Poborowy w Danii dłużej w wojsku

Duńskie siły zbrojne poinformowały, że pierwsza grupa poborowych stawiła się do jednostek, aby odbyć służbę w nowej formule. Dokładniej, 1600 osób, wśród których większość to ochotnicy, ma przejść przez jedenastomiesięczne szkolenia, wzmacniając zdolności obronne państwa. Władze Danii wyjaśniają, że zmiany w otoczeniu systemowym wymuszają na nich rozszerzenie i wzmocnienie systemu poboru. Obserwatorzy w Danii i poza nią podkreślają, że chodzi oczywiście o zawirowania wokół Grenlandii, ale też o niezbędność wzmocnienia swojego udziału w misjach NATO.

Z 4 do 11 miesięcy

Nowi poborowi trafią do 14 lokalizacji w całym państwie i zostaną rozdysponowani po różnych rodzajach sił zbrojnych, mówi oficjalny komunikat. Jak zauważa się, właśnie od tego roku pobór do wojska zostanie tam wydłużony z zaledwie 4 miesięcy (z nielicznymi wyjątkami) do 11 miesięcy w większości miejsc służby. Duńczycy dodają, że w przypadku wybranych jednostek – tj. Kongelige Livgarde, Gardehusarregimentet czy Kongeskibet Dannebrog – służba ma trwać 12 miesięcy. Co ciekawe, dłuższy okres służby jest również przewidziany dla sił odpowiedzialnych za działania w cyberprzestrzeni. Pamiętajmy, że wiele z kompetencji niezbędnych na współczesnym polu walki wymaga jednak bardziej czasochłonnego szkolenia. Dlatego też niezbędne stają się dłuższe okresy prowadzenia poborowych do poziomu gwarantującego im realne wzmocnienie systemu obronnego państwa. Analogicznie, pojawia się pytanie o ćwiczenia przypominające – co swego czasu opisywaliśmy na przykładzie ich wydłużenia w kontekście reformy obronnej na Tajwanie.

Co ważne, Dania, podobnie jak np. Norwegia, wprowadza równość płci w przypadku poboru. Dzięki tej zmianie zarówno mężczyźni, jak i kobiety będą powoływani do służby w ramach tego samego zasobu osobowego. Wcześniej, jak wskazują Duńczycy, kobiety mogli zgłaszać się na ochotnika do służby. Zauważono, że w Danii już około 20 proc. poborowych, począwszy od 2026 roku, to kobiety. Nowy system poboru oznacza więc, że wszyscy, bez względu na płeć, są wzywani do służby w siłach zbrojnych, jeśli ukończyli lub ukończą 18 lat po 1 lipca 2025 roku.

W oficjalnym komunikacie zauważa się także, że kolejnym ważnym kamieniem milowym, w związku z nowym systemem poboru, ma być rozpoczęcie szkolenia pierwszej grupy poruczników. Po 12 miesiącach szkolenia, oficerowie będą przez rok pełnić funkcję dowódców na najniższych szczeblach w swoich jednostkach.

Poborowi z większymi możliwościami rozwoju

W kwestii samego poboru – pierwsze 3-5 miesięcy nowi żołnierze spędzą na nauce podstawowych umiejętności żołnierskich. Obejmować to ma szkolenie strzeleckie, pierwszą pomoc, trening fizyczny oraz naukę poruszania się w zróżnicowanym terenie współczesnego pola walki. Następnie poborowi będą już pełnić służbę w poszczególnych jednostkach sił zbrojnych. Zaznacza się, że poborowi mają otrzymać możliwość służby i szkolenia w większej liczbie jednostek, przy większej liczbie specjalizacji. Podaje się przykład plutonu systemów bezzałogowych w Dowództwie Operacji Specjalnych. Zauważa się, że oczywiście na niektórych kierunkach wymagane będzie rozszerzone badanie lekarskie i ocena predyspozycji poborowego. W oficjalnym komunikacie podkreśla się, że może to obejmować szereg zadań odciążających zawodowych żołnierzy i dających im większą swobodę wykonywania zadań wymagających wyższego stopnia specjalizacji.

Zauważmy, że Duńczycy, dokonując reform w poborze, widzą niezbędność nie tylko zagospodarowania nowych żołnierzy zgodnie z ich predyspozycjami, ale także zwiększenia atrakcyjności służby. Młodzi ludzie muszą bowiem mieć świadomość możliwości rozwoju właśnie w toku swojej służby w siłach zbrojnych. Co więcej, wojsko musi mieć rezerwy w skali makro, a nie tylko przeszkolonego w sposób podstawowy rezerwistę do umownych statystyk. Jeśli już państwo podejmuje się nowych celów, jeśli chodzi o służbę obywatela na rzecz państwa i jego obronności, to musi to być odpowiednio wpięte w analizę potrzeb.

Po pierwszych pięciu miesiącach szkolenia poborowi mogą wykonywać zadania zarówno w Królestwie Danii, jak i poza nim. Mogą to być misje na Grenlandii, ale także misja NATO na Łotwie lub działania duńskiej marynarki wojennej. Przy czym dyslokacja poza Danią ma być oparta na decyzji ochotniczej w przypadku poborowych. Już teraz ma trwać, jak wskazała agencja Reuters, przygotowanie pod misję kompanii złożonej z ponad 100 żołnierzy na Grenlandię. Mają oni tam służyć przez miesiąc, przejmując zadania operacyjne od żołnierzy zawodowych.

Wygenerować skuteczną siłę bojową

Cytowany przez wojsko Kenneth Strøm, szef programu poboru w Duńskich Siłach Zbrojnych, podkreślił, że „rozszerzenie zakresu poboru daje możliwość wykorzystania poborowych do nowych zadań operacyjnych, co pomaga szybciej i skuteczniej generować siłę bojową”. Podkreślono też, że „zadania operacyjne, które mogą teraz być powierzane poborowym, oznaczają również, że zawodowi żołnierze mogą być zwalniani do innych zadań wymagających wyższego stopnia specjalizacji”. Pamiętajmy, że współczesne pole walki weryfikuje niejako „stare” podejście do szkolenia poborowych. Mówiąc wprost, państwa albo pójdą w kierunku generowania potencjału za ich pomocą, w tym inwestując w bardziej specjalistyczne szkolenia, albo otrzymają siłę żywą na wypadek konfliktu, lecz charakteryzującą się niskim poziomem przeżywalności, nie mówiąc o interoperacyjności z siłami zawodowymi lub (i) sojuszniczymi.

Zauważmy również, że aby zagospodarować nowych poborowych, w wielu miejscach wyremontowano budynki i wybudowano nowe tymczasowe kwatery, aby młodzi ludzie mogli mieszkać i służyć w nowoczesnych warunkach. Ponadto przed wcieleniem nowych żołnierzy dokonano odpowiednich zakupów w zakresie umundurowania i sprzętu, aby przyszli żołnierze byli odpowiednio ubrani i wyposażeni (co podkreślono w oficjalnym komunikacie). Wykazuje to, jak skomplikowanym procesem jest wszelkie działanie na rzecz rozszerzenia szkoleń wojskowych. Mówimy o wytworzeniu odpowiedniej zdolności infrastrukturalnej – od bytowania żołnierzy w koszarach, aż po obiekty szkoleniowe. Żołnierze muszą mieć zapewnione sorty umundurowania i wyposażenia, unikając tym samym kanibalizacji innych jednostek lub skazywania poborowych na sprzęt niskiej jakości, niegwarantujący komfortu szkolenia i służby.

Wypożyczamy młodych ludzi ze społeczeństwa

Ważne jest też skalowanie procesów zwiększania poboru na nowych zasadach do możliwości absorpcji przez siły zbrojne. Dania planuje, że liczba poborowych ma wzrosnąć z 5000 do 7500 rocznie do 2033 r., inne dane mówią o 6 500 do wspomnianego roku. Jest to działanie odciążające żołnierzy zawodowych, ale przede wszystkim budowanie niezbędnych rezerw. Obecnie szacunkowo strona duńska może odwołać się do ok. 17 000 – 20 000 wojskowych w służbie czynnej. Innym zasobem jest rezerwa i Gwardia (Hjemmeværnet) w sile 53 000 mundurowych (w tym ok. 13 000 aktywnie przeszkolonych ochotników Gwardii oraz ok. 30 000–40 000 w rezerwie mobilizacyjnej).

Warto przytoczyć również ważne słowa szefa tamtejszego resortu obrony. Cytowany na łamach „Nordic Defence Sector” Michael W. Hyldgaard miał stwierdzić, że „na jakiś czas pożyczamy młodych ludzi od społeczeństwa. To nas zobowiązuje. Musimy bezpiecznie wprowadzić nowy pobór, aby nowi poborowi postrzegali to zadanie jako istotne i coś, w czym mogą się odnaleźć”. Widzimy więc dążenie nie tyle do skokowego podniesienia liczby dostępnych żołnierzy, szkolenia rezerw, itp., ale zrozumienia częstokroć złożonych kwestii z zakresu komunikacji ze społeczeństwem. Zauważmy, iż wiele państw europejskich przywracających pobór czy też szersze szkolenia obronne, wskazuje właśnie na ten aspekt jako równie kluczowy, co same zakupy broni oraz inwestycje w infrastrukturę. Na pobór należy mieć nie tylko pomysł, jeśli chodzi o kwestie stricte wojskowe, ale też pewne elementy związane z morale oraz edukacją, szczególnie o sensie służby dla państwa w nowych warunkach międzynarodowych.

Sprawdzony sojusznik w NATO

Zmiany zachodzące w Danii są z perspektywy polskiej ważne, jeśli chodzi o dwie kwestie, a dokładniej – widoczny wkład strony duńskiej w system bezpieczeństwa NATO i naszego regionu oraz możliwe lessons learned dla naszego państwa. W tym pierwszym aspekcie przypomnijmy, że Dania właśnie teraz prowadzi dyslokację batalionu na Łotwę. Będzie on częścią dowodzonej przez Kanadę Wielonarodowej Brygady Łotwa (MNB-LVA), która wchodzi w skład Wielonarodowej Dywizji Północ, dowodzonej przez duńskiego generała dywizji i mającej siedzibę na Łotwie. W oficjalnym komunikacie zaznacza się, że Dania już po raz piąty od 2022 r. wysyła na Łotwę batalion bojowy wraz z jednostkami wsparcia, przyczyniając się w ten sposób do gotowości NATO. Pamiętajmy, iż właśnie na Łotwie w tamtejszej natowskiej grupie bojowej służą również polscy żołnierze. Zaś jeśli chodzi o lessons learned, to zauważmy, że w Polsce cały czas wraca dyskusja o tworzeniu rezerw i możliwym poborze. Warto w tych rozważaniach skorzystać z wszelkich doświadczeń (analizując je, oczywiście, pod kątem własnego państwa) bliskiego polskiego partnera w NATO.

Oczywiście dzisiaj nie musimy korzystać wyłącznie z obserwacji samych Duńczyków. Warto przy tym zauważyć, że w przestrzeni europejskiej należy studiować w tym kontekście doświadczenia Litwy, Szwecji, Łotwy i Chorwacji, które przywracają zawieszony pobór. Co więcej, jak wspomniano, ważnym kazusem jest współczesna Norwegia, która wykonała i wykonuje w ostatnich latach szeroko zakrojoną reformę własnego systemu poboru i szkolenia.