Czy to islamskie NATO? Analiza paktu z Mekki

Zgodnie z artykułem 1 porozumienia „Strony” zobowiązują się współpracować, by „zapewnić i ochronić wzajemną niezależność, suwerenność, integralność terytorialną oraz nienaruszalność ich międzynarodowo uznanych granic”. Jeżeli te elementy zostaną zagrożone, strony „użyją wszelkich niezbędnych środków w celu wyeliminowania takich zagrożeń”.

Kluczowa klauzula znajduje się w artykule 2. Czytamy w nim: „Zewnętrzny atak zbrojny przeciwko którejkolwiek ze stron będzie uważany za atak przeciwko wszystkim stronom”. W razie takiego ataku lub agresji militarnej strony „natychmiast udzielą pomocy zaatakowanej stronie, w pełni wykorzystując wszystkie środki wzajemnej pomocy, jakie mogą sobie wzajemnie zapewnić”. Jednocześnie dokument precyzuje, że zakres i charakter wsparcia zostaną określone „po obiektywnej ocenie wymaganej pomocy” i „w granicach dostępnych zasobów, w tym środków i zdolności wojskowych”. Strony powołują się przy tym na prawo do samoobrony z artykułu 51 Karty Narodów Zjednoczonych.

Ramy instytucjonalne i współpraca

Porozumienie przewiduje utworzenie Strategiczny Komitet Polityczno-Obronny, w skład którego wchodzą ministrowie spraw zagranicznych, ministrowie obrony oraz szefowie sztabów generalnych. Komitet ma zbierać się dwa razy w roku. Sekretariat sojuszu ma siedzibę w Arabii Saudyjskiej, a pierwszym sekretarzem generalnym został przedstawiciel Pakistanu – generał Nauman Mahmood.

Dokument (konkretnie artykuł 6) zakłada również współpracę w przemyśle obronnym (w tym transfer technologii, wspólne prace badawczo-rozwojowe i produkcję), wymianę personelu, wspólne ćwiczenia, interoperacyjność sił zbrojnych, dzielenie się wywiadem oraz wsparcie logistyczne. Porozumienie jest otwarte na przystąpienie kolejnych państw, o ile zgodzą się na to obecni „Core Parties”, co można rozumieć jako „państwa założycielskie” – może w przyszłości będzie to przekształcone w formę jednomyślności wszystkich członków.

Wejście w życie następuje po złożeniu ostatniego instrumentu ratyfikacji w sekretariacie. Dokument obowiązuje bezterminowo, a możliwość wystąpienia pojawia się dopiero po 10 latach od tej daty (z trzymiesięcznym wypowiedzeniem).

Test Huti i realia współpracy

Pierwszym poważnym sprawdzianem paktu stały się nasilone od września 2026 roku ataki rakietowe i dronowe rebeliantów Huti na terytorium Arabii Saudyjskiej. Pakistan i Turcja zadeklarowały gotowość do wsparcia Rijadu „w duchu porozumienia”. Pakistan potwierdził obecność znacznych sił na saudyjskim terytorium, podkreślając jednak, że ich rola ma charakter wyłącznie obronny.

Dotychczasowe zaangażowanie sojuszników pozostało ograniczone – nie doszło do pełnej ofensywy na terytorium Jemenu. Obserwatorzy wskazują, że różnice interesów (Pakistan unika eskalacji z Iranem, Turcja musi brać pod uwagę zobowiązania NATO) sprawiają, że pakt działa raczej jako elastyczna platforma współpracy niż automatyczny mechanizm obronny.

Komplementarne atuty i ograniczenia

Trzy państwa dysponują uzupełniającymi się potencjałami. Arabia Saudyjska wnosi kapitał i pozycję religijną, Turcja – rozwinięty przemysł obronny (w tym drony i systemy rakietowe) oraz doświadczenie armii NATO, a Pakistan – dużą armię oraz status jedynej muzułmańskiej potęgi jądrowej. Warto jednak w tej kwestii podkreślić, że broń jądrowa Islamabadu nie stanowi automatycznego parasola dla sojuszników.

Należy też zwrócić uwagę na fakt, że pakt w większym stopniu służy budowie długoterminowych zdolności i dywersyfikacji partnerstw bezpieczeństwa niż tworzeniu gotowego odpowiednika NATO. Powstaje w kontekście malejącego zaufania części państw regionu do amerykańskich gwarancji oraz trwających napięć z Iranem i jego sojusznikami.