Akademia FSB imienia Dzierżyńskiego. Rosja sięga po dziedzictwo CzeKi

Jak wynika z treści dokumentu, decyzję uzasadniono „zasługami personelu akademii” oraz „wybitnym wkładem Feliksa Edmundowicza Dzierżyńskiego w zapewnienie bezpieczeństwa państwowego”. Od tej pory uczelnia nosi pełną nazwę: Akademia Federalnej Służby Bezpieczeństwa Federacji Rosyjskiej imienia Feliksa Dzierżyńskiego.

W rosyjskich przekazach medialnych podkreśla się, że chodzi o nawiązanie do historycznej ciągłości służb specjalnych w Rosji. W tym ujęciu współczesna Federalna Służba Bezpieczeństwa jest spadkobierczynią struktur takich jak CzeKa, późniejsze Państwowe Zarządzenie Polityczne, Ludowy Komisariat Spraw Wewnętrznych ZSRR oraz Komitet Bezpieczeństwa Państwowego. Nadanie akademii imienia Dzierżyńskiego ma więc charakter symboliczny i odnosi się do początków radzieckiego aparatu bezpieczeństwa.

"Czerwony terror" Feliksa Dzierżyńskiego

Feliksa Dzierżyńskiego, znanego także jako „Żelazny Feliks”, uważa się za jednego z najbliższych współpracowników Włodzimierza Lenina i twórcę Wszechrosyjskiej Komisji Nadzwyczajnej do Walki z Kontrrewolucją i Sabotażem, powszechnie znanej jako CzeKa. Instytucja ta została powołana po rewolucji październikowej w 1917 roku i stała się pierwszym organem radzieckiej policji politycznej, odpowiedzialnym za zwalczanie przeciwników nowej władzy bolszewickiej.

W okresie kierowania CzeKą Dzierżyński był jedną z kluczowych postaci tzw. czerwonego terroru, czyli fali represji prowadzonej w latach wojny domowej w Rosji. W tym czasie dochodziło do masowych aresztowań, egzekucji bez wyroków sądowych oraz działań wymierzonych w szeroko rozumianych „wrogów klasowych”, do których zaliczano między innymi przedstawicieli dawnych elit, duchowieństwo, ziemiaństwo oraz osoby podejrzewane o działalność kontrrewolucyjną. W ocenie wielu historyków właśnie w tym okresie ukształtował się model radzieckiego aparatu represji, który w kolejnych dekadach był rozwijany przez następne struktury bezpieczeństwa państwowego.

Dzierżyński odpowiadał również za tworzenie systemu obozów pracy przymusowej, który w późniejszych latach przekształcił się w rozbudowaną sieć sowieckich łagrów. Instytucje te stały się jednym z elementów systemu represyjnego Związku Radzieckiego, wykorzystywanego zarówno do izolacji przeciwników politycznych, jak i do pracy przymusowej milionów osób.

W rosyjskiej narracji państwowej Dzierżyński bywa przedstawiany jako skuteczny organizator struktur bezpieczeństwa, który działał w warunkach wojny domowej i zagrożenia dla nowo powstałego państwa. W wielu opracowaniach historycznych poza Rosją jego działalność oceniana jest jednak przede wszystkim przez pryzmat represji politycznych i przemocy stosowanej przez CzeKę wobec ludności cywilnej.