180 mld zł na armię. Gen. Kuptel: przygotowania do SAFE trwają od 2025 roku

@WypartowiczBa @NawrockiKn

https://defence24.pl/polityka-obronna/polski-safe-0-zamiast-unijnej-pozyczki-prezydent-przedstawia-wlasny-plan-finansowania-obronnosci

SAFE (Security Action For Europe) to program przyjęty przez Unię Europejską pod koniec maja 2025 roku, pozwalający państwom członkowskim na uzyskanie do 150 mld euro niskooprocentowanych pożyczek na zakupy sprzętu wojskowego i uzbrojenia, z terminem realizacji do 2030 roku. Największym beneficjentem programu jest Polska, której przyznano 43,7 mld euro, czyli ponad 180 mld złotych. Obecnie po przyjęciu przez Sejm i Senat, ustawa wprowadzająca Finansowy Instrument Zwiększenia Bezpieczeństwa, narzędzie do wdrażania SAFE, jest na biurku prezydenta Karola Nawrockiego.

Część środowisk politycznych wyraża jednak wątpliwości wobec instrumentu SAFE. Obok argumentów związanych z warunkowością omówionych już wcześniej na Defence24.pl stawiana jest teza, że Agencja Uzbrojenia nie będzie przygotowana do realizacji programów w odpowiednio krótkim czasie. Umowy krajowe – dotyczące zadań, które nie są wspólnymi zakupami – muszą bowiem zostać podpisane do końca maja br., potem będzie można realizować tylko wspólne zakupy uzbrojenia.

W tym tonie wypowiedział się między innymi wicemarszałek Sejmu Krzysztof Bosak z Konfederacji, stwierdzając w Polsat News: „Obowiązek zawarty w przepisach unijnych, żeby zawrzeć umowy do końca maja, to jest absurdalnie krótki termin. To jest absurdalnie krótki termin, uniemożliwiający wynegocjowanie tysięcy produktów, standardów technicznych w prawidłowy sposób (…) Tu nie ma znaków zapytania, ja to wiem. Z rozmów i z obserwacji, i z rozmów z kontrahentami Agencji Uzbrojenia przez ostatnie lata, jak wygląda negocjowanie kontraktu, jak wygląda robienie zamówień. Agencja Uzbrojenia w mojej ocenie nie jest przygotowana do zawarcia tych kontraktów do końca maja i moim zdaniem w najbliższym czasie to wyjdzie”.

W rozmowie z Defence24.pl szef Agencji Uzbrojenia gen. dyw. Artur Kuptel podkreśla znaczenie instrumentu SAFE. „Mówiłem już wielokrotnie o drogach dojścia do celu, jakim jest modernizacja Sił Zbrojnych RP. Najważniejsza jest możliwość ich rozwoju, biorąc pod uwagę szybko ewoluujące zagrożenia. Kiedyś droga do modernizacji była jednopasmowa, bo dostępny był w zasadzie tylko budżet. W 2022 roku dobudowano swego rodzaju drugi pas, czyli Fundusz Wsparcia Sił Zbrojnych. Dzisiaj mamy możliwość rozbudowy o trzeci pas i umożliwia to Finansowy Instrument Zwiększenia Bezpieczeństwa” – mówi w rozmowie z Defence24.pl gen. dyw. Artur Kuptel, szef Agencji Uzbrojenia

Decyzja dotycząca ustawy wdrażającej SAFE ma zapaść w marcu. Oznacza to, że czas na kontraktowanie zadań będzie krótki, a Agencja Uzbrojenia będzie pod dużą presją. Gen. Kuptel podkreśla jednak, że Agencja przygotowuje się do realizacji programu już od pierwszej połowy 2025 roku, a więc od czasu, gdy SAFE został przyjęty.

FIZB będzie komplementarnym uzupełnieniem tego, co już robimy w ramach budżetu i Funduszu Wsparcia Sił Zbrojnych. Pozwoli na realizację zadań przede wszystkim w polskim przemyśle, przewidzianych w ramach Planu Modernizacji Technicznej i komplementarnych do już wdrażanych projektów. Środków budżetowych na ich realizację jest za mało, także z uwagi na konieczność spłat FWSZ, który ze względu na swoją specyfikę służy przede wszystkim zakupom zagranicznym. Do wdrożenia programu SAFE jako Agencja Uzbrojenia intensywnie przygotowujemy się od pierwszej połowy 2025 roku i wykonaliśmy już znaczną część prac. Podkreślam, że w świetle obecnych, rosnących zagrożeń każda inicjatywa wzmacniająca bezpieczeństwo Państwa, także w wymiarze finansowym, jest istotna i cenna. Tym bardziej, jeśli będzie korzystniejsza niż mechanizm SAFE
gen. dyw. Artur Kuptel, szef Agencji Uzbrojenia.

Warto prześledzić historię przygotowań do wdrożenia programu. Prace nad projektem podjęto w marcu 2025 roku, podczas polskiej prezydencji w Radzie Unii Europejskiej, jako efekt „Białej Księgi” dotyczącej europejskiej gotowości obronnej do 2030 roku. Ten dokument był odpowiedzią na pogorszenie środowiska bezpieczeństwa wokół Europy, a także ocenę, że może ono dalej ulec degradacji wskutek rosyjskiej odbudowy zdolności bojowych równolegle z wojną na Ukrainie i turbulencjach w relacjach transatlantyckich.

