Trzy wizje obronności Polski. Przegląd propozycji Razem, Rozwoju Plus i PiS

Cywilny fundament i suwerenność zasobowa w propozycji Partii Razem

Zmiany w sytuacji geostrategicznej na wschodniej flance Organizacji Traktatu Północnoatlantyckiego wymusiły w polskiej przestrzeni publicznej intensyfikację dyskusji dotyczącej kształtu systemu bezpieczeństwa narodowego. W debatach politycznych prezentowane są odmienne podejścia do kwestii modernizacji Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, organizacji rezerw osobowych oraz budowania odporności państwa na zagrożenia o charakterze konwencjonalnym i hybrydowym. Szczegółowy przegląd propozycji programowych przygotowanych przez Partię Razem, stowarzyszenie Rozwój Plus oraz Prawo i Sprawiedliwość ukazuje trzy odrębne koncepcje, różniące się rozłożeniem akcentów pomiędzy infrastrukturę cywilną, restrukturyzację wojsk operacyjnych a masowe szkolenie obywateli.

Deklaracja Partii Razem pod nazwą „Odporne społeczeństwo, bezpieczna Polska” buduje założenia obronności wokół koncepcji odporności całkowitej, stawiając na pierwszym miejscu przygotowanie infrastruktury cywilnej oraz zapewnienie ciągłości funkcjonowania państwa w sytuacjach kryzysowych. Kluczowym punktem tej propozycji jest uchwalenie ustawy o Polskiej Doktrynie Obronnej, która ma długofalowo zdefiniować środki przeznaczone do przeciwdziałania zagrożeniom konwencjonalnym, hybrydowym, cyfrowym i dezinformacyjnym. Deklaracja powstała w 2025 roku.

W zakresie ochrony ludności ugrupowanie zakłada gruntowną reformę obrony cywilnej, powiązaną z prawnym wymogiem uwzględniania budowli ochronnych, w tym schronów, przy realizacji nowych inwestycji infrastrukturalnych i mieszkaniowych. Istotnym komponentem jest również suwerenność lekowa, rozumiana jako budowa państwowych fabryk farmaceutyków i substancji czynnych w celu stworzenia strategicznych rezerw medycznych na wypadek konfliktu zbrojnego lub przerwania łańcuchów dostaw.

W sferze technologicznej i komunikacyjnej program przewiduje stworzenie awaryjnego, ogólnokrajowego systemu łączności radiowej działającego niezależnie od sieci komórkowych, a także powołanie wyspecjalizowanych struktur komunikacji strategicznej do walki z dezinformacją. W wymiarze militarnym Razem proponuje oparcie zakupów uzbrojenia na polskim i europejskim przemyśle zbrojeniowym z uwzględnieniem możliwości serwisowania sprzętu w warunkach wojennych, udział w europejskim systemie wspólnych zakupów oraz zapewnienie pełnego wyposażenia indywidualnego żołnierzom pełniącym służbę. Propozycja uzupełniona jest o postulat zwiększenia kontroli parlamentarnej i sądowej nad działaniami operacyjnymi służb specjalnych oraz policji.

Rewolucja strukturalna, drony i broń dalekiego zasięgu stowarzyszenia Rozwój Plus

Najświeższe programy dotyczące bezpieczeństwa dotyczą dwóch ugrupowań – Rozwój Plus oraz Prawo i Sprawiedliwość.

Raport stowarzyszenia Rozwój Plus zatytułowany „Armia na wojnę, nie na defiladę”, opracowany przez Mateusza Morawieckiego i Michała Dworczyka, przedstawia projekt przekształcenia architektury wojskowej. Głównym założeniem jest zmiana proporcji w strukturze osobowej wojska poprzez odejście od rozbudowy stałych etatów zawodowych na rzecz modelu opartego w piętnastu procentach na żołnierzach zawodowych oraz w osiemdziesięciu pięciu procentach na przeszkolonych rezerwistach. Kadra zawodowa miałaby odpowiadać za dowodzenie, szkolenie i zaawansowane technologie, podczas gdy trzon mobilizacyjny tworzyłaby milionowa rezerwa.

W ramach tego systemu proponuje się wprowadzenie obowiązkowego, trzymiesięcznego szkolenia obronnego dla absolwentów szkół średnich z możliwością odbycia służby zastępczej w obszarach takich jak cyberbezpieczeństwo, logistyka czy ochrona zdrowia. Do kluczowych założeń modernizacji technicznej należy uruchomienie programu Polskiej Broni Dalekiego Zasięgu, obejmującego rozwój krajowych pocisków i dronów o zasięgu do trzystu kilometrów na szczeblu taktycznym, tysiąca kilometrów na szczeblu operacyjnym oraz dwóch tysięcy kilometrów na szczeblu strategicznym.

Dokument przewiduje powszechną dronizację jednostek wojskowych od szczebla drużyny, ewaluację Wojsk Obrony Terytorialnej w celu przywrócenia im zadań lekkiej piechoty, a także odchudzenie centralnych struktur dowódczych przy wykorzystaniu sztucznej inteligencji. W obszarze przemysłowym raport zakłada skierowanie sześćdziesięciu procent wartości zamówień do podmiotów prywatnych, przekształcenie Agencji Uzbrojenia w integratora rynku oraz pozyskiwanie od piętnastu do dwudziestu miliardów złotych rocznie z podatku bankowego i podatku CIT od firm zagranicznych. Plan uzupełnia projekt budowy schronów dla siedemdziesięciu pięciu procent mieszkańców w ciągu dekady oraz integracja powiadomień kryzysowych z systemem mObywatel.

Główne założenia programowe w skrócie:

Struktura kadrowa 15/85: Przejście z modelu wielotysięcznej armii zawodowej na strukturę, w której 15% stanowią żołnierze zawodowi (odpowiedzialni za dowodzenie, szkolenie i obsługę zaawansowanych systemów), a 85% to przeszkoleni rezerwiści tworzący milionowy zasób mobilizacyjny.

Szkolenie powszechne i rezerwy: Wprowadzenie obowiązkowego, 3-miesięcznego szkolenia obronnego dla absolwentów szkół średnich (docelowo 100 tys. osób rocznie) z możliwością odbycia służby zastępczej w sektorach cywilnych (cyberbezpieczeństwo, logistyka, ochrona zdrowia) oraz 12-letnim cyklem ćwiczeń przypominających.

Polska Broń Dalekiego Zasięgu: Uruchomienie programu rozwoju krajowych środków rażenia o zasięgu do 300 km (szczebel taktyczny), 1000 km (szczebel operacyjny) oraz 2000 km (szczebel strategiczny).

Dronizacja i reorganizacja WOT: Integracja bezzałogowców na wszystkich szczeblach dowodzenia (od drużyny) oraz ewaluacja Wojsk Obrony Terytorialnej w celu powrotu do zadań wojskowych lekkiej piechoty.

Infrastruktura i finansowanie: Zredukowanie etatów w centralnych strukturach dowódczych z wykorzystaniem systemów automatyzacji i AI. Utworzenie dwóch nowych poligonów na wschodzie Polski i ośmiu centrów testowych. Przeznaczenie 60% wartości zamówień obronnych do podmiotów prywatnych i 40% do państwowych. Pozyskiwanie 15–20 mld zł rocznie na zbrojeniówkę z podatku bankowego oraz CIT od firm zagranicznych. Budowa schronów dla 75% obywateli w ciągu 10 lat i integracja powiadomień kryzysowych z aplikacją mObywatel.

Krótkie powszechne szkolenia i Aktywna Rezerwa w programie Prawa i Sprawiedliwości

Konstrukcja Narodowego Programu Gotowości Obronnej przedstawiona przez Prawo i Sprawiedliwość podczas kongresu w Stalowej Woli bazuje na szybkim przeszkoleniu masowym oraz stymulacji finansowej rezerwistów. Głównym filarem koncepcji zaprezentowanej przez Mariusza Błaszczaka, Jarosława Kaczyńskiego i Przemysława Czarnka jest wprowadzenie obowiązkowego, szesnastodniowego kursu podstawowego dla wszystkich dziewiętnastoletnich mężczyzn, co ma pozwolić na przeszkolenie około dwustu tysięcy osób rocznie.

Program zakłada podział uczestników na trzy ścieżki: wojskową obejmującą siedemdziesiąt procent rekrutów, strażacką obejmującą dwadzieścia pięć procent oraz związaną ze Strażą Graniczną obejmującą pięć procent. Szkolenie zwieńczone pętlą taktyczną i przysięgą wojskową byłoby kontynuowane w formie krótkich ćwiczeń utrwalających przez pięć kolejnych lat. Drugim filarem jest utworzenie Aktywnej Rezerwy Rzeczypospolitej, w której ochotnicy w piętnastu specjalizacjach otrzymywaliby stałe świadczenie w wysokości ośmiuset złotych miesięcznie za samo pozostawanie w gotowości, a także osobne wynagrodzenie za czas spędzony na ćwiczeniach oraz dodatki do emerytury.

W obszarze społecznym program oferuje przedsiębiorcom zatrudniającym rezerwistów rekompensaty finansowe i preferencje w przetargach publicznych, natomiast dla młodzieży szkolnej przewiduje dobrowolny program „Akademia Orła Białego” skupiony na szkoleniach z obsługi dronów i technologii informatycznych. W wymiarze strategicznym ugrupowanie akcentuje rozwój krajowej produkcji dronów, rozbudowę schronów, dążenie do uzyskania dostępu do broni jądrowej w ramach Sojuszu Północnoatlantyckiego oraz sprzeciw wobec unijnych mechanizmów centralizacji zakupów uzbrojenia.

Główne założenia programowe w skrócie:

Obowiązkowe przeszkolenie 19-latków: Wprowadzenie 16-dniowego kursu podstawowego dla mężczyzn w wieku 19 lat (ok. 200 tys. osób rocznie). Program zakłada podział na trzy ścieżki: wojskową (70%), Państwowej i Ochotniczej Straży Pożarnej (25%) oraz Straży Granicznej (5%). Szkolenie kończy się przysięgą i pętlą taktyczną, po czym następuje 5-letni okres krótkich ćwiczeń utrwalających.

Aktywna Rezerwa RP: Utworzenie odrębnej formacji ochotniczej z wyodrębnionym dowództwem, zrzeszającej kontraktowych rezerwistów w 15 specjalizacjach. Za pozostawanie w gotowości przewidziano stałe świadczenie w wysokości 800 zł miesięcznie, osobne wynagrodzenie za udział w ćwiczeniach oraz dodatki do emerytury.

Ulgi dla pracodawców i edukacja: Wprowadzenie rekompensat i preferencji w zamówieniach publicznych dla przedsiębiorstw zatrudniających rezerwistów. Uruchomienie dobrowolnego programu „Akademia Orła Białego” w postaci obozów szkoleniowych z obsługi dronów i IT dla uczniów szkół ponadpodstawowych.

Przemysł i suwerenność: Skupienie zamówień na krajowej produkcji dronów, rozbudowa infrastruktury obrony cywilnej, dążenie do uzyskania dostępu do broni jądrowej w ramach Sojuszu oraz sprzeciw wobec unijnych mechanizmów centralizacji zakupów uzbrojenia.

Trzy wektory budowania odporności państwa

Porównanie zaprezentowanych dokumentów wskazuje na istnienie trzech odmiennych podejść do organizacji zasobów państwowych na przypadek ewentualnego konfliktu zbrojnego. Propozycja Partii Razem koncentruje się na cywilno-organizacyjnym wymiarze obronności, kładąc nacisk na infrastrukturę medyczną, łączność, ochronę ludności oraz integrację działań w ramach Unii Europejskiej. Projekt stowarzyszenia Rozwój Plus opiera się na głębokiej reformie struktury wojska, polegającej na przesunięciu ciężaru na powszechną rezerwę oraz inwestycjach w autonomiczne technologie rażenia na duże odległości i systemy bezzałogowe. Z kolei koncepcja Prawa i Sprawiedliwości stawia na masowość rekrutacji poprzez krótkie szkolenia obejmujące różne służby mundurowe, poparte bezpośrednimi świadczeniami finansowymi dla obywateli utrzymujących gotowość mobilizacyjną. Każdy z projektów w odmienny sposób definiuje proporcje pomiędzy wojskiem zawodowym, rezerwami a strukturami cywilnymi państwa.