Ostatnia szansa Putina? Wielka rozbudowa wojsk systemów bezzałogowych w Rosji [RAPORT]

Armia radziecka jeszcze w czasach ZSRR była prekursorem wprowadzania na uzbrojenie bezzałogowych latających systemów rozpoznawczych. Były one duże, ciężkie i stosunkowo mało efektywne, ale stanowiły dobry zaczątek do ich dalszego rozwoju. Upadek ZSRR i powstanie Rosji pokrzyżowały te plany. Cały czas trwały prace badawcze i projektowe nowych typów aparatów rozpoznawczych, ale wdrożeń nowych typów było niewiele. Najbardziej znanymi z tych czasów są Orłan-10 i Forpost.

Razem z wycofaniem bezzałogowców z czasów ZSRR likwidowano kolejne jednostki je eksploatujące, a nowe nie powstawały. W efekcie tego na początku 2022 roku bezzałogowe statki powietrzne wprowadzane były na uzbrojenie kompanii bezzałogowych aparatów latających. Wchodziły one w skład odtwarzanych dywizji pancernych i zmechanizowanych oraz niektórych brygad ogólnowojskowych. Wielkość pododdziału, czyli kompania, wskazywała jakimi nielicznymi środkami ona dysponowała. W całej armii rosyjskiej istniała wtedy tylko jedna większa jednostka bezzałogowców. Był nią 216.Pułk Bezzałogowych Aparatów Latających Floty Północnej. Został on sformowany z dniem 1 grudnia 2016 roku na lotnisku Siewieromorsk-2.

Przez wiele ostatnich lat w Sztabie Generalnym Sił Zbrojnych Rosji funkcjonował Zarząd Budowy i Rozwoju Systemu Użytkowania Bezzałogowych Statków Powietrznych (ros. Управление строительства и развития системы применения беспилотных летательных аппаратов). Podporządkowane mu było 924.Państwowe Centrum Lotnictwa Bezzałogowego Ministerstwa Obrony Rosji, składające się z Centrum Szkolenia Specjalistów Bezzałogowych Statków Powietrznych oraz Centrum Badania, Wykorzystania Bojowego i Testów Wojskowych Bezzałogowych Statków Powietrznych. Jak widać sam zarząd i podległe 924.Centrum ukierunkowane były tylko na domenę powietrzną. Z bezzałogowymi pojazdami lądowymi niewiele robiono, a bezzałogowce morskie pozostawały w gestii Głównego Dowództwa Floty Wojenno-Morskiej i Głównego Zarządu Badań Głębokowodnych (GUGI).

W lutym 2022 roku Rosjanie liczyli na szybką kapitulację Ukrainy i całkowite jej podporządkowanie. Jak wiadomo, plany te okazały się nierealne, a Ukraina przystąpiła do zdecydowanej obrony swojej niepodległości. Jej armia była mniej liczna i dysponowała mniejszą liczbą sprzętu wojskowego praktycznie wszystkich kategorii. Dlatego obok intensywnego doposażania armii ukraińskiej przez państwa Europy i Ameryki Północnej, Ukraińcy musieli poszukiwać dodatkowych skutecznych środków walki.

Jednym z nich były bezzałogowe statki powietrzne, od bardzo małych do dużych. Dość szybko dały one o sobie znać na froncie. Najważniejszym czynnikiem ich powodzenia był ich rozwój w wersjach rozpoznawczo-uderzeniowych. Stały się one nie tylko środkiem rozpoznawczym, ale przede wszystkim uderzeniowym. Ukraińska propaganda wojenna bardzo szybko upatrzyła sobie filmy z ataków dronów jako świetny materiał podtrzymujący na duchu ukraińskich żołnierzy i cywili. Filmy te masowo były i są udostępniane również przez zachodnie środki masowego przekazu, co powoduje ich dostępność w Rosji.

Rosjanie zaskoczeni ukraińską ofensywą dronową

Zdecydowanie pierwsze miesiące ukraińskiej ofensywy dronowej były pasmem sukcesów. Oprócz latających bezzałogowców Ukraina szybko zaczęła wdrażać również takie pojazdy lądowe, nawodne i podwodne. Szczególnie te morskie w początkowym okresie przyniosły niesamowite sukcesy. Na Ukrainie tysiące dronów wszelakich typów weszły na uzbrojenie nie tylko Sił Zbrojnych, ale również Gwardii Narodowej, Głównego Zarządu Rozpoznawczego, a nawet Służby Bezpieczeństwa.

