Abu Zabi bez przełomu. Rosja nie zmienia swoich celów

Format był głównie trójstronny, choć równolegle toczyły się spotkania koordynacyjne Ukrainy i USA z przedstawicielami europejskimi (Wielka Brytania, Francja, Niemcy, Włochy i Komisja Europejska). Rosja nie prowadziła bezpośrednich rozmów z Europejczykami w ramach głównego formatu. Warto też odnotować, że były to pierwsze bezpośrednie rozmowy stron konfliktu od około dziewięciu miesięcy.

Amerykańską delegację reprezentowali Steve Witkoff i Jared Kushner. Ukraińską stronę prowadził Rustem Umerow, w składzie byli też m.in. Kyrylo Budanow i Dawyd Arachamia. Ze strony rosyjskiej na czele stał Władimir Miedinski, a w składzie znaleźli się m.in. wiceministrowie Siergiej Riabkow i Michaił Gałuzin oraz przedstawiciele wojskowi i wywiadu.

Oficjalnie główne obszary dyskusji obejmowały kwestie humanitarne, gwarancje bezpieczeństwa, deeskalację i mechanizmy monitorowania ewentualnego zawieszenia broni oraz architekturę bezpieczeństwa regionalnego.

Warunki i główne rezultaty

Najważniejszym konkretnym wynikiem było porozumienie w sprawie dużej wymiany jeńców. Jared Kushner określił je jako potencjalnie „największe humanitarne uwolnienie jeńców” w całym konflikcie. Strony zgodziły się co do zasady na taką wymianę, a szczegóły liczbowe miały być doprecyzowane w kolejnym dniu. Wcześniejsze sygnały mówiły o skali rzędu 1000–1500 osób z każdej strony. Kushner mówił też o „postępie” w rozumieniu, jak monitorować zawieszenie i przeprowadzić deeskalację powojenną. Główny rosyjski negocjator Władimir Miedinski przyznał, że w niektórych sprawach osiągnięto porozumienie, ale w innych nie udało się zbliżyć stanowisk. – Ta rozmowa bez wątpienia będzie kontynuowana – powiedział.

Ocenił jednocześnie, że porozumienie pokojowe jest bliższe, choć wiele zależy od Ukrainy, USA i tego, czy „Europa się opamięta”. Wykluczył możliwość wymiany terytoriów w ramach przyszłej ugody.

Prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski oświadczył po zakończeniu negocjacji w Abu Zabi, że Europa powinna być reprezentowana na wszystkich etapach działań dyplomatycznych oraz że konieczne jest, by Stany Zjednoczone miały silną pozycję i wywierały nacisk na Rosję, by zakończyła wojnę.

Nie udało się natomiast dojść do jakiegokolwiek porozumienia na temat okupowanych przez Rosję terytoriów. Moskwa w żaden sposób nie ma zamiaru rezygnować ze swoich celów, a strona ukraińska stale uważa, że Federacja Rosyjska powinna się wycofać ze wszystkich ziem będących pod okupacją.

Stanowiska stron

W przypadku Ukrainy czy Rosji trudno mówić o jakichkolwiek znaczących krokach w kierunku rozwiązania konfliktu lub zmianie stanowiska. Warto jednak zwrócić uwagę na stanowisko Stanów Zjednoczonych oraz to, jak całość dyskusji o nowej architekturze bezpieczeństwa europejskiego rzutuje również na nasze bezpieczeństwo.

Dziennik „Washington Post” napisał w poniedziałek, że Rosja już odniosła strategiczny sukces, bo zdołała skłonić USA do otwarcia szerszej dyskusji na temat bezpieczeństwa Europy. Według gazety świadczy to o „rosnącej desperacji” administracji prezydenta USA Donalda Trumpa, która próbuje wznowić rozmowy z Rosją na temat Ukrainy „po miesiącach bez postępów, a także w obliczu uwikłania się USA w wojnę z Iranem”. Pewne odpowiedzi może też przynieść szczyt z udziałem Pekinu, Moskwy i Waszyngtonu. Co prawda samo spotkanie nie ma się skupiać wyłącznie na kwestiach związanych z Ukrainą, ale może rzucić nowe światło na to, jak obecnie kształtuje się stanowisko Pekinu, który zazwyczaj bardzo bezpiecznie i w wyważony sposób wypowiadał się na temat wojny.

Z kolei z naszej perspektywy ważnym elementem jest fakt, że Rosja stale odwołuje się do swojej deklaracji z grudnia 2021 roku. Domagała się ona wtedy zatrzymania dalszego rozszerzania NATO, cofnięcia obecności wojskowej do stanu sprzed 1997 roku oraz sprawienia, że Ukraina stałaby się państwem niezdolnym do samodzielnej egzystencji. Dla nas jednak najważniejsze są pierwsze dwa punkty. Polska, wraz z regionalnymi partnerami, weszła do Sojuszu po 1999 roku. Oznacza to tyle, że rosyjskie żądania bezpośrednio uderzają w nasze bezpieczeństwo, ale też każdego państwa w Europa Środkowej, Wschodniej i Północnej, które po tej dacie weszło do NATO.

Dla Rosji pójście na taki układ byłoby historycznym zwycięstwem i powrotem do de facto jej hegemonii w Europie Wschodniej, a państwa regionu, w tym my, bylibyśmy w strategicznych dla nas kwestiach zależni od woli Moskwy. Jeszcze gorzej sytuacja malowałaby się dla państw bałtyckich.

Niepokojącym w tym wszystkim jest fakt, że ani Polski, ani żadnego państwa wschodniej czy północnej flanki NATO nie ma obecnie przy stole negocjacyjnym. Oczywiście nie należy zakładać najgorszego scenariusza, natomiast sam fakt odbywania się takich rozmów ponad naszymi głowami jest co najmniej mało pozytywnym znakiem.