Już wcześniej szef Sztabu Generalnego WP generał Wiesław Kukuła mówił, że ten termin w programie SAFE został wskazany z uwzględnieniem zaleceń wojskowych, bo jak powiedział to czas, gdy „najbardziej potrzeba wiarygodności naszego odstraszania oraz radykalnego wzrostu zdolności obronnych”. Rozporządzenie wdrażające program SAFE przyjęto 27 maja 2025 roku, a więc dziewięć miesięcy temu. Program SAFE był konsultowany z władzami Polski jeszcze na etapie przygotowania. Efektem jest dużo szerszy katalog sprzętu, jaki można kupować – dodano np. wyposażenie wojsk lądowych jak wozy bojowe, czy zakupy realizowane przez jedno państwo, bo Komisja Europejska pierwotnie chciała finansować wyłącznie wspólne zakupy.

Jak jednak wyglądają przygotowania po stronie Sił Zbrojnych RP? Prace po stronie Wojska Polskiego rozpoczęły się praktycznie w momencie przyjęcia tego instrumentu, a Agencja Uzbrojenia uczestniczyła w nich jeszcze od połowy 2025 roku. Wstępna lista sprzętu do zakupu została przygotowana przez Sztab Generalny jeszcze w maju i w tym samym miesiącu oceniły ją Ministerstwo Aktywów Państwowych oraz Ministerstwo Rozwoju i Technologii. Od czerwca 2025 roku w prace włączyła się Agencja Uzbrojenia.

AU z jednej strony weryfikowała listę zapotrzebowania przygotowaną przez Sztab Generalny pod kątem kryteriów kwalifikowalności programu SAFE, z drugiej – podjęła rozmowy z wykonawcami z przemysłu obronnego, na początku między innymi po to by wyjaśnić wątpliwości dotyczące interpretacji rozporządzenia. Równolegle rozpoczęto przygotowania do wspólnych zakupów. Przedstawiciele Agencji Uzbrojenia brali też udział w rozmowach dotyczących realizacji programu SAFE na posiedzeniach zespołu pełnomocnika MON.

W lipcu rozpoczęto rozmowy z Prokuratorią Generalną w celu przygotowania się do wspólnych zakupów w ramach programu. W końcu lipca ogłoszono też, podpisaną przez prezydenta Andrzeja Dudę, nowelizację ustawy o obronie Ojczyzny dostosowującą przepisy do realizacji zakupów w ramach programów międzyrządowych takich jak SAFE. Pod koniec tego miesiąca Komisji Europejskiej przekazano wstępną listę polskich programów.

W sierpniu do projektu SAFE dołączyły Ministerstwo Infrastruktury i MSWiA. Agencja Uzbrojenia, oprócz wcześniejszych rozmów z wykonawcami, Prokuratorią Generalną i prac w ramach MON, podjęła też rozmowy z Ministerstwem Finansów, by zidentyfikować ryzyka programu. Od końca października – gdy rząd powołał Magdalenę Sobkowiak-Czarnecką na pełnomocnika ds. programu SAFE – AU włączyła się w prace zespołu pełnomocnika.

Miesiąc później szef MON, po uzyskaniu upoważnienia Rady Ministrów, złożył wniosek do Komisji Europejskiej w sprawie realizacji programu SAFE. Prace nad ustawą o Finansowym Instrumencie Zwiększenia Bezpieczeństwa podjęto w grudniu. Wynika to między innymi z tego, że pierwotnie zakładano realizację programu na poziomie MON, a inne resorty dołączono dopiero później. Analizowano również różne rozwiązania instrumentów finansowych do programu SAFE.

W grudniu i styczniu trwały rozmowy z Komisją Europejską w sprawie wniosku i projektu pożyczki, dokonano też dwóch korekt. Pod koniec stycznia Komisja Europejska przyjęła wniosek, a następnie zaakceptowała go Rada UE. Od lutego podjęto rozmowy z resortem finansów, by przygotować przepisy do zwolnienia z VAT, bo to jest umożliwione instrumentem SAFE.

Warto podkreślić, że przez ten okres równolegle cały czas trwały rozmowy z wykonawcami części programów przewidzianych do finansowania z SAFE. Najbardziej widoczny jest program SAN, gdzie podpisano już umowę, choć od początku w większości jest przewidziany do finansowania z SAFE. W odniesieniu do szeregu innych programów rozmowy już trwają i są zaawansowane, tak by podpisać je do końca maja. Natomiast część zadań zostanie formalnie uruchomionych dopiero po decyzji w sprawie ustawy. Prace analityczne – i rozmowy z przemysłem – są jednak w wielu programach prowadzone od dawna.

Instrument SAFE stanowi duże wyzwanie dla jednostek odpowiedzialnych za zakupy sprzętu, również Agencji Uzbrojenia. W praktyce jednak przygotowania do realizacji tego programu są realizowane już od dawna. Duża część z umów jest już przygotowywana, więc po uruchomieniu finansowania z SAFE proces kontraktowania będzie się odbywał dużo szybciej, niż standardowo.

Jędrzej Graf, Jakub Palowski