Rosyjski „wytrych” w rozmowach o bezpieczeństwie Europy

W Dublinie trwa szczyt Europejskiej Wspólnoty Politycznej. W wydarzeniu weźmie udział 50 przedstawicieli państw z całego świata, w tym prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski. Jednym z tematów poruszonych podczas wydarzenia będzie wojna na Ukrainie oraz scenariusze jej zakończenia. Przy okazji ostatnich negocjacji w Abu Zabi, w których delegacjom Rosji i Ukrainy towarzyszyli przedstawiciele Stanów Zjednoczonych (reprezentanci Unii Europejskiej przysłuchiwali się rozmowom), w mediach pojawił się wątek tzw. europejskiej architektury bezpieczeństwa.

Terminologia sowiecka

O szkodliwości stosowania takiej terminologii napisał między innymi były dyrektor Polskiego Instytutu Spraw Międzynarodowych dr Sławomir Dębski, który zwracał uwagę na fakt, że „europejska architektura bezpieczeństwa” ma sowiecką proweniencję. „Termin wiąże się z sowieckim postulatem i rosyjskim marzeniem, aby Amerykanie wycofali swoich żołnierzy z Europy – do żargonu dyplomatycznego wprowadzał ten termin Mołotow w 1954 roku, potem Gromyko in 1969, i to do tej tradycji nawiązuje Putin i jego ultimatum z 2021” – napisał, zwracając uwagę na to, że Amerykanie przez lata stosowali w opozycji do rosyjskiej nomenklatury określenia „bezpieczeństwo Europy”, które miało wskazywać na udział USA w zapewnieniu tegoż bezpieczeństwa.

„To, że Rosjanie do tematu wracają, należy wiązać z dążeniami administracji Trumpa, aby nakłonić Putina do powrotu do rozmów o zakończeniu wojny rosyjsko-ukraińskiej. Witkoff miał ostatnio zaproponować, aby rozmowy dotyczyły nie tylko Ukrainy, ale właśnie całej europejskiej »architektury bezpieczeństwa«, czyli między innymi amerykańskich baz w Polsce i obecności amerykańskich żołnierzy w Europie” – podsumował dr Dębski.

W podobnym tonie skomentował to analityk Ośrodka Studiów Wschodnich oraz były dyrektor Biura Informacji NATO w Moskwie Robert Pszczel: „Tak, Moskwa zawsze promowała termin »europejska architektura bezpieczeństwa«, głównie jako wytrych do dyskutowania o temacie »niepodzielnego bezpieczeństwa« – czytaj: specjalnych praw”.

Kallas: Najpierw zawieszenie broni, potem reszta

Termin podsuwany przez stronę rosyjską został podchwycony przez amerykańskich wysłanników – Steve’a Witkoffa oraz Jareda Kushnera. Ten drugi napisał nawet pod koniec następnego tygodnia na platformie X: „Prezydent Trump dzisiaj posunął naprzód ważną dyskusję z kilkoma europejskimi przywódcami na temat potrzeby szerszej europejskiej architektury bezpieczeństwa, która może pomóc ustanowić warunki dla trwałego pokoju”.

Niestety, tę terminologię zastosowała również szefowa unijnej dyplomacji, choć można przypuszczać, że zrobiła to intencjonalnie, aby wykazać rosyjską niekonsekwencję oraz brak wiarygodności. Przed rozpoczęciem szczytu Europejskiej Wspólnoty Politycznej w Dublinie Kaja Kallas powiedziała: „Konieczna jest właściwa kolejność działań: najpierw zawieszenie broni, aby rzeczywiście ustało bombardowanie ludności cywilnej, a następnie podjęcie rozmów na temat porozumienia pokojowego. Dopiero wtedy będzie można rozmawiać o architekturze bezpieczeństwa w Europie” – podkreśliła, dodając, że „europejska architektura bezpieczeństwa już istnieje”, czego przykładem są takie dokumenty jak Akt Końcowy z Helsinek, Karta Paryska czy Memorandum budapesztańskie, czyli „dokumenty, w których Rosja również wyraziła zgodę na obecną architekturę bezpieczeństwa w Europie. Problem polega na tym, że Rosja nie przestrzega tych porozumień” – kontynuowała.

„Dyskusja o europejskiej architekturze bezpieczeństwa w rzeczywistości odwraca uwagę od kwestii, na której powinna ona być skoncentrowana, a mianowicie od zawieszenia broni i powstrzymania zabijania w Ukrainie” – dodała wysoka przedstawicielka UE ds. zagranicznych i obronnych. W piątek w stolicy Irlandii dojdzie z kolei do nieformalnego posiedzenia Rady Europejskiej.