Czeska straż miejska z bronią długą. Wnioski z tragedii w Pradze

Wnioski z tragedii w Pradze

W Czechach wyciągnięto szereg wniosków z tragicznych doświadczeń. Po strzelaninie na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Karola w Pradze 21 grudnia 2023 r., w której zginęło 14 osób, zaczęto wzmacniać nie tylko policję państwową, lecz także straże miejskie (městská policie). Już 24 stycznia 2024 r. Czeskie Radio informowało, że w reakcji na tragedię samorządy kupują strażnikom nową broń, hełmy i osłony balistyczne.

Rozpoczęła się interesująca ewolucja modelu straży miejskiej. Niektóre jednostki przygotowuje się nie tylko do utrzymywania porządku publicznego, lecz także do reagowania na najpoważniejsze zagrożenia, w tym ataki uzbrojonych sprawców i masowe strzelaniny. Strażnicy, którzy często znajdują się najbliżej miejsca zdarzenia, mogą stanowić pierwsze ogniwo interwencji, zanim dotrą odpowiednie siły Policji Republiki Czeskiej (Policie ČR).

Nie jest to całkowicie nowa koncepcja. Czeskie straże miejskie już od początku swojego funkcjonowania w 1992 r. mogły być wyposażane w krótką broń palną, używaną również podczas zwykłej służby patrolowej. Uzbrojeni strażnicy są w wielu czeskich miastach normalnym elementem systemu bezpieczeństwa publicznego.

Broń długa w strażach miejskich

Od 1 stycznia 2026 r. czescy strażnicy miejscy mogą korzystać także z broni długiej. Umożliwiły to zmiany prawne związane z wejściem w życie nowej ustawy nr 90/2024 Sb. o broni i amunicji (zákon o zbraních a střelivu) oraz nowelizacją ustawy nr 553/1991 Sb. o policji gminnej (zákon o obecní policii).

Nowe przepisy pozwalają samorządom rozszerzać uzbrojenie straży miejskich, przede wszystkim z myślą o sytuacjach nadzwyczajnych, takich jak atak aktywnego strzelca czy zagrożenia dla tzw. celów miękkich, czyli miejsc szczególnie narażonych na ataki, np. szkół, centrów handlowych i miejsc organizacji imprez masowych. Nie wprowadzono jednak obowiązku wyposażania wszystkich straży miejskich w broń długą. Decyzje zależą od samorządów i oceny lokalnych zagrożeń. Założeniem jest uzupełnianie działań Policji Republiki Czeskiej, a nie zastępowanie jej wyspecjalizowanych jednostek.

W Pradze strażnicy miejscy szkolą się z użyciem broni długiej, ale według informacji ze stycznia 2026 r. nie planowano wprowadzać jej do zwykłych patroli. Ostrożne stanowisko zajęły także władze Ostrawy, które nie przewidywały wówczas takich zakupów, nie wykluczając jednak zmiany decyzji w przyszłości.

Inaczej postąpiono w Kladnie, gdzie zakupiono dwa czeskie karabinki samopowtarzalne V-AR, kalibru .223 Remington i 9 mm Luger. Utworzono tam również specjalistyczny, około 16-osobowy zespół przygotowywany m.in. do reagowania na ataki aktywnego strzelca. Jego wyposażenie obejmuje także hełmy taktyczne i osłony balistyczne.

Jak wynika z reportażu Czeskiego Radia z 28 kwietnia 2026 r., członkowie tego zespołu pełnią również zwykłą służbę patrolową. W razie potrzeby mogą wrócić do siedziby jednostki po broń długą i dodatkowe wyposażenie. Nie chodzi zatem o rutynowe patrolowanie ulic z karabinkami, lecz o przygotowanie wybranych funkcjonariuszy do działania w sytuacjach kryzysowych. W Kladnie standardowo strażnicy, którzy ukończyli 21 lat i posiadają odpowiednie uprawnienia, są wyposażeni w broń krótką kalibru 9 mm.

Podobne szkolenia prowadzą straże miejskie również w mniejszych miejscowościach, m.in. w Uničovie i Rožnovie pod Radhoštěm. W Uničovie zakupiono dwa pistolety maszynowe Skorpion.

Czeski model a polskie doświadczenia

To istotna różnica w porównaniu z Polską, gdzie strażnicy miejscy rzadko są wyposażeni w broń palną. Polskie przepisy dopuszczają jej posiadanie przez straże gminne i miejskie, lecz ograniczają wyposażanie w nią funkcjonariuszy do wykonywania określonych zadań, przede wszystkim ochrony obiektów komunalnych i urządzeń użyteczności publicznej oraz konwojowania dokumentów, przedmiotów wartościowych i pieniędzy na potrzeby gminy.

Wydarzenia w Krakowie pokazały praktyczny wymiar tej różnicy. Jak wynika z oficjalnej chronologii interwencji, strażnicy miejscy pojawili się na miejscu już w drugiej minucie od pierwszego zgłoszenia, wyprzedzając patrol policji. Mimo braku broni palnej ruszyli w pościg za napastnikiem, który następnie przejęli policjanci. Przypadek ten pokazuje, że straż miejska może znaleźć się w bezpośredniej bliskości poważnego zagrożenia jeszcze przed przybyciem uzbrojonych funkcjonariuszy policji.

W Czechach uzbrojeni strażnicy od ponad trzech dekad stanowią normalny element miejskich patroli. Obecna zmiana polega na rozszerzaniu ich zdolności do reagowania na szczególnie niebezpieczne zdarzenia, które dotychczas pozostawały przede wszystkim domeną policji państwowej.

Nie oznacza to jednak, że czeska straż miejska staje się odpowiednikiem policyjnych jednostek interwencyjnych. Jej funkcjonariusze nadal wykonują przede wszystkim zadania związane z bezpieczeństwem i porządkiem publicznym na terenie gmin. Nowe wyposażenie i szkolenia mają zwiększać ich możliwości w sytuacjach, gdy o skuteczności interwencji decydują pierwsze minuty.

Czeskie doświadczenia pokazują, że rola samorządowych formacji porządkowych w systemie bezpieczeństwa publicznego może wykraczać poza tradycyjne zadania. Istotne jest przy tym nie tylko uzbrojenie, ale także odpowiednie przygotowanie funkcjonariuszy, wypracowanie procedur współdziałania z policją państwową i jasne określenie granic ich odpowiedzialności.

Nie oznacza to, że rozwiązania czeskie należy automatycznie przenosić do Polski. Rodzą one jednak pytanie o rolę straży miejskich w reagowaniu na najpoważniejsze zagrożenia, zwłaszcza w dużych miastach i miejscach szczególnie narażonych na ataki. Warto je postawić również w polskiej debacie o bezpieczeństwie publicznym. Tragiczne wydarzenia w Krakowie pokazały, jak szybko zagrożenie może pojawić się w przestrzeni publicznej. Czeska policja zareagowała na doniesienia z Polski już 7 listopada, zapowiadając zwiększenie obecności funkcjonariuszy z bronią długą i wyposażeniem ochrony balistycznej w miejscach dużych skupisk ludzi. Zapowiedziano także konsultacje z samorządami dotyczące ewentualnego rozmieszczenia barier technicznych podczas planowanych wydarzeń kulturalnych. Są to działania prewencyjne, niezależne od rozpoczętej wcześniej modernizacji straży miejskich. Oba procesy pokazują jednak rosnące znaczenie przygotowania służb porządkowych do reagowania na nadzwyczajne zagrożenia.