Rosjanie zostali mocno zaskoczeni tą ofensywą bezzałogowców, a przede wszystkim jej skalą i skutecznością. Pierwszy etap rosyjskiej odpowiedzi polegał głównie na przeciwdziałaniu. Praktycznie wszystkie siły biorące udział w wojnie na Ukrainie zaczęły się dostosowywać do walki z dronami. Część zastosowanych rozwiązań była wprowadzana centralnie, ale dużo prowizorycznych rozwiązań powstawało lokalnie, na szczeblu jednostek. Świat wtedy poznał różnego rodzaju osłony dla wozów bojowych, siatki chroniących umocnienia, drogi czy nawet okręty. Po pewnym czasie Rosjanie zaczęli wzmacniać obronę przeciwdronową większym nasyceniem elektronicznych systemów zakłócania czy też systemów aktywnych. Sumarycznie rosyjskie przeciwdziałanie zmniejszyło zadawane własnym wojskom straty. Ale ich nie wyeliminowało i Ukraina nadal widzi sens w rozwoju nowych systemów bezzałogowych działających we wszystkich domenach i aktywnie je rozwija oraz wdraża.

W Rosji po etapie koncentracji się na przeciwdziałaniu przyszedł etap wdrażania własnych systemów rozpoznawczo-uderzeniowych. Rosjanie szybko docenili ukraińską skuteczność i postanowili odpowiedzieć tym samym. Rozpoczęto tam masową produkcję licznych nowych typów dronów oraz rozwój organizacyjny sił nimi walczących.

Dostępne są różne szacunki dotyczące wielkości produkcji bezzałogowców w Rosji i na Ukrainie, ale są one mocno niepewne. Bardziej pewne są dane przedstawiane przez obie strony dotyczące liczby zestrzelonych przez nie dronów nieprzyjaciela. Oczywiście należy do nich podchodzić bardzo ostrożnie, ale jedno jest pewne – są one obecnie używane masowo. Aby je masowo używać, obie armie muszą mieć do tego specjalistów i to dobrze zorganizowanych w pododdziałach i jednostkach różnych szczebli. Do tego potrzebne są również organizacje szkolące operatorów i nadrzędny szczebel zarządzania wprowadzający różnego rodzaju regulaminy, instrukcje i wytyczne. Ten organ zarządczy musi mieć również co najmniej wpływ na to co, jest centralnie kupowane dla całych sił zbrojnych.

W związku z potężnym rozwojem systemów tego typu w Rosji w strukturze Sztabu Generalnego sformowano Zarząd Wojsk Systemów Bezzałogowych (ros. Управление войск беспилотных систем). Wojska te stały się nowym rodzajem sił armii rosyjskiej. Zmiana nazwy nie była przypadkowa. Nowe wojska mają obejmować drony działające we wszystkich środowiskach, a nie tylko w powietrzu. W dowództwach rodzajów sił zbrojnych oraz okręgów wojskowych równocześnie sformowano analogiczne zarządy, a w związkach taktycznych i oddziałach służbę wojsk systemów bezzałogowych.

O znaczeniu dla Kremla nowego rodzaju sił świadczy też ich nowy dowódca. Z dniem 5 sierpnia 2026 roku został nim 3-gwiazdkowy generał-pułkownik Dienis Igoriewicz Lamin. Wcześniej był on szefem sztabu – pierwszym zastępcą dowódcy Centralnego Okręgu Wojskowego. Zastąpił na tym stanowisku pierwszego dowódcę tych wojsk ppłk. Jurija Waganowa.

Aby rozkręcić wielką kampanię ataków na Ukrainę, zadecydowano o dalszym rozwoju pododdziałów wchodzących w skład ogólnowojskowych i specjalistycznych jednostek wojskowych, ale przede wszystkim o sformowaniu całkowicie nowych jednostek wojsk systemów bezzałogowych.

