułku Zmechanizowanego. Można ocenić, iż razem ewidencyjnie liczyły one około 10.000 żołnierzy.

Z samych batalionów brygady sformowany został jej stały pułk zmechanizowany, na razie o nieznanym numerze. Dwa kolejne to wspomniane zmobilizowane pułki. Prawdopodobnie dywizja nie będzie miała, przynajmniej na razie, swojego pułku czołgów, tylko samodzielny batalion czołgów, ani swojego przeciwlotniczego pułku rakietowego, tylko przeciwlotniczy dywizjon rakietowy lub rakietowo-artyleryjski. Wynika to z braku czołgów i nowych zestawów przeciwlotniczych. Rosjanom za to nie brakuje sprzętu artyleryjskiego, dlatego dywizja rozwija swój pułk artylerii samobieżnej lub holowanej. Pozostałe bataliony dywizyjne, czyli rozpoznawczy, łączności, inżynieryjno-saperski, zabezpieczenia materiałowo-technicznego, medyczny są tworzone na bazie odpowiednich brygadowych kompanii.

W najbliższym czasie można się spodziewać sformowania kolejnych rosyjskich dywizji Wojsk Lądowych. Na razie nie wiadomo, na bazie czego będą powstawały, ani jakie otrzymają numery, a ich przewidywanie jest mało wiarygodne. W Rosji pojawiały się już takie informacje, ale duża część z nich się nie sprawdziła. Pozostaje czekać na dopływ nowych danych. Są one o tyle interesujące, bo będą dawały wskazówkę, czy Wojska Lądowe Rosji utrzymają mieszaną strukturę w postaci wspólnego posiadania dywizji i brygad ogólnowojskowych, czy jednak celem jest całkowite przejście na strukturę dywizyjną.