Reklama
Reklama
  • WIADOMOŚCI
  • KOMENTARZ
  • ANALIZA

Sankcje na papierze, miliardy w obiegu. Deutsche Bank i rosyjskie pieniądze

Siedziba Deutsche Bank w Berlinie.
Autor. Fot. Gunnar Klac/Wikimedia Commons / CC BY-SA 4.0

Międzynarodowe konsorcjum dziennikarskie opublikowało wyniki analizy ponad 15 milionów wewnętrznych dokumentów Deutsche Banku. Materiał, przekazany przez dwóch sygnalistów, obejmuje e-maile, protokoły, raporty due diligence i analizy ryzyka po 2010 roku. Dokumenty pokazują, że największy niemiecki bank utrzymywał relacje z oligarchami bliskimi Kremlowi oraz spółkami częściowo przez nich kontrolowanymi nawet po nałożeniu sankcji i w okolicy pełnoskalowej agresji na Ukrainę w 2022 roku. To konkretny, udokumentowany dowód na to, że niemiecki system finansowy – przez lata jeden z głównych kanałów rosyjskiego kapitału w Europie – systematycznie przedkładał zysk nad ostrzeżenia własnych służb.

Rosyjskie pieniądze w niemieckim systemie Ignorowanie ryzyka na rzecz zysków Implikacje dla wschodniej flanki i Polski Kolejny kamyczek do ogródka Berlina
Reklama

Analiza tych danych była możliwa dzięki…. wyciekowi danych bankowych, które ujawniły liczne powiązania z rosyjskimi oligarchami. Według tygodnika „Der Spiegel” to prawdopodobnie największy znany wyciek danych bankowych na świecie. Dokumenty przekazali redakcjom sygnaliści. Materiały pochodzą głównie z działów Deutsche Banku zajmujących się przeciwdziałaniem przestępczości finansowej oraz obsługą klientów i transakcji podwyższonego ryzyka. W międzynarodowym śledztwie dziennikarskim zatytułowanym „Inside Deutsche Bank” uczestniczyły też m.in. niemiecka telewizja ZDF, a także dzienniki: amerykański „New York Times”, brytyjski „Financial Times” i francuski „Le Monde”.

Z ujawnionych dokumentów wynika, że w kwietniu 2021 roku Deutsche Bank zdecydował o rozszerzeniu działalności w Rosji. Decyzję taką podjął, mimo że kilka miesięcy wcześniej prawnicy wyznaczeni przez nowojorski nadzór finansowy zalecili bankowi pilne rozważenie zawieszenia działalności związanej z Rosją. Wewnętrzna kontrola wykazała podejrzane przepływy środków, których beneficjentami mogli być oligarchowie z otoczenia przywódcy Rosji Władimira Putina.

Według dokumentów pod koniec 2020 roku bank obsługiwał co najmniej 46 rosyjskich oligarchów, w tym Romana Abramowicza i Aleksieja Mordaszowa. Jeszcze na kilka tygodni przed rozpoczęciem przez Rosję wojny na pełną skalę przeciwko Ukrainie Deutsche Bank udzielał rosyjskiemu Sbierbankowi krótkoterminowych pożyczek na wielomilionowe kwoty. W komunikacie przekazanym „Spieglowi” bank oświadczył, że od 2014 roku znacznie ograniczył swoją działalność w Rosji, a późniejsze transakcje zawierał wybiórczo i poddawał je ścisłej kontroli.

Reklama

Rosyjskie pieniądze w niemieckim systemie

Z materiałów wynika, że Deutsche Bank kontynuował obsługę m.in. Siburu (największego rosyjskiego koncernu petrochemicznego) i Polyusa nawet po nałożeniu sankcji na częściowych właścicieli. W przypadku Siburu 14,5 proc. udziałów należało do Giennadija Timczenki (objętego sankcjami USA i Kanady od 2018 r.), a wśród akcjonariuszy figurował też Kirył Szamałow, określany jako były zięć Władimira Putina. Wewnętrzna notatka banku przyznawała, że sukces Siburu w dużej mierze zawdzięczano politycznym koneksjom Timczenki. Bank jednak nie zerwał relacji, argumentując, że sankcje na akcjonariuszy nie blokują współpracy ze spółką, dopóki ich łączny udział nie przekracza 50 proc.

Szczególnie wymowny jest przypadek transferu 1,1 mld euro w połowie 2020 roku. Środki przeszły z rosyjskich kont spółki zarejestrowanej na Brytyjskich Wyspach Dziewiczych na konta szwajcarskie. Wewnętrzne śledztwo banku wskazało, że beneficjentem miał być Sulejman Kerimow – już wtedy objęty sankcjami USA. Do „najbardziej wrażliwych klientów” bank zaliczał również Olega Deripaskę, Wiktora Wekselberga i innych. W 2020 r. wewnętrzny przegląd wskazywał, że wśród około 160 rosyjskich klientów 17 znajdowało się na liście oligarchów i osób bliskich Kremlowi Departamentu Skarbu USA – generowali oni niemal połowę przychodów z tego segmentu.

Dokumenty pokazują też, że pod kierownictwem Christiana Sewinga bank rozważał ekspansję biznesu rosyjskiego jeszcze w 2021 r., mimo ostrzeżeń. Po aneksji Krymu w 2014 r. część operacji przeniesiono do Szwajcarii i Luksemburga, gdzie obowiązują silniejsze reguły tajemnicy bankowej.

Reklama

Ignorowanie ryzyka na rzecz zysków

Nie jest tak, że Deutsche Bank nie dostawał wcześniej ostrzeżeń, bo takowe się pojawiały. Priorytetem pozostawały jednak przychody i konkurencja. Nie jest też tajemnicą, że już wcześniej Deutsche Bank był wiązany z praniem rosyjskich pieniędzy.

Taka postawa jest jednak symptomatyczna. Pokazuje, że w niemieckim modelu relacji z Rosją interes gospodarczy i finansowy długo dominował nad kalkulacją bezpieczeństwa. To nie jest wyłącznie problem jednego banku – to element szerszej kultury, w której kapitał rosyjski był traktowany jako normalny element europejskiego obiegu finansowego, a sankcje jako przeszkoda techniczna do obejścia, a nie narzędzie strategiczne.

Implikacje dla wschodniej flanki i Polski

Skuteczność zachodnich sankcji wobec Rosji zależy w dużej mierze od tego, czy największe instytucje finansowe UE rzeczywiście je egzekwują. Wyciek pokazuje, że w przypadku Deutsche Banku egzekucja była co najmniej niepełna. Każdy miliard euro, który przez lata krążył w europejskim systemie bankowym, wzmacniał zdolność Kremla do finansowania wojny, utrzymywania sieci wpływów i omijania izolacji.

Reklama

Dla Polski i państw wschodniej flanki NATO ma to bezpośrednie znaczenie. Niemcy są kluczowym państwem logistycznym Sojuszu. Jeśli w ich systemie finansowym rosyjski kapitał nadal znajdował kanały nawet po 2022 r., to naturalnie rodzi to pytania o odporność całego europejskiego ekosystemu finansowego na hybrydowe działania Rosji.

Kolejny kamyczek do ogródka Berlina

Nie ma podstaw, by twierdzić, że Deutsche Bank celowo pomagał Rosji omijać sankcje w sposób systemowy po pełnoskalowej inwazji. Bank formalnie wycofał się z Rosji w 2022 r., a jego ekspozycja kredytowa na ten kraj spadła dramatycznie. Jednak dokumenty ujawniają, że kultura przedkładania zysku nad ryzyko była głęboko zakorzeniona, a mechanizmy kontroli – niedostateczne.

Warto też dodać, że nie jest to pierwszy przypadek, w którym niemieckie zabezpieczenia po prostu zawiodły. W październiku pojawił się raport niemieckiego kontrwywiadu wojskowego, który wskazuje Niemcy jako priorytetowy cel rosyjskich działań szpiegowskich i hybrydowych. Pojawiło się też ryzyko związane z wyjazdami żołnierzy Bundeswehry do Rosji i na Białoruś oraz rosnący ekstremizm. Wyciek z Deutsche Banku dostarcza finansowego suplementu do tej diagnozy. Rosyjskie wpływy nie ograniczają się do operacji informacyjnych, agentury czy dywersji poniżej progu wojny. Mają także trwały wymiar kapitałowy – i to w instytucji systemowo ważnej dla gospodarki największego kraju UE.

Zobacz również
Reklama
Może cię zainteresować
Polecane
Wojna na Ukrainie
Popularne
Zobacz także
Reklama