Początkowo zaplanowano, iż na szczeblu centralnym powstanie samodzielna brygada systemów bezzałogowych, na szczeblu okręgów wojskowych i flot po jednym samodzielnym pułku systemów bezzałogowych, a na szczeblu armii i korpusów ogólnowojskowych po jednym samodzielnym batalionie systemów bezzałogowych. Dodatkowo takie samodzielne bataliony miały dostać dywizje wojsk powietrzno-desantowych oraz dywizje piechoty morskiej.

Jak grzyby po deszczu zaczęły powstawać wspomniane jednostki, ale dość szybko plan ten skorygowano i to w kierunku tworzenia jeszcze większych jednostek. Samodzielne pułki systemów bezzałogowych okręgów wojskowych zaczęto przeformowywać w samodzielne brygady, a samodzielne bataliony w niektórych armiach ogólnowojskowych w samodzielne pułki. Kolejne bataliony zaczęły otrzymywać również dywizje zmechanizowane (czyli kolejne związki taktyczne po dywizjach wojsk powietrzno-desantowych oraz dywizjach piechoty morskiej). Dodatkowo samodzielny batalion, który sformowano jako podporządkowany bezpośrednio dowódcy Wojsk Powietrzno-Desantowych, przeformowano już na samodzielną brygadę (!).

Oczywiście Rosjanie większość szczegółów dotyczących rozwoju wojsk systemów bezzałogowych pozostawiają w tajemnicy. Dotyczy ona również szczegółowych informacji dotyczących formowanych i przeformowywanych jednostek. Jednak można pokusić się o zebranie dostępnych już informacji, przy czym wyraźnie należy zwrócić uwagę, iż nie są to dokładne dane. O wielu formowaniach i przeformowaniach nadal nie wiemy. Niektóre z tych jednostek mogą nosić już nowe nazwy nie batalionów, tylko pułków i nie pułków, tylko brygad.

Obecnie w skład nowego rodzaju wojsk, jakimi są wojska systemów bezzałogowych, wchodzą m.in.:

