Amerykańscy żołnierze i inwestycje zbrojeniowe w Polsce. „Czekają nas naprawdę interesujące wydarzenia”

Pojawiły się deklaracje dotyczące NATO 3.0, Ukrainy i zwiększenia produkcji uzbrojenia po obu stronach Atlantyku. „Polska jest wzorowym sojusznikiem” – podkreśla Whitaker, dodając, że chciałby mieć w NATO jeszcze 30 państw podchodzących do bezpieczeństwa tak poważnie jak Polska i Stany Zjednoczone.

Wersję wideo wywiadu znajdziesz tutaj:

Dr Aleksander Olech: Jesteśmy w Polsce, dlatego to właśnie Polska będzie w centrum naszej rozmowy. Panie Ambasadorze, wiem, że przewodzi Pan dużej delegacji ponad 80 amerykańskich firm zbrojeniowych, które rozpoczęły swoją europejską podróż właśnie od Warszawy. Czy przyjeżdżają tutaj, żeby sprzedawać uzbrojenie, czy może również produkować je wspólnie z polskimi partnerami?

Amb. Matthew G. Whitaker: To naprawdę ekscytujący moment dla transatlantyckiego przemysłu obronnego. Sprowadziliśmy do Polski przedstawicieli ponad 90 amerykańskich przedsiębiorstw na spotkania z polskimi firmami, aby nawiązać współpracę. Analizujemy wszystkie możliwości, w tym tworzenie wspólnych przedsięwzięć oraz wspólną produkcję. Podczas przyjęcia otwierającego wydarzenie rozmawiałem z przedstawicielami trzech przedsiębiorstw, które zastanawiają się, gdzie uruchomić swoje zakłady produkcyjne. Oczywiście powiedziałem im, że Polska byłaby do tego znakomitym miejscem. Uważam, że istnieją tutaj naprawdę duże możliwości i bardzo się cieszę z przyjazdu tych firm.

Obecnie wyzwaniem jest przełożenie zobowiązań dotyczących wydatków obronnych, podjętych na szczycie w Hadze, w tym celu 5% PKB, który Polska już realizuje, na rzeczywiste zdolności wojskowe. To właśnie jest najważniejsze. Jedynym sposobem, aby to osiągnąć, jest rozbudowa transatlantyckiego przemysłu obronnego. Oznacza to produkcję zarówno w Europie, jak i w Stanach Zjednoczonych, ale przede wszystkim oznacza „Made in NATO”.

Doskonale, ponieważ widzimy już wspólne projekty. Przykładowo Polska i Anduril rozwijają współpracę przy projekcie pocisku Barracuda. Obserwujemy również sytuację w Ukrainie. Czy Polska mogłaby stać się centrum produkcji amerykańskich pocisków PAC-3?

Oczywiście prowadzimy takie rozmowy. Właśnie ogłosiliśmy, że w Polsce powstanie zakład zajmujący się obsługą techniczną, i uważam, że jest to dobry pierwszy krok. Niemcy mają już zakład w Bawarii, w którym produkowane są pociski PAC-2. Zdecydowanie musimy zwiększyć produkcję systemów obrony powietrznej, niezależnie od tego, czy mówimy o systemach zwalczania dronów, czy o zdolnościach do przechwytywania manewrujących pocisków balistycznych.

Możliwości jest naprawdę wiele. Mamy amerykańskie przedsiębiorstwa każdej wielkości – duże, średnie i małe – które chcą prowadzić działalność w Polsce i współpracować z polskimi firmami. Uważam, że to najważniejszy element całej inicjatywy i jestem przekonany, że ta wizyta przyniesie wiele dobrych rezultatów.

Polska mierzy się z zagrożeniem ze strony dronów nadlatujących ze wschodu, a Stany Zjednoczone mogłyby wnieść swoje doświadczenie i know-how. Pozostając przy tym temacie, Europa uruchomiła program SAFE o wartości 150 mld euro, który nadaje priorytet europejskiej produkcji obronnej i przewiduje wymóg 65%. Czy amerykańskie firmy zbrojeniowe obawiają się utraty swojej pozycji na europejskich rynkach?

Nie martwię się szczególnie programem SAFE, zapisami dotyczącymi „Made in Europe” ani wymogiem 65%, dopóki nie stanie się to częścią szerszej polityki europejskiej. Zresztą, sądząc po rozmowach, które prowadziłem, nie uważam, aby większość państw Unii Europejskiej należących jednocześnie do NATO popierała wprowadzenie ogólnej preferencji europejskiej.

Państwa te wiedzą, że w Stanach Zjednoczonych produkowanych jest wiele znakomitych rodzajów uzbrojenia i systemów wojskowych, i chcą mieć do nich dostęp. SAFE jest szczególnym instrumentem. Jednak ponownie podkreślę, że wszystkie przedsiębiorstwa, które tutaj przyjechały, chcą współpracować z Polską. Chcą budować zakłady i zwiększać produkcję, dlatego istnieją rzeczywiste możliwości.

Takie przedsięwzięcia mogłyby również kwalifikować się do finansowania w ramach SAFE, a jednocześnie tworzyć miejsca pracy. I dla mnie ważne jest, żeby były to dobrze płatne miejsca pracy. Zarówno w Stanach Zjednoczonych, jak i u tak znakomitego sojusznika, jakim jest Polska.

Polska zakupiła 366 czołgów Abrams i rozwija zaplecze serwisowe. Czy możemy wyjść poza samą obsługę techniczną i rozpocząć produkcję amerykańskich komponentów zbrojeniowych w Polsce? Bardzo na to liczymy, ponieważ chcemy rozwijać zdolności produkcyjne właśnie tutaj, na polskim terytorium. Jak Pan to ocenia?

Byłem w Limie w stanie Ohio i obserwowałem, jak polskie czołgi zjeżdżają z linii produkcyjnej. To naprawdę piękne maszyny.

Ale właśnie do tego dążymy. Oczywiście, kiedy polscy politycy wydają pieniądze polskich podatników, chcą, aby te inwestycje przynosiły konkretne korzyści ich wyborcom. Nikt nie oczekuje, że wszystkie te pieniądze zostaną przeznaczone wyłącznie na amerykańskie uzbrojenie, chociaż produkujemy pewne wyjątkowe i niezwykle zaawansowane systemy, które można kupić tylko w Stanach Zjednoczonych.

Cały sens sprowadzenia tak wielu amerykańskich przedsiębiorstw do Polski polega właśnie na prowadzeniu takich rozmów i poszukiwaniu rozwiązań korzystnych dla obu stron. Chodzi o rozwijanie transatlantyckiego przemysłu obronnego i nadanie koncepcji „Made in NATO” rzeczywistego znaczenia.

Czy rozpoczęcie tej podróży właśnie od Polski było świadomą decyzją? Być może mogłoby to również zachęcić innych europejskich partnerów, takich jak Finlandia czy Portugalia, która rozważa zakup F-35, do rozwijania podobnych projektów z amerykańskimi przedsiębiorstwami. Czy Polska mogłaby stać się przykładem dla innych?

Zorganizowaliśmy już podobne przedsięwzięcie w Niemczech i państwach Beneluksu. Rozpoczęliśmy w Monachium, a następnie odwiedziliśmy kraje Beneluksu. Wyciągnęliśmy z tego wiele wniosków dotyczących tego, co przedsiębiorstwa po obu stronach Atlantyku chcą wiedzieć, zanim rozpoczną współpracę. Ponieważ chodzi również o polskie firmy prowadzące działalność w Stanach Zjednoczonych.

Widzimy rzeczywiste możliwości po obu stronach i w obu kierunkach. To nasza druga taka inicjatywa, a uczestniczy w niej niemal dwa razy więcej amerykańskich przedsiębiorstw oraz niemal dwa razy więcej polskich firm niż podczas wydarzenia w Niemczech. Istnieją rzeczywiste kontakty i możliwości, które, mam nadzieję, uda się przekształcić w konkretne wspólne przedsięwzięcia i projekty produkcyjne. Trzymam za to kciuki.

Uważam, że jako ambasador Stanów Zjednoczonych przy NATO jestem w szczególnie dobrej pozycji, aby organizować takie inicjatywy. Mogę łączyć przedsiębiorstwa w Polsce, we Włoszech czy w innych państwach. Możemy organizować wydarzenia tam, gdzie byłoby to prawdopodobnie trudniejsze do przeprowadzenia wyłącznie kanałami dwustronnymi.

Dla wszystkich zaangażowanych jest to doskonała okazja do zdobycia doświadczeń. Jednocześnie chcę, aby przekładało się to na rzeczywiste zdolności wojskowe. Obecnie dostępne są ogromne środki finansowe, które trzeba przeznaczyć na uzbrojenie i sprzęt wojskowy, a tego nie produkuje się wystarczająco szybko ani w odpowiedniej skali. Właśnie dlatego staramy się jak najszybciej zwiększać zdolności produkcyjne.

Odbieram to jako zaproszenie dla polskich przedsiębiorstw. Czy możemy zapewnić polskie firmy, że Stany Zjednoczone są gotowe je przyjąć? Czy mogą pojechać do Waszyngtonu, Cleveland w Ohio albo Colorado Springs i rozpocząć duże projekty z amerykańskimi partnerami? Czy to zaproszenie dla polskich firm?

Tak, dokładnie to staramy się osiągnąć – tworzyć takie powiązania. Stany Zjednoczone są krajem bardzo przedsiębiorczym, z systemem mocno nastawionym na przedsiębiorczość. Mamy wiele firm, o których być może nigdy Pan nie słyszał, ale które dysponują naprawdę interesującymi zdolnościami i szukają możliwości współpracy z polskimi przedsiębiorstwami.

Jednocześnie takie kontakty pomogą polskim firmom znaleźć możliwości prowadzenia działalności w Stanach Zjednoczonych. Uważam, że jest to po prostu sytuacja korzystna dla obu stron, relacja dwukierunkowa, która przynosi korzyści obu sojusznikom.

A Polska jest wzorowym sojusznikiem. Nie mogę wystarczająco mocno podkreślić, jak poważnie i realistycznie Polska podchodzi do tego, co wszyscy powinniśmy robić.

Chciałbym, żeby było jeszcze 30 takich sojuszników jak Polska i Stany Zjednoczone, którzy inwestują w wymaganym tempie i odpowiadają na zagrożenia, z jakimi mierzymy się dzisiaj.

To mamy już cytat na tytuł! Mam jeszcze kilka pytań, Panie Ambasadorze. Przejdźmy do NATO 3.0. Czy zmierzamy w kierunku Sojuszu, w którym coraz więcej państw będzie korzystało przede wszystkim z amerykańskiego uzbrojenia, czy NATO 3.0 oznacza, że sojusznicy mają przejmować większą odpowiedzialność za własną obronę i stawać się silniejsi wspólnie ze Stanami Zjednoczonymi? Jak Pan postrzega NATO 3.0 jako stały przedstawiciel USA przy Sojuszu?

NATO 3.0 to przywrócenie NATO do ustawień fabrycznych. To Sojusz, który odstrasza i broni na kontynencie europejskim. Nie angażuje się w operacje poza obszarem traktatowym i nie ma w nim miejsca dla sojuszników, którzy wydają na obronność mniej, niż potrzeba do zapewnienia obrony i odstraszania. Uważam, że ten projekt rozwija się bardzo dobrze.

Widzieliśmy, jak nasi europejscy sojusznicy zwiększyli wydatki obronne o 139 mld dolarów w porównaniu z 2024 rokiem. Uważam, że to znakomity pierwszy krok, ale nadal niewystarczający. Potrzebujemy, aby wszyscy osiągnęli poziom 5%. Polska już osiągnęła ten poziom. Nasi bałtyccy sojusznicy również są częścią tych działań, a od 2027 roku dołączą do regularnych spotkań w ramach NATO 3.0. Jednak potrzebujemy większego zaangażowania wszystkich państw.

Nie możemy pozwolić na cofanie się. Nie możemy mieć sojuszników, którzy uważają, że mogą korzystać z bezpieczeństwa bez wydawania i inwestowania środków niezbędnych do pozyskania odpowiednich zdolności wojskowych. Właśnie w ten sposób odstraszamy i bronimy każdego centymetra terytorium Sojuszu.

Amerykańscy żołnierze wrócili do Estonii po dziewięciomiesięcznej przerwie. Kiedyś tam mieszkałem, dlatego uważam to za bardzo ważne wydarzenie. Widzimy również powrót amerykańskich sił na Litwę. Muszę więc zapytać o Polskę: jaka jest przyszłość proponowanej nowej stałej bazy wojskowej USA? Czy Waszyngton popiera ten projekt, czy nadal jest to perspektywa długoterminowa?

Prezydent Trump już zapowiedział, że do Polski przybędzie więcej żołnierzy. To kierunek wyznaczony przez prezydenta i będziemy go realizować. Oczywiście musimy znaleźć miejsce, w którym ci żołnierze będą stacjonować, a do ustalenia pozostaje wiele szczegółów.

Uważam jednak, że kiedy zakończymy przegląd rozmieszczenia naszych sił, pojawią się również zapowiedzi dotyczące dalszych działań w Polsce. Myślę, że Polskę czekają naprawdę interesujące wydarzenia.

Jeszcze jedno, ostatnie pytanie, Panie Ambasadorze. Rozmawialiśmy o Polsce, ale chciałbym również poruszyć kwestię wyzwań związanych z Ukrainą. Ukraina także jest częścią tej imponującej inicjatywy z udziałem amerykańskich przedsiębiorstw zbrojeniowych, co sugeruje zainteresowanie współpracą również z ukraińskim przemysłem. Czy mam rację?

Byłem w Ukrainie już kilka razy, koncentrując się szczególnie na jej przemyśle obronnym. Uważam, że są tam bardzo dobre zdolności i znakomite przedsiębiorstwa. Kiedy wojna się zakończy, te firmy będą potrzebowały rynków, na których będą mogły sprzedawać swoje produkty, utrzymywać zatrudnienie i kontynuować działalność. Tworzenie kontaktów pomiędzy ukraińskimi i amerykańskimi przedsiębiorstwami jest ważnym krokiem.

Amerykańskie firmy już współpracują z Ukraińcami i uważam, że obecnie nie ma lepszego poligonu doświadczalnego niż Ukraina. Można tam testować własny sprzęt i sprawdzać, czy jest w stanie wytrzymać niezwykle trudne warunki wojenne. Właśnie do tego zachęcam wszystkie nasze przedsiębiorstwa i uważam, że istnieje ogromna możliwość rozwijania takich kontaktów.

Panie Ambasadorze, bardzo dziękuję za tę rozmowę. Chciałbym również obiecać naszym widzom, że nie będzie to nasz ostatni wywiad. Mogą zostawiać swoje pytania w komentarzach, a ja zadam je Panu przy kolejnej okazji. Czy możemy się na to umówić? Panie Ambasadorze, to Pańskie słowa, nie moje!

Dziękuję. Bardzo chętnie zrobię to ponownie. Ale na pewno nie jutro!

Bardzo dziękuję, Panie Ambasadorze.

Dziękuję. Powodzenia.