Amerykańskie pojazdy dla czeskich spadochroniarzy

Przekazanie docelowo 46 pojazdów Flyer 72 HD (Heavy Duty) to bezpośrednia konsekwencja amerykańskiego grantu wojskowego o wartości 26 mln dol. (około 553 mln CZK). Fundusze te Waszyngton przyznał Pradze w ramach programu Foreign Military Financing (FMF) jako rekompensatę za bezprecedensowe zaangażowanie Czech w pomoc sprzętową dla walczącej Ukrainy.

Jak Flyery trafiły do Czech?

Sam proces dostaw realizowany był etapami. Pierwszych sześć testowych egzemplarzy trafiło do Czech w maju 2026 roku, co pozwoliło na rozpoczęcie szkolenia instruktorów i mechaników. Zwieńczeniem tego procesu była oficjalna uroczystość przekazania i zaprezentowania wozów, która odbyła się 1 lipca 2026 roku w bazie wojskowej w Chrudimiu.

Dostawy te stanowią rozwiązanie poważnego problemu, z którym czeski resort obrony borykał się od dłuższego czasu. W 2023 roku Praga została zmuszona do anulowania przetargu na zakup 159 Lekkich Pojazdów Uderzeniowych LÚV (czes. Lehké útočné vozidlo) dla spadochroniarzy z powodu drastycznego przekroczenia zakładanego budżetu przez oferentów (oferty znacząco przekroczyły szacowane 5,6 mld CZK). Amerykański dar pozwolił na szybkie załatanie luki sprzętowej bez obciążania budżetu bezpośrednim kosztem zakupu platform bazowych.

Pojazdy docierają z USA w wersji bazowej (cz. nezastavěné). Oznacza to, że czescy spadochroniarze muszą doposażyć je we własnym zakresie w środki łączności taktycznej, systemy dowodzenia oraz ewentualne opancerzenie i oszklenie balistyczne. Ze względu na napięty budżet obronny Czech na rok 2026, proces końcowej konfiguracji i integracji krajowych systemów jest obecnie poddawany szczegółowym analizom wojskowo-technicznym pod nadzorem szefa Sztabu Generalnego.

Odbiorcą wszystkich 46 Flyerów jest 43. Pułk Powietrznodesantowy (43. výsadkový pluk) stacjonujący w Chrudimiu. Jest to stosunkowo młoda formacja w obecnej strukturze (sformowana 1 października 2020 roku w wyniku przekształcenia batalionu), która stanowi tzw. trzeci element manewrowy AČR (cz. Armáda České republiky) – obok 4. Brygady Szybkiego Reagowania i 7. Brygady Zmechanizowanej. Pułk jest zorganizowany jako jednostka typu komando: lekka, wysoce mobilna, zdolna do prowadzenia operacji rajdowych, uderzeniowych i niszczących na głębokim zapleczu wroga.

Następca kajmanów

Wozy Flyer 72 HD całkowicie zastąpią w Chrudimiu przestarzałe i wyeksploatowane pojazdy Land Rover Defender 130 Kajman, które nie zapewniały ani odpowiedniej mobilności taktycznej, ani wymaganej konfiguracji uzbrojenia. Warto wspomnieć, że Kajman był trzecią wersją brytyjskiej legendarnej konstrukcji w armii naszego południowego sąsiada. Dwie poprzednie wersje, oznaczone SOV i SOV II, bazowały na krótszej wersji – Land Rover Defender 110 – wprowadzonej jako podstawowy samochód osobowo-ciężarowy wysokiej mobilności w AČR (Defendery były dostarczane od 2002 roku w wersjach 90, 110 oraz 130).

Należy podkreślić, że wozy te sprawdziły się, ale w trakcie eksploatacji stopniowo ujawniały się również ich pewne słabe strony. Dotyczyły one głównie przeciążenia tej konstrukcji, co wiązało się z masą zamontowanych osłon balistycznych i przeciwminowych, jak i innych elementów stałego wyposażenia, które „pochłaniały” znaczną część nośności podwozia.

To miało z kolei negatywny wpływ wpływ na wytrzymałość i niezawodność pojazdów, jak i na ich użyteczną ładowność. Konieczność wyboru następcy wprowadzonych w 2009 roku do użytku Kajmanów wynika nie tylko z ich wieku (16 lat eksploatacji), ale również z wymianą floty Defenderów, których produkcję zakończono w 2016 r. w Siłach Zbrojnych Republiki Czech.

Przypomnijmy, że Czesi w 2020 roku wybrali następcę eksploatowany wówczas Uaz-ów 469B (w ilości 630 szt.) oraz Land Roverów Defender (740 szt.), którym została Toyota Hiilux. Dostawy 1200 szt. japońskich pickupów zostały zrealizowane do 2024 roku. To jednak nie rozwiązało kwestii nowej platformy dla sił specjalnych i jednostek aeromobilnych czeskiej armii.

Zgodnie z informacjami czeskiego dowództwa, nowe pojazdy będą eksploatowane w dwóch kluczowych wariantach:

• wersja bojowa (cz. útočná) - skonfigurowana z myślą o maksymalnej sile ognia, wyposażona w obrotnicę dachową dla broni ciężkiej oraz stanowiska dla broni wsparcia obsługiwanej przez załogę;
• wersja dowódcza (cz. velitelská) - wyposażona w rozbudowany zestaw systemów łączności oraz stanowiska dowodzenia szczebla taktycznego.

Kluczową zaletą Flyerów dla formacji powietrznodesantowej jest ich zdolność do przerzutu drogą lotniczą. Pojazdy te mogą być przewożone wewnątrz ładowni ciężkich śmigłowców (np. CH-47 Chinook, CH-53) oraz maszyn transportowych C-130 Hercules czy C-17 Globemaster III. Dodatkowo, mogą być transportowane na zawiesiu zewnętrznym pod śmigłowcami wielozadaniowymi klasy UH-60 Black Hawk. Pozwala to na błyskawiczny desant całych pododdziałów rajdowych wraz z ciężkim uzbrojeniem.

Od potrzeb US SOCOM do globalnego sukcesu

Historia rodziny pojazdów Flyer wiąże się bezpośrednio ze specyficznymi wymaganiami amerykańskich sił specjalnych. Kluczowym momentem dla rozwoju platformy było ogłoszenie przez Dowództwo Operacji Specjalnych USA (US SOCOM) w czerwcu 2012 roku zapytania ofertowego w programie Ground Mobility Vehicle 1.1 (GMV 1.1).

SOCOM poszukiwał następcy dla dotychczas używanych, zmodyfikowanych pojazdów Humvee (GMV 1.0). Te ostatnie, po dopancerzeniu w Iraku i Afganistanie, stały się zbyt ciężkie, podatne na awarie i straciły swoją pierwotną mobilność oraz nie mieściły się w ładowni Chinooka. Nowy pojazd musiał charakteryzować się:

• niską masą własną przy zachowaniu wysokiej ładowności (współczynnik bliski 1:1);
• szerokością precyzyjnie ograniczoną do 72 cali (stąd też nazwa - Flyer 72), co pozwala na wjazd do wnętrza śmigłowca CH-47 Chinook bez konieczności demontażu elementów nadwozia;
• otwartą, modułową architekturą pozwalającą na rekonfigurację wozu w polu w czasie krótszym niż godzina.

W sierpniu 2013 roku konsorcjum firm Flyer Defense LLC oraz General Dynamics Ordnance and Tactical Systems (GD-OTS) wygrało ten prestiżowy kontrakt, pokonując takich konkurentów jak AM General czy Navistar. Pojazd otrzymał oficjalne wojskowe oznaczenie M1288 GMV 1.1.

Sukces w strukturach specjalnych otworzył Flyerowi drzwi do konwencjonalnej armii – w 2018 roku amerykańskie wojska lądowe (U.S. Army) zamówiły wersję bazową jako M1297 A-GMV dla brygad aeromobilnych (IBCT). Pojazdy sprawdziły się w warunkach bojowych m.in. w Afganistanie, Iraku i Syrii. Oprócz USA i Czech, pojazdy z tej rodziny trafiły m.in. do Izraela (pod nazwą Beeri), Włoch (dla elitarnych spadochroniarzy z 9. Pułku Col Moschin) oraz na Ukrainę, gdzie z powodzeniem służą w tamtejszych Siłach Operacji Specjalnych (SSO).

Został on również bezskutecznie zaproponowany przez konsorcjum Oshkosh Defense i Flyer Defense w ramach programu ISV (Infantry Squad Vehicle) armii amerykańskiej, który wygrała firma GM Defense, należąca do koncernu General Motors, dzięki pojazdowi LTV (Light Tactical Vehicle), który otrzymał wojskowe oznaczenie jako M1301.

Podstawowe dane techniczne i możliwości bojowe

Konstrukcja pojazdu Flyer 72 HD opiera się na lekkiej, ale niezwykle wytrzymałej rurowej klatce bezpieczeństwa oraz zaawansowanym, niezależnym zawieszeniu o zmiennym prześwicie. Zapewnia to doskonałe właściwości jezdne w najtrudniejszym terenie.

Podstawowe dane techniczne Flyer 72 HD:

• Wymiary - długość 4940 mm (5470 mm ze zderzakiem, kołem zapasowym i wyciągarką), szerokość 1830 mm (72 cale) — do 2290 mm m z bocznymi skrzyniami cargo, wysokość 1,830 m (regulowana hydraulicznie);
• Masy i ładowność - masa własna ok. 3311 kg (7300 lbs), maksymalna ładownośćdo 2591 kg (5700 lbs), dopuszczalna masa całkowita 6636 kg (14600 lbs);
• Załoga / miejsca - od 3 do 7 standardowo (możliwość rozbudowy do 9 osób);
• Prędkość maksymalna do 153 km/h (95 mph);
• Zasięg operacyjny ok. 480 km w warunkach działań/misji (do 800 km na szosie);
• Jednostka napędowa - silnik o poj. 2000 ccm 2.0L GM DOHC Bi-Turbo Diesel z systemem wtrysku bezpośredniego Common Rail (moc 164 kW/220 KM, moment obrotowy 450 Nm), przystosowany do zasilania paliwem JP8 i F24;
• Skrzynia biegów - automatyczna, 6-biegowa, napęd 4WD (4x4/4x2) realizowany za pośrednictwem 2-biegowej skrzyni rozdzielczej;
• Zdolności terenowe - pokonywanie wzniesień o nachyleniu do 60%, przechył boczny do 40%, brodzenie do 760 mm (30 cali) bez przygotowania.
• Układ elektryczny - osobny 12V i 24V, alternatory o mocy 140 A (14VDC) i 210 A (12/28 VDC), baterie: 1 x 12V o pojemności 68 Ah i 2 x 12V o poje. 120 Ah (dla układu 24V).

Możliwości ogniowe

Flyer 72 HD charakteryzuje się unikalną elastycznością w doborze uzbrojenia. Zamontowana na dachu obrotnica (360 stopni ostrzału) umożliwia montaż:

• wielkokalibrowych karabinów maszynowych kal. 12,7 mm (M2);
• granatników automatycznych kal. 40 mm (Mk 19);
• zdalnie sterowanych modułów uzbrojenia (np. Kongsberg CROWS II) zintegrowanych z wyrzutniami przeciwpancernych pocisków kierowanych Javelin;
• lekkich armat automatycznych kalibru do 30 mm.

Dodatkowo pojazd posiada boczne montaż (tzw. swing arms) zainstalowane przy fotelach załogi, co pozwala na prowadzenie ognia osłonowego z uniwersalnych karabinów maszynowych kal. 7,62 mm lub 5,56 mm.

W 2023 roku firma Flyer Defense zaprezentowała podczas konferencji AUSA (Association of the United States Army) pojazd w wersji Flyer 72 Multi-Purpose Mobile Fire Support System, nazwanej „The Beast” ze względu na liczbę zamontowanego uzbrojenia i systemów WRE. W skład „arsenału bestii” weszły m.in.:

• system moździerzowy kal. 120 mm „Scorpion Shoot and Scoot”;
• wielozadaniowy radar RPS 24 firmy Leonardo DRS;
• zdalnie sterowany system uzbrojenia Protector RWS firmy Kongsberg uzbrojony w wkm M2;
• system przeciwdronowy EnforceAir firmy D-Fend Solutions.

W ten sposób producent pojazdu zaprezentował jego możliwości integracji z różnymi systemami uzbrojenia i wyposażenia specjalistycznego, co stanowi niepodważalną zaletę tej konstrukcji.

Podsumowanie

Wdrożenie pojazdów Flyer 72 HD przez czeską armię to ogromny krok naprzód pod względem mobilności taktycznej i siły ognia formacji powietrznodesantowych. Choć proces pełnego ukompletowania pojazdów w czeskie systemy łączności oraz osłony balistycznej będzie wymagał czasu i dodatkowych nakładów, czescy spadochroniarze zyskują platformę sprawdzoną w bojach przez najlepsze jednostki specjalne świata. Jest to także kolejny dowód na dynamicznie rozwijającą się współpracę wojskową i technologiczną między Pragą a Waszyngtonem.