• Centrum Testowe Zaawansowanych Technologii Bezzałogowych „Rubikon" – szczebla centralnego, będące największą jednostką, której poszczególne oddziały walczą praktycznie na wszystkich najważniejszych odcinakach frontu na Ukrainie;
• 19.Samodzielna Brygada Systemów Bezzałogowych;
• 25.Samodzielna Brygada Systemów Bezzałogowych – Południowego Okręgu Wojskowego;
• 26.Samodzielna Brygada Systemów Bezzałogowych (powstała z 20.Samodzielnego Batalionu Systemów Bezzałogowych) – Wojsk Powietrzno-Desantowych;
• 27.Samodzielna Brygada Systemów Bezzałogowych;
• 40.Samodzielna Brygada Systemów Bezzałogowych (powstała z 7.Samodzielnego Pułku Systemów Bezzałogowych) – Centralnego Okręgu Wojskowego;
• 50.Samodzielna Brygada Systemów Bezzałogowych „Wariag" – podporządkowania centralnego;
• 65.Samodzielny Pułk Systemów Bezzałogowych - Leningradzkiego Okręgu Wojskowego;
• 71.Samodzielny Pułk Systemów Bezzałogowych - Moskiewskiego Okręgu Wojskowego;
• 75.Samodzielny Pułk Systemów Bezzałogowych - Południowego Okręgu Wojskowego;
• 77.Samodzielny Pułk Systemów Bezzałogowych - Wschodniego Okręgu Wojskowego;
• 78.Samodzielny Pułk Systemów Bezzałogowych (powstały z 8.Samodzielnego Batalionu Systemów Bezzałogowych) - 2.Armii Ogólnowojskowej Centralnego Okręgu Wojskowego;
• 83.Samodzielny Pułk Systemów Bezzałogowych (powstały z 9.Samodzielnego Batalionu Systemów Bezzałogowych) - 8.Armii Ogólnowojskowej Południowego Okręgu Wojskowego;
• 85.Samodzielny Pułk Systemów Bezzałogowych – Floty Czarnomorskiej;
• 86.Samodzielny Pułk Systemów Bezzałogowych (powstały z 2.Samodzielnego Batalionu Systemów Bezzałogowych) - 41.Armii Ogólnowojskowej Centralnego Okręgu Wojskowego;
• 87.Samodzielny Pułk Systemów Bezzałogowych – Centralnego Okręgu Wojskowego;
• 1.Samodzielny Batalion Systemów Bezzałogowych – 5.Armii Ogólnowojskowej Wschodniego Okręgu Wojskowego;
• 3.Samodzielny Batalion Systemów Bezzałogowych „Drofa" – 6.Armii Ogólnowojskowej Leningradzkiego Okręgu Wojskowego;
• 6.Samodzielny Batalion Systemów Bezzałogowych „Hyperion" – 25.Armii Ogólnowojskowej Moskiewskiego Okręgu Wojskowego;
• 7.Samodzielny Batalion Systemów Bezzałogowych – 1.Armii Pancernej Moskiewskiego Okręgu Wojskowego;
• 11.Samodzielny Batalion Systemów Bezzałogowych – 51.Armii Ogólnowojskowej Południowego Okręgu Wojskowego;
• 12.Samodzielny Batalion Systemów Bezzałogowych – 29.Armii Ogólnowojskowej Wschodniego Okręgu Wojskowego;
• 13.Samodzielny Batalion Systemów Bezzałogowych;
• 14.Samodzielny Batalion Systemów Bezzałogowych – 36.Armii Ogólnowojskowej Wschodniego Okręgu Wojskowego;
• 15.Samodzielny Batalion Systemów Bezzałogowych – 90.Dywizji Pancernej Centralnego Okręgu Wojskowego;
• 21.Samodzielny Batalion Systemów Bezzałogowych – 76.Dywizji Desantowo-Szturmowej;
• 22.Samodzielny Batalion Systemów Bezzałogowych – 98.Dywizji Powietrzno-Desantowej;
• 23.Samodzielny Batalion Systemów Bezzałogowych – 106.Dywizji Powietrzno-Desantowej;
• 24.Samodzielny Batalion Systemów Bezzałogowych – 7.Dywizji Desantowo-Szturmowej;
• 25.Samodzielny Batalion Systemów Bezzałogowych – 104.Dywizji Desantowo-Szturmowej;
• 28.Samodzielny Batalion Systemów Bezzałogowych;
• 29.Samodzielny Batalion Systemów Bezzałogowych;
• 31.Samodzielny Batalion Systemów Bezzałogowych – 68.Korpusu Armijnego Wschodniego Okręgu Wojskowego.

Powyższy wykaz, pomimo iż jest niekompletny, to i tak imponuje rozmachem tworzenia nowych jednostek. A nie wolno zapominać, iż rosną i powstają kolejne bataliony i kompanie systemów bezzałogowych jako strukturalne pododdziały brygad i pułków. Dotyczy to nie tylko oddziałów wojsk pancernych i zmechanizowanych, ale również inżynieryjnych, saperskich, przeciwchemicznych czy specjalnych.

Ten niebywały rozwój nowych rosyjskich wojsk już doprowadził do istotnego zwiększenia strat ludzkich i sprzętowych po ukraińskiej stronie frontu. Teraz również rosyjski internet i rosyjska telewizja są zawalone filmami z akcji własnych dronów, tak jak kiedyś było to masowo pokazywane tylko w ukraińskich środkach przekazu. Rosyjskie drony nie tylko atakują pojedynczych żołnierzy czy pojedyncze wozy bojowe, ale prowadzą ataki na obiekty infrastrukturalne czy np. statki w ukraińskich portach.

Rosjanie zawsze uważali, iż mają dużo ludzi i dzięki temu wygrają każdą wojnę. Ale filozofię tę kończy chyba wojna na Ukrainie. Rosja jest coraz bardziej wyludniona, a setki tysięcy zabitych i poważnie ranionych na wojnie już odbijają się niekorzystnie na funkcjonowaniu państwa jako całości. Czy opisany i przewidywany w najbliższym czasie rozwój rosyjskich bezzałogowych systemów walki wynika z tego – okaże się zapewne już niebawem.

Dlatego tak ważne jest w Polsce opracowanie kompleksowego rozwiązania na czas ewentualnych celowych ataków rosyjskich dronów na nasz kraj. Bo kolejna wojna będzie już częściowo wojną